2doc: welcome to fukushima

Leven bij de rampcentrale

Alain de Halleux filmde een jaar lang Japanse families in Minamisoma, op 20 km van de beschadigde Fukushima Daiichi kerncentrale. De straling heeft daar grote gevolgen. Of is het vooral de angst ervoor?

Elmar Veerman,

2Doc: Welcome to Fukushima
Donderdag 10 maart, NPO 2, 23.35 uur

 

Het is nu vijf jaar geleden dat Japan werd getroffen door een krachtige aardbeving en een tsunami die een ongekende ravage aanrichtten. In cijfers: zowat een half biljoen euro schade, ruim 19 duizend doden.  De meeste slachtoffers verdronken. Indrukwekkende video’s van die dag zijn er volop, zoals deze

Door de beving en de tsunami raakten zo’n 1,2 miljoen gebouwen beschadigd. In de maanden na de beving ging vrijwel alle aandacht van de wereld uit naar vier daarvan: een groep kerncentrales in Fukushima. Daar was zich een kernramp aan het voltrekken. Een pluim radioactief materiaal werd over land geblazen en de zee raakte ernstig besmet.

Tepco, het bedrijf dat de kerncentrales beheerde, bleek keer op keer de risico's te onderschatten en de gevaren te bagatelliseren. Zelfs jaren later was de situatie rond de rampcentrales nog verre van stabiel. Radioactief koelwater bleef zich ophopen en lekte af en toe uit de opslagtanks. Na veel vertraging kan nu (maart 2016) begonnen worden met het construeren van miljarden euro’s kostende ondergrondse muren van ijs die de lekkages moeten stoppen.

Onzekerheid

Buitenspelen? Is dat niet te gevaarlijk?

Hoe zou het zijn als zo’n serie rampen zich vlakbij je huis voltrekt? Wie dat weten wil, moet kijken naar de documentaire Welcome to Fukushima. Die schetst het leven van Japanse families in Minamisoma, net op de grens van de 20 km-zone die helemaal werd ontruimd. Allain de Halleux volgde ze een jaar lang met zijn camera. Nadat er is geprobeerd de omgeving schoon te maken, volgen wetenschappelijke onzekerheden. De regering toont weinig besluitvaardigheid en de bewoners vragen zich af wie ze nog kunnen vertrouwen. Moeten ze blijven of is het beter om te vertrekken?

Elk gezin moet voor zichzelf beslissen wat ze gaan doen en wordt geconfronteerd met de consequenties. De regisseur vertelt wat er na de ramp is gebeurd zodat de kinderen het zich straks zullen kunnen herinneren. De dreiging van een nieuwe ramp drukt zwaar op de huidige status van de kerncentrale. De inwoners hebben de koffers en de blikken benzine klaar staan om zo snel mogelijk te kunnen vertrekken, mocht er een nieuwe aardbeving of tsunami ontstaan.

De Halleux is niet alleen filmmaker, maar studeerde ook nucleaire chemie. Hij steekt niet onder stoelen of banken dat hij een fel tegenstander van kernenergie is, en dit is al zijn derde documentaire over de gevaren van deze technologie. De tweede, Chernobyl 4ever, is ook uitgezonden in 2doc. Mensen ongerust maken is zijn doel. In dit interview vertelt hij uitgebreid over zijn beweegredenen.

Nul stralingsdoden

Fukushima: evacuatiezones

Schetst De Halleux nu een eerlijk beeld? Niemand zal ontkennen dat de gebeurtenissen in Tsjernobyl en Fukushima enorme rampen zijn. Maar er zijn wel kanttekeningen te plaatsen. Het aantal doden dat door straling van Fukushima is gevallen, staat bijvoorbeeld nog steeds op nul. Op de lange termijn zijn er wel iets meer gevallen van kanker in het gebied te verwachten, maar volgens de WHO is het risico te weinig verhoogd om dit ooit aan te tonen. Andere experts menen dat zelfs dat een overschatting is.

Intussen eist de evacuatie wel een zware tol. Een groot gebied werd ontruimd, en daarbij kwamen zo’n 1500 mensen om. Tienduizenden Japanners wonen nu nog altijd in tijdelijke behuizing. Sommigen zullen nooit naar huis kunnen, moet de regering nu schoorvoetend toegeven. Volgens dit artikel in the Guardian lijden ze in toenemende mate aan geestelijke stoornissen, alcoholmisbruik en gezondheidsproblemen die ontstaan door te weinig beweging.

Ook bij de gezinnen die De Halleux filmde vormt angst vooralsnog een grotere bedreiging voor hun gezondheid dan straling. En dat is in de wijde omgeving van Fukushima zo. Lees bijvoorbeeld dit artikel over kinderen op een kleuterschool in Koriyama, 55 km ten westen van de rampcentrales. Ze mogen nauwelijks buitenspelen en zijn voortdurend bang. De angst die ze kwelt wordt door een film als Welcome to Fukushima verder aangewakkerd. Terecht? Daarover zullen de meningen verschillen.