2Doc:

2doc: De 13de man

Steeds meer agressie op het voetbalveld, terwijl het gezag van de scheidsrechter afkalft. Martijn Blekendaal portretteerde drie fluitisten in De 13de man.

Maartje Duin,

2doc: De 13de man (2010)
Dinsdag 14 juni, 23.40 uur, NPO 2

Onderstaand interview van Maartje Duin met regisseur Martijn Blekendaal werd in 2011 gepubliceerd in de VPRO Gids.

Tijdens een wedstrijd een gele kaart uitdelen en na afloop klemgereden worden. Een knal voor je bek als wraak voor een rode kaart. Tyfushond, kankerlijer, schele mongool - als scheidsrechter in het amateurvoetbal moet je er maar tegen kunnen. Martijn Blekendaal maakte een film over de mannen die elk weekend weer proberen een zootje ongeregeld in het gareel te houden.

'Ik voetbal zelf op een heel laag niveau,' vertelt Blekendaal, 'met advocaten, dokters, studenten. Het verbaasde me altijd hoe hard het er daar aan toegaat. Eén jongen stopte op een gegeven moment omdat hij zichzelf op het veld te agressief vond. Hij wist niet wat hem bezielde. Teamgenoten die ook hockeyden, zeiden dat de omgangsvormen veel beschaafder zijn.'

Met zijn filmplan won Blekendaal in 2009 de Mediafondsprijs, verbonden aan de Idfa-workshop. 125.000 euro kreeg hij om zijn plan te realiseren. Een verrassing, want de televisieresearcher had nooit eerder een film gemaakt. Hij ging op zoek naar scheidsrechters die ook buiten het veld met normen en waarden bezig waren. Het moesten per se amateurs zijn. 'Professionele scheidsrechters zijn zorgvuldig geselecteerd en gekeurd. Ze krijgen trainingen van de KNVB en worden tijdens het fluiten bijgestaan door grensrechters. Maar de amateurscheidsrechter staat er alleen voor.'

Leiderschap

Door in te zoomen op die eenzame positie werd De 13de man een poëtische film tegen een kneuterig Hollands decor. Tijdens wedstrijden als Achilles 1894-Bataven worstelen de drie scheidsrechters met hun positie. Badr Benlamkadden leerde in het leger hoe hij streng, maar rechtvaardig moest zijn. Hij fluit dan ook op het hoogste niveau. David Heek, een jonge predikant in de Gereformeerde kerk, staat een dienend leiderschap voor. 'Acht de ander hoger dan jezelf', is zijn Bijbelmotto. Jan-Willem van der Veer is na twintig jaar trouwe dienst gepokt en gemazeld. Hij heeft de moeite de draad weer op te pakken nadat de vader van een speler hem knock-out sloeg. 'Soms ben ik te lief,' geeft hij toe.

Blekendaal filmde de drie ook thuis, bij het opvoeden van hun kinderen. 'De vader als gezagsdrager, dat vond ik een mooi thema. Zowel Badr als David vinden dat die vaderrrol tegenwoordig ontbreekt. Dat ben ik met ze eens. Je ziet het in zo'n opmerking van Wilders tegen Rutte: "Doe eens normaal, man". Sinds de overlegcultuur in de jaren zestig zijn intrede deed, wantrouwen we autoriteit. Maar iemand moet de verantwoordelijkheid nemen als het misgaat. Tegen mijn zoontje van drie ben ik niet streng omdat ik de baas wil spelen; het is in zijn eigen belang. Dat is moeilijk. Een corrigerende tik is wat mij betreft uit den boze, maar hoe zorg ik dan dat hij luistert?'

Slecht voorbeeld

Wie De 13de man heeft gezien, vindt het geen wonder dat de KNVB met een chronisch tekort aan amateurscheidsrechters kampt. Voor de dertigduizend wedstrijden die wekelijks worden gespeeld, zijn er zesduizend beschikbaar. Eerder dit jaar riep de voetbalbond de 'taskforce effectieve aanpak excessen' in het leven. Die scherpte de strafmaatregelen aan en versnelde de tuchtredelijke procedures. Maar daarmee is de agressie op het veld niet verdwenen.

Het betaald voetbal geeft een slecht voorbeeld, vindt Blekendaal. 'Misdragingen worden daar minder zwaar bestraft dan bij amateurs. Het is een complex probleem, want het gaat om geld. Als er elke zondagavond drie miljoen mensen kijken, moet Wesley Sneijder wel uitkomen. En omdat Ajax niet zonder supporters wil spelen, blijven hooligans bij uitwedstrijden welkom. Voor die achthonderd man wordt een hele stad omgelegd. "Dit hoort nu eenmaal bij het voetbal," lijkt het credo. Ik vind dat verbijsterend.'