2doc: chernobyl 4 ever

25 jaar na de kernramp

---------------------------------------------
2doc: Chernobyl 4 ever
Donderdag 13 maart, 0.00 – 1.00 uur Nederland 2

---------------------------------------------

Welke effecten heeft de kernramp van Tsjernobyl op de levens van gewone Oekraïeners, 25 jaar na de klap?

Jongeren in de omgeving van Tsjernobyl. Ze zijn geboren na de ramp.

Chernobyl 4 ever is een documentaire van Alain de Halleux over de kernramp in Tsjernobyl in 1986. Zijn film kwam uit toen de meltdown van de reactor precies 25 jaar achter de rug was, in april 2011. De aandacht was overweldigend. Niet per se omdat het zo’n goede documentaire was, maar vooral omdat zich op dat moment een nieuwe kernramp aan het voltrekken was, in het Japanse Fukushima. Daarover gaat zijn film Welcome to Fukushima (2013), deze week ook bij 2doc te zien.

Tsjernobyl lag destijds nog in de Sovjet-Unie. Ttegenwoordig ligt het rampgebied op de grens van Oekraïne en Wit-Rusland. Die verboden zone is een prachtig natuurgebied geworden, waarover Claus Fechtenberg de documentaire Radioactive Wolves heeft gemaakt. De wolven zijn daar beter af dan op enige andere plek in Europa, zegt hij.

Maar daarover gaat de documentaire van vanavond niet. Alain de Halleux ging naar Oekraïne om te benadrukken hoe ontwrichtend de ramp voor mensen was en nog is. Hij gaat daarbij niet echt journalistiek te werk. Bij de lancering van zijn film zei hij in dit interview met Humo het volgende:

‘In mijn film vertelt een expert dat hooguit tien procent van de kinderen die sinds de ramp in Oekraïne geboren zijn, gezond is. De rest zou één of meer chronische aandoeningen hebben. Nog altijd staan officieel 2,2 miljoen mensen geregistreerd als slachtoffer. De voorbije kwarteeuw is de bevolking van Oekraïne met zeven miljoen gedaald - het is één van de weinige landen ter wereld met een negatieve demografie, zoals dat heet. De levensverwachting zal tegen 2050 gezakt zijn naar ongeveer 55 jaar; voor de ramp was dat nog 75.’

Een waarheidslievende documentairemaker zou nagaan of het echt zo is dat negen van de tien Oekraïense baby’s chronisch ziek is (Nee natuurlijk). En ontdekken dat de levensverwachting van Oekraïeners in werkelijkheid nauwelijks is veranderd, zoals deze grafiek laat zien - hem voorspellen voor het jaar 2050 kan trouwens niemand. En beseffen dat dat de omvang van de bevolking weliswaar is gedaald, maar door andere oorzaken, die ook in andere delen van de voormalige Sovjet-Unie gelden.

Net als in Fukushima vallen de meeste slachtoffers bij Tsjernobyl niet door straling, maar door de ontwrichting die een gedwongen massa-evacuatie veroorzaakt en de angst die de onzichtbare vijand oproept. De ultieme oorzaak daarvan blijft het ongeluk in de kerncentrale, maar het is wel een belangrijk onderscheid om te maken. Dat doet De Halleux niet. Hij is een activist tegen kernenergie.

Intussen blijft de directe omgeving van de rampcentrale nog lang een no go area voor mensen, en moet de reactor zelf nog minstens honderd jaar blijven nasmeulen onder een dikke laag beton. En werkt Oekraïne aan elf nieuwe kerncentrales. Tsjernobyl zelf is verworden tot een toeristische attractie en is onder de lokale jeugd vooral bekend als virtueel decor van de populaire videogame S.T.A.L.K.E.R.