Handelsrelatie

Merel van Ommen

Alex Pitstra maakte een film over zijn Tunesische vader, die een bezness was in de badplaats 
Sousse.

Merel van Ommen,

2Doc: Bezness as usual
Dinsdag 17 mei, 22.55 uur, NPO 2

Uw film Bezness as Usual gaat over uzelf: product van een liefde tussen een Nederlandse moeder en een Tunesische vader.
‘Ik ben grotendeels alleen door mijn Nederlandse moeder opgevoed. Elf jaar geleden zocht mijn vader opnieuw contact, en ik besloot naar Tunesië te gaan om een relatie op te bouwen met hem en de rest van mijn familie. Ik werd met open armen ontvangen, maar ik ontdekte dat er allerlei cultuurverschillen tussen ons in staan. Dat ligt niet per se aan hem of aan mij: het komt doordat onze standplaats anders is. Mijn vader is moslim, en groeide op met een grote familie in een achterbuurt in Tunesië. Ik groeide op in het rijkere Europa. Die verschillen maken ons contact moeilijk.’

Uw vader blijkt in zijn jonge jaren een succesvolle ‘bezness’ in de badplaats Sousse te zijn geweest. Wat is bezness eigenlijk?
‘Toen het massatoerisme in Tunesië hoogtij vierde, wilden veel mannen daar geld mee verdienen. Dat liep uiteen van het verkopen van souvenirs tot het aangaan van relaties met toeristen. Zo’n relatie leverde hun bijvoorbeeld een ticket naar Europa op – met misschien wel een huwelijk of een kind als gevolg, zoals in het geval van mijn ouders. Het is een handelsrelatie, maar in de film wilde ik laten zien dat er altijd uitwisseling plaatsvindt: die vrouwen geven niet alleen, ze halen ook iets bij deze mannen. Iets wat ze misschien wel missen in Europa.’

Maar bezness levert toch ook spanningen op? Bijvoorbeeld tussen u en uw vader?
‘Ja. Soms kreeg ik het gevoel dat mijn vader mij ziet als zijn Europese bankrekening. Hij vroeg me geregeld om geld, of bijvoorbeeld om een karnemelkmachine voor zijn kaaswinkeltje. Enerzijds kent elke relatie een voor-wat-hoort-wat-aspect. Anderzijds, zeker als het gaat om de band tussen ouder en kind, bestaat er zoiets als onvoorwaardelijke liefde. Een bloedband die ervoor zorgt dat je elkaar niet zomaar aan de kant zet als dingen even niet goed lopen. Binnen dat spectrum probeerde ik mijn weg te vinden. Nu zie ik dat mijn vader van mij houdt: in zijn beleving kunnen liefde en bezness prima naast elkaar bestaan.’

Hoe ontstond dat besef?
‘Ik weet nu dat hij als jong ventje naar de medina moest om als gids voor toeristen te werken, en de verantwoordelijkheid kreeg om voor de inkomsten van het gezin te zorgen. Dan ben je al in de basis gericht op zelfredzaamheid. Dat wij daar als geïndividualiseerde Europeanen een probleem van maken, is misschien meer een cultuuraspect van onze kant. Natuurlijk: de bezness-jongens in de film zijn boefjes. Maar het zijn wel lieve boefjes. Overigens is mijn Zwitserse halfzus Jasmin, die ook zonder mijn vader opgroeide, wat dat betreft strenger in haar oordeel.’

Loyaliteitsconflict?
‘Bezness as Usual gaat ook over de universele spanningen tussen ouder en kind. Je wilt je ouders geen kwaad doen en toch zitten er soms dingen dwars. Je wilt ze uitspreken, maar hoe doe je dat eigenlijk? Dat persoonlijke verhaal wilde ik vertellen. Met compassie én humor. In mijn film krijgt iedereen een beetje zoet en een beetje zuur.’