de bergen achter Sotsji (2)

de lange arm van Stalin

Stalin op een postzegel van de DDR (communistisch Oost-Duitsland).

Georgië is een land dat in allerlei verschillende tijden leeft. In de hoofdstad Tbilisi zie je de modernste luxe auto’s naast roestige bakken uit het Sovjettijdperk geparkeerd staan. Tijdens een rit over het platteland kun je je in de negentiende eeuw wanen wanneer er een ossenkar langs sjokt, of in een nog verder verleden wanneer je een schaapherder zijn kudde door een woest rivierdal ziet leiden.

En dan kom je in Gori, en ben je in de jaren zestig, zeventig van de vorige eeuw. Het Stalinmuseum daar staat er bij alsof de Sovjet-Unie nog springlevend is. Je kunt er het geboortehuis van Josef Stalin bekijken, in zijn treinwagon rondlopen en allerhande foto’s en spullen zien. Alle begeleidende teksten zijn vol lof en ontzag voor de man die de Sovjet-Unie met ijzeren hand leidde van 1922 tot zijn dood in 1953. Over de miljoenen doden die deze langst regerende Sovjetleider op z’n geweten heeft, zul je niets vinden.

Rooskleurig beeld

Josef Stalin was een Georgiër, en daar zijn ze hier trots op. Aflevering 2 van De bergen achter Sotsji is gewijd aan Stalin en het beeld dat met name de Georgiërs nu hebben van deze dictator.

In 2008, na oorlog met Rusland om Zuid-Ossetië, dreigde het museum helemaal omgegooid te worden, naar een ‘museum van Russische agressie’, maar de lokale autoriteiten blokkeerden dat besluit vorig jaar. Het museum is een steeds belangrijkere toeristische trekpleister, en daar wordt niet aan gemorreld. Stalinparafernalia gaan er als warme broodjes over de toonbank.

Wat verklaart de hernieuwde populariteit van Josef Stalin in Georgië? Die populariteit is niet zo nieuw, betoogde Hubert Smeets in juli 2013 in het buitenlandpanel van Villa VPRO. Maar nu wordt deze massamoordenaar ook elders weer op een voetstuk gezet, en dat baart hem zorgen:

Jelle bezocht in 2009 voor de serie Van Moskou tot Magadan het buitenhuis van Stalin. Dat ligt in Abchazië, een gebied dat zich heeft afgescheiden van Georgië. Bekijk het fragment hier en je snapt waarom het huis drie slaapkamers voor de grote leider had, en geen enkele keuken:

Over de populariteit van Stalin is in 2013 ook de documentaire In the wake of Stalin gemaakt, die de VPRO op 12 februari uitzendt, 23.00 uur op Ned2. Beschrijving: Zestig jaar na de dood van Stalin waart de geest van deze dictator nog steeds rond in de politiek van nu. De terreurdaden van Jozef Stalin met dertig miljoen slachtoffers zijn nooit officieel veroordeeld. Het gedachtegoed van Stalin over een Groot Rusland en de afwijzing van Het Westen is nog steeds heel populair. Het Stalinisme is nooit verdwenen en leeft de laatste jaren weer op. Regisseur Thomas Johnson laat met behulp van archiefmateriaal en deskundigen die aan het woord komen zien wat het Stalinisme tot aan vandaag teweeg heeft gebracht in de Russische samenleving. Ook toont hij hoe de gruweldaden van Stalin door de Russen collectief worden verdrongen. In schoolboeken is er nauwelijks iets van terug te vinden en president Poetin laat zichzelf net zo verheerlijken als Stalin destijds. Stalins geest waart niet alleen opnieuw rond, maar houdt ook democratische processen tegen. Door het verzamelen van getuigenissen van de laatste overlevenden van de Goelag, wil de de regisseur bijdragen aan de discussie over de moeilijke, maar noodzakelijke taak van het deconstrueren het totalitaire systeem. Regisseur: Thomas Johnson.

Bekijk vast een vraag- en antwoordsessie met de regisseur, door Jelle Brandt Corstius:

Over Josef Stalin valt nog veel meer interessants te vertellen en te laten zien. Op Geschiedenis24 is veel moois gebundeld in het dossier over de man. Je vindt er onder meer een aflevering van Andere Tijden over de dood van Stalin, een artikel over Stalinistische humor en een aantal boekbesprekingen.