2doc: waar het fout ging

Groeiende ongelijkheid en de financiële crisis

------------------------------------------------
2doc: Waar het fout ging (The Flaw)
donderdag 24 april, 0.00 uur op Nederland 2

------------------------------------------------

Wat gebeurt er als de rijken steeds rijker worden? David Sington gaat in de documentaire Waar het fout ging (The Flaw, 2010) op zoek naar de onderliggende oorzaak van de financiële crisis.

tekst: Elmar Veerman

Wall street, nog altijd oppermachtig en ondoorzichtig.

2010. Drie jaar nadat de financiële crisis wereldwijd toesloeg lijkt er niets veranderd te zijn. De overheid en het politieke systeem blijven in grote mate afhankelijk van de financiële sector. Een sector die niet in staat lijkt te zijn om de veranderingen door te voeren en de zaken transparanter te maken in een wereld waarin de rijken steeds rijker worden. Filmmaker David Sington wil dat er dingen veranderen. In zijn film The Flaw probeert hij uit te leggen wat de onderliggende oorzaak van de afgelopen crisis is.

Bekende economen en experts komen aan het woord zoals vastgoed expert Robert Shiller, winnaar van de Nobelprijs Joseph Stiglitz en historische econoom Louis Hyman. Verder legt Sington zijn oor te luister bij kenners van Wallstreet. Slachtoffers van de crisis komen ook aan het woord zoals Ed Andrews, economisch verslaggever bij de New York Times. Met een ironische knipoog wisselt Sington de interviews af met korte animaties en reclames uit de periode tussen de jaren dertig en zestig.

De titel The Flaw verwijst naar de verkeerde vooronderstelling, die ten grondslag ligt aan de in de economische vrije markttheorie van Alan Greenspan. Deze theorie gaat er van uit dat een vrije markt zich zelf corrigeert en stuurt zodat regulering door de overhead niet nodig is. Het bleek niet zo te werken. Zelf gaf Greenspan tijdens een hoorzitting van het Amerikaanse Congres schoorvoetend toe dat hij dit niet had voorzien.

De film laat goed zien hoe buitensporige inkomens- en vermogensongelijkheid leidt tot economische instabiliteit. Wat gebeurde er sinds de film uitkwam? De ongelijkheid nam verder toe, in de hele wereld, en snel ook.

ongelijkheid op de agenda

En eigenlijk ging dat tot begin dit jaar zonder noemenswaardige ophef. Zoals Jan Leyers zei in dit interview met de VPRO gids: je hoorde er tot voor kort niemand over, maar de serie Arm & Rijk was nog niet af of de groeiende ongelijkheid kwam wereldwijd hoog op de agenda te staan.

Begin dit jaar kwam Oxfam met een rapport vol cijfers, bedoeld om druk uit te oefenen op het World Economic Forum in Davos, de samenscholing van (invloed)rijken die inkomensongelijkheid zelf ook al hoog op de agenda had gezet. Vooral dit feit sloeg in als een bom: de 85 rijkste mensen op aarde bezitten even veel als de armste helft. Dat zijn dus 3.500.000.000 mensen. Drieënhalf miljard.

Maar wacht, die cijfers zijn gebaseerd op een miljardairslijst van vorig jaar. De versie van dit jaar is net gemaakt. En wat blijkt? De superrijken zijn nóg weer een stuk rijker geworden. Vorig jaar was een vermogen van 23 miljard dollar voldoende om in de top twintig te komen, dit jaar hoor je er met minder dan 31 miljard niet bij. De armen zijn gewoon arm gebleven. En dus heb je nu aan de rijkste 67 miljardairs genoeg om het bezit van de armste helft van de mensheid te evenaren, becijfert een journalist hier.

Piketty

De Franse econoom Thomas Piketty zorgt momenteel voor een soort revolutie in de economie met zijn boek Capital in the 21st Century. Hij laat daarin zien dat groeiende, schrijnende ongelijkheid een onvermijdelijk gevolg is van een ongeremd kapitalistisch systeem. Terwijl vrijwel alle invloedrijke economen er tot nu toe van uitgingen dat economische groei zich vanzelf zou vertalen in grotere gelijkheid.

Het tegendeel blijkt dus waar. Rijkdom heeft de vervelende eigenschap zich vanzelf te concentreren in de handen van enkelen. En die betalen vaak nauwelijks belasting over hun groeiende vermogen, want ze kunnen het nog altijd gemakkelijk stallen in belastingparadijzen.

Uiteindelijk werkt die enorme ongelijkheid remmend op de economische groei. En trouwens ook op het geluk en de gezondheid van de overgrote, arme meerderheid. De oplossing klinkt simpel: stevige belastingen, niet alleen op inkomsten, maar vooral op kapitaal. Maar dan moet de financiële wereld, met al zijn politieke macht, wel meewerken. En dat gaat bepaald niet vanzelf, laat The Flaw zien.