vanavond, 20.25 uur

verboden vlucht

In een zelfgebouwd vliegtuigje zouden Thomas en Gundula Anhalt met hun twee spruiten in 1983 de DDR ontvluchten. 
Zouden.

Oliver Kerkdijk,

-------------------------------------
2Doc: Verboden vlucht (NCRV)
NPO 2, 20.25-21.25 uur
------------------------------------

Verboden Vlucht (trailer) from Zuidenwind on Vimeo.

Door: Oliver Kerkdijk

‘Ein grüner Elefant’ noemden de leden van de Oost-Berlijnse poprockband Silly een tekstpassage die zo uitgesproken staatsvijandig was dat Honeckers gedachtepolitie hem bij proeflezing direct zou schrappen. Daarbij lazen de cultuurcensoren over het muisje heen dat achter de groene olifant aan wandelde: de eigenlijke kritische zin of passage die door iedere naar vrijheid hunkerende luisteraar onmiddellijk zou worden begrepen. Feilloze tactiek. Tijdens concerten zongen jonge Ossis, onder de neus en het oor van de uiteraard stilletjes presente Stasi, de netjes goedgekeurde teksten saamhorig mee met zangeres en Ostrock-icoon Tamara Danz.

‘Der grüne Elefant’, een subtiele vorm van succesvol subversief slag leveren met de onderdrukker. Ook illustreert het de perfiditeit van de communistendictatuur aan gene zijde van de toenmalige Muur: in welke ongezonde breinbochten moesten heilstaatgevangenen zich wringen om iets van hun gevoelens te kunnen uiten, om in de grauwheid dat lichtstreepje te ontwaren?

Naar meer dan een streepje licht verlangden Thomas en Gundula Anhalt, niet in de laatste plaats voor hun kleintjes Michael en Isabell. In alle clandestiniteit bouwde vader een minivliegtuig dat hen als vier levende pakketjes over de zwaarbewaakte grens naar vrij West-Duitsland zou transporteren.

Hoe anders liep het. En welk diepe voren trekt de misdadigheid van een al voorbij regime in gewonemensenlevens. De documentaire Verboden vlucht (2013, regie Hester Overmars) kon in haar intieme opzet niet indringender zijn. Vier mensen, getekend door de ontsnapping die nooit plaatsvond en door de gedwongen jarenlange gezinsscheiding erna, doen hun verhaal. Niet pseudo-pittoresk op locatie, maar elk tegen een neutrale interieurachtergrond, rechtstreeks in de camera kijkend. Frequent hanteert Overmars de splitscreentechniek – hier twee gezinsleden naast elkaar – en dat zijn misschien ietwat veel tranen ineens. Bijzaak. Want het is geweten: de Anhalts in de DDR hadden heel wat lotgenoten. Bedreigde, gechanteerde, gevangen, gehersenspoelde, gemartelde, kapotte mensen. Maar betekent het arbeidersparadijs overleven ook automatisch de vrijheid en het geluk omarmen? Verboden vlucht spreekt, helaas, boekdelen.