1 april, 23.00 uur, NPO 2

ondeugende vervalser

Psychiatrisch geval Mark Landis schenkt vervalste meesterwerken aan 
musea, die ze voor echt aanzien. Wie is er nou gek?

Ulrik Unger,

Als je verantwoordelijk bent voor de kunstcollectie van een museum in de Verenigde Staten en een wat oudere, zachtmoedige man, soms gekleed als een katholieke priester, doneert je een tekening of schilderij van een bekende kunstenaar, moet je dan op je hoede zijn?

Het antwoord is ja. Want meer dan dertig jaar lang schonk Mark Landis (1955) door hem vervaardigde vervalsingen aan Amerikaanse musea, die deze voor echt aanzagen en exposeerden. Hij wist zijn vervalsingen bij zeker 64 musea onder te brengen.

Landis, die zich van vele schuilnamen bediende, kon onopgemerkt zijn gang gaan tot 2007. Toen schonk hij een aantal ‘werken’, waaronder een schilderij met de handtekening van Paul Signac, aan het Oklahoma City Museum of Art. Matt Leininger, de toenmalige curator, zocht de schenkingen op internet op en kwam een persbericht tegen van een ander museum dat trots bekendmaakte dat het dezelfde Signac had gekregen. Leininger begon zijn collega’s door het land te bellen en had binnen een dag twintig meldingen van verdachte schenkingen waarbij Landis onder een van zijn aliassen betrokken kon zijn.

Art and Craft (still)

Mischief

Mark Landis is geen gewone kunstvervalser. Het gaat hem niet om geld. Waarom dan wel, wordt niet helemaal duidelijk in de 2Doc-documentaire Art and Craft, waarin hij onder al dan niet geënsceneerde omstandigheden wordt gevolgd. 'Ik verbeeld me niet een serieus kunstenaar te zijn, laat staan een grote,' vertelt hij met zijn zachte, lispelende stem. 'Maar ik mag graag fantaseren dat ik er een ben. We willen ons allemaal nuttig voelen.'

Landis heeft als zeventienjarige in een psychiatrische inrichting gezeten en staat nog altijd onder behandeling. Droog lachend leest hij zijn psychiatrisch rapport voor, waarin staat dat hij een paranoïde schizofreen is, en voegt eraan toe dat ze in de inrichting hadden vastgesteld dat hij een hang naar mischief (ondeugendheid) heeft.

Hij heeft in ieder geval een savant-achtige gave tot het kopiëren van kunst, wat hij met verbluffend eenvoudige middelen doet. Met vlekken van instantkoffie laat hij zijn doeken en panelen er oud uitzien. De tekeningen en schilderijen maakt hij met kleurpotloden en verf uit de supermarkt. 'Ze hebben toch niks in de gaten,' zegt hij over de kunstexperts.

Landis heeft ook een gave voor acteren. Zijn verhaal tegenover musea is meestal dat hij een schenking uit de nalatenschap van een gefantaseerde rijke moeder of zuster komt doen en dat er nog meer zit aan te komen. Om betrouwbaar over te komen kleedt hij zich soms als priester-jezuïet in zwart pak met wit boordje.

Art and Craft portretteert zowel Landis als zijn achtervolger Leininger. Omdat hij geen geld voor zijn vervalsingen vraagt, kan Landis niet strafrechtelijk vervolgd worden. Toch bijt Leininger zich in hem vast, al was het maar omdat Landis’ activiteiten de museumwereld veel tijd aan onderzoek hebben gekost. En gezichtsverlies, natuurlijk. 'Hij heeft onze zwakke plek gevonden,' geeft een curator toe. 'Kunst en geld.'

2Doc: Art and Craft
woensdag 1 april, 23.00 uur, NPO 2

Art and Craft (poms)

Art and Craft (poms)