De foto's in deze aflevering zijn weer van Hans Speekenbrink

Wat er gebeurt:
Podium: De Nazaten met Salting the Lion's Tail
Aankondiging van de inhoud
Podium: Toumani Diabaté speelt op zijn kora muziek van de Griotten
Gesprek met de wereldberoemde Koraspeler:
VG Dit is een van de eerste nummers die je ooit hebt opgenomen, hè? Een CD met alleen jou op de kora.
T <Kaira >is m'n eerste album, uit 1987. Opgenomen in Londen voor Rykodisc. Dat heette toen nog Hannibal Records. Dat was in 1987.
VG Alleen dit delicate, verstilde instrument?
Het instrument heet kora. Ik heb 't nummer <Kaira> ook opgenomen met de held van de Malinese muziek, die nu licht slaapt: Ali Farka Touré. Op <In the heart of the moon,> die vorig jaar 'n Grammy kreeg.
VG Hier is ie. Toumani Diabaté en Ali Farka Touré. Deze CD is 'n jaar geleden opgenomen.

• Ja, in Mali in hotel Mandé in Bamako,de hoofdstad van Mali. De mensen van World Circuit kwamen met 'n mobiele opnamestudio. Ik heb daar opnames gemaakt met Ali Farka Touré en met m'n eigen band: Symmetric Orchestra.

VG Die plaat komt binnenkort uit. Maar de eerste, <In the heart of the moon>, heeft al 'n Grammy gewonnen. Eerst even over Ali Farka Touré. Je hebt met 'm gewerkt. Hij is 'n landgenoot van je. We hebben beelden van 'm. Hij is de bluesgitarist...
T Hij is de profeet van de blues. Hij heeft de wereld laten zien dat de blues uit Mali komt. Hij is de Leeuw van de woestijn.
VG Hij is deze maand overleden.
T Op 7 maart. Er was veel rouwbeklag in Mali. Ik wil iedereen bedanken die zo heeft meegeleefd toen dit slechte nieuws kwam. Vooral de regering van Mali, en de artiesten ook de vrienden en familie buiten Mali, in Europa en Amerika en de platenmaatschappij. Er was heel veel om te doen in Mali, want Ali was niet alleen muzikant. Ook als persoon was hij heel aardig. Hij kon met iedereen goed opschieten. Hij had 'n heel goed karakter.
VG We gaan even naar 'm luisteren: 1992.
Ali: Dit is niet Engels. En ook niet Amerikaans. Dit is authentiek.
VG Het gitaarspel van Ali Farka Touré is vergelijkbaar met jouw koraspel, vind je niet?
T Er zijn twee verschillen. Ali komt uit 't noorden van Mali en ik uit 't zuiden. En ik ben griot. Ik ben Ali's griot. 700 jaar geleden was er 'n groot rijk in Mali het Mandinka-rijk. De griots hebben die geschiedenis overgeleverd. Ik ben de griot van Ali. En de kora waarop ik speel is 'n griotinstrument. Onze instrumenten klonken daar voor 't eerst samen. Ik was heel verrast door ons samenspel. Hij was heel goed. We hadden niet gerepeteerd. Wat we speelden, werd meteen opgenomen.
VG Ik heb hier 'n DVD waarop je kunt zien hoe dat ging in dat prachtige gebouw aan de rivier. Het is in Bamako, 'n prachtig...
T In Bamako. Een groot hotel, hotel Mandé.
VG Is 't leven daar net zo stil als jouw spel?
T De akoestiek is er fantastisch. De mensen genoten ervan. Ik ben Jerry Boys heel dankbaar, de geluidstechnicus. Hij is in Mali voor ons op zoek gegaan en ontdekte hotel Mandé, de bovenste verdieping. Hij zei: Dat is de beste plek voor opnames van Ali en Toumani en van het Symmetric Orchestra.
VG Dat is je nieuwe album. <Boulevard de l'indépendance.> De hoofdweg, die overal heen gaat in Bamako. Dat wordt je volgende Grammy.
T Dat hoop ik. Als God 't wil winnen we 'n Grammy.
VG Jullie familiegeschiedenis, als griots, gaat dus 700 jaar terug.
T 71 generaties lang is 't koraspel bij ons overgegaan van vader op zoon.
VG Dus jij hebt ook die herinneringen aan de dertiende eeuw?
T Natuurlijk. Bij je geboorte ben je al griot. Je kunt het niet worden.
VG Leg 's uit.
T Griot betekent... Het volstaat niet om uit te leggen wat we doen. In onze taal heet 't djali. In mijn taal, het Mandinka, beteken djali 'bloed'.
VG Bloed?
T Wij zijn 't bloed van de samenleving en 't archief van 't Mandinka-rijk. De Mandinka-landen zijn Senegal, Guinee, Guinee-Bissau, Gambia, Mali, heel West-Afrika.
VG Dus de hele regio.
T Ook delen van Nigeria, Niger, Bourkina Fasso, Ivoorkust. Griots kennen de geschiedenis van al die landen. We weten wat er gebeurd is, van 700 jaar geleden tot nu. Dat is heel belangrijk. En wij zorgen voor het behoud van de verbinding tussen de bevolking, de mensen. Wij organiseren de bruiloften. We zingen en praten over misstanden in de samenleving. Wij kennen elke familie in 't Mandinka-rijk. Elke familie in Mali heeft zijn griot. Dat is heel belangrijk.
VG Heb je ook griots gezien in Engeland en Nederland, toen je daar woonde?
T Tegenwoordig hebben we... 700 jaar geleden waren er geen geschreven bronnen in Mali waarin data stonden van gebeurtenissen in 't Mandinka-rijk. Dus de griots bewaakten de geschiedenis. Maar tegenwoordig zijn er veel boeken over 't Mandinka-rijk, met verhalen daarover over Mandinka-muziek, griotmuziek. Verder hebben we Internet, computers, mobiele telefoons. Dus nu verspreiden we de griotmuziek buiten ons eigen continent hier in Nederland, in Amerika, in Japan. Zo willen we de mensen overal ter wereld daarover vertellen: Over de hele geschiedenis ons hele verleden. Ten behoeve van de mensen.
VG Voor Ali Farka Touré was dat anders, hè, als boer?
T Hij was boer en burgemeester van Niafunké. Hij was ook producer, bij Mali K7. Hij kon alles.
VG Ik heb gelezen dat hij zich ervoor schaamde om musicus te zijn. Z'n familie was ertegen.
T Die waren ertegen dat hij musicus was. Hij was 'n profeet van de blues. Hij is een van degenen die overal ter wereld bekend is geworden. Zoals Ali Farka gitaar speelde, zo wordt er verder nergens gespeeld.
VG We hebben beelden van 'n concert van jullie in Brussel. Dat was <In the heart of the moon.> En dit is de nieuwe CD. Toumani Diabaté's Symmetric Orchestra, met 'n DVD erbij.
T Op die DVD staat 'n mooie impressie van 't leven in Bamako. Hoe de mensen daar leven.
VG En hoe je lesgeeft. Wat is 't symmetrische aan dat orkest?
T In de wiskunde staat symmetrie voor complementariteit. Het Symmetric Orchestra is ook... We proberen 't Mandinka-rijk te reconstrueren in cultureel opzicht. Elk lid van het orkest komt uit 'n ander deel van 't Mandinka-rijk. In dit orkest zijn ook diverse generaties verenigd. Diverse generaties van 't Afrika van nu maken samen muziek. Dat is heel belangrijk, want met die generaties komen verschillende ideeën samen. Het Symmetric Orchestra staat ook voor muziek rondom de kora. De kora staat in 't midden. Ik zei net al dat de kora als instrument al 700 jaar bestaat. Het is 'n compleet instrument. Je kunt 'n baslijn spelen begeleiding en improvisatie.
VG Laat 's horen.
T met instrument: De bas. Dat is de baslijn. Nu speel ik de begeleiding. En ik kan ook improviseren.
VG Moeten je hersenen nu hard werken?
T Dat is 'n goeie. Dit is niet zo moeilijk. Ik speel dit graag. Ik geef les en ik leer zelf ook nog steeds.
VG Dit heeft net zo'n effect op mij als de muziek van Bach. Ik word er heel rustig van.
T Het is 'n magisch geluid.
VG Misschien uit de dertiende eeuw. Of nog eerder. Wat ga je tot slot voor ons spelen?
T <Fatimdenis.>
Op de monitor: beelden van Ali Farka Touré
Podium: Toumani Diabaté speelt op zijn kora
over naar twee dames:
Podium: Salome Kammer - zang en Carolin Widmann - viool met Kafkafragmenten (György Kurtág)
Gesprek over de "Kafka Fragmente" met Salome en Carolin

Kurtág is 'n Hongaars componist. Hij is een van de sleutelfiguren van 't Holland Festival in juni. Dit is 'n heel fascinerend stuk: Kafka en Kurtág. Wat kun je ons over de muziek van Kurtág vertellen?
S Het typische aan de muziek van Kurtág is dat z'n stukken heel kort zijn en maar weinig elementen bevatten, meestal één of twee instrumenten. Soms ook wel drie of vier. Hij heeft maar één stuk voor orkest geschreven. Dat is ook heel kort, want hij houdt alleen maar van kort. Het heet <Stele.> Dat is alleen voor orkest. Maar zijn werk bestaat voor 't grootste deel uit kamermuziek. En ook veel solostukken. Sterk geconcentreerd. En met 'n heel zuiver geluid.
VG En dan de teksten van Kafka erbij. Hoe vind je die combinatie van tekst en muziek?
S Ik vind 't niet zo gek dat Kurtág Kafka heeft uitgekozen als 'n soort zielsverwant. Ietwat raar, heel kort. Het zijn losse fragmenten. Zonder de context van 'n roman of 'n kort verhaal. Het zijn korte zinnen die Kurtág op muziek heeft gezet. Een geweldige combinatie.
VG Is 't leuk om te spelen?
C Het repeteren niet altijd, maar 't uitvoeren wel. Het is heel moeilijk. Het duurt lang voordat je 't helemaal beheerst. Voor ons allebei is het 't allermoeilijkste wat we kennen.
VG En de hele reeks duurt vijftig minuten?
C Ja, rond de vijftig minuten.
VG Dus 't is zwaar?
C Heel zwaar.
VG Jullie spelen nog één stuk.
C Een heel wild stuk. Het past goed bij ons karakter.
Podium: nog meer Kafka fragmenten
Aan tafel: Diverse tips voor de muziekliefhebber
De Nazaten die voorheen "Nazaten van Prins Hendrik" waren worden voorgesteld
Podium: De Nazaten met Didon Dee (Trad. arr. De Nazaten)
Aan tafel praten met 3 leden van de band: Robby Alberga, Klaas Hekman en Carlo Jones met foto's en draaien een plaat van het Tris, die in 1969 op de laatste TapToeDelft speelden.
Podium: De Nazaten met Dukes Warme voeten (Klaas Hekman)