grensland (5)

Niet te filmen!

In de nieuwe achtdelige VPRO-serie Grensland reist Ruslandkenner Jelle Brandt Corstius door de landen Rusland, Letland, Moldavië, het westen en het oosten van Oekraïne, Wit-Rusland en Kazachstan om deze grenslanden te verkennen en zijn licht te werpen op de actuele situatie in het land. Aflevering 5: Wit-Rusland: de heldere dictatuur.

Herhaling: vrijdag 15 juli om 19.30 op NPO 2

Aflevering 5 - Wit-Rusland

Wit-Rusland wordt vaak wel de laatste dictatuur van Europa genoemd. Maar is dat ook wel zo? Dit land ligt op de belangrijkste route tussen Rusland en Europa. De blik is altijd gericht geweest op Rusland, maar daar lijkt verandering in te komen. En: meer dan de helft van dit land is radioactief besmet door de Tsjernobyl-ramp. Hoe gaat het land hiermee om?

Op de dag van de uitzending van Grensland over Wit-Rusland waren daar verkiezingen. Die zijn voor de vijfde keer op een rij gewonnen door de 61-jarige president Loekasjenko. Hij is al sinds 1994 aan de macht won net als voorgaande keren ruimschoots (87 procent) Met meer dan 80% van de stemmen kun je worden herkozen. Vanuit het Westen lopen economische sancties tegen Wit-Rusland vanwege de slechte mensenrechtensituatie in het land en het gebrek aan democratie. Journalist Franka Hummels was recent nog in Wit-Rusland en vertelt over deze voor velen onbekende en blinde vlek op de Europese landkaart.

nobelprijswinnares uit wit rusland

Wit Rusland levert in ieder geval één goed export product af: boeken. Een paar dagen voor de uitzending van Grensland werd de 112e Nobelprijs voor Literatuur toegekend aan de 67-jarige Wit-Russische schrijfster Svetlana Alexijevitsj.

De jury zegt dat ze de emoties heeft vastgelegd van historische gebeurtenissen door interviews met duizenden getuigen. Zo heeft ze een nieuw literair genre gecreëerd, stelde juryvoorzitter Sara Danius na de bekendmaking. "Ze belicht het lijden en de moed van mensen in onze tijd van alle kanten", schrijft de jury.

Onderzoeksjournaliste Svetlana Alexijevitsj werd op 31 mei 1948 geboren in de Oekraïense stad Ivano-Frankovsk. Beide ouders waren onderwijzers. Alexijevitsj heeft na school ook een poosje voor de klas gestaan. Na haar afstuderen als journaliste, in 1972 in Minsk, begon ze bij een lokale krant in Brest, dichtbij de Poolse grens. Later keerde ze terug naar Minsk.

 

Reactie Katja de Bruin, boeken-redacteur vpro-gids

Niet geheel onomstreden keus want misschien niet primair een bekroning vanwege literaire kwaliteiten. Ik citeer een tweet van Tilly Hermans: ‘Heb r de pest in dat Nobelprijscomite zo politiek-correct toekent.’ Daar tegenover staat een tweet van Persis Bekkering (Volkskrantrecensente): ‘Sinds jaren weer eens een echt politieke schrijver die de Nobelprijs wint, na jaren van peinzers als Modiano en Transtromer.’
Ik heb nooit iets van haar gelezen maar Michel Krielaars gaf haar laatste boek in NRC vijf sterren. Hij kan het weten. Ze is dus ongetwijfeld een uitstekende keus. Bovendien heel goed dat er weer een vrouw is bekroond.

____________________________________

In Nederland verschenen Het einde van de rode mens (De Bezige Bij, 2014), Wij houden van Tsjernobyl (Mets & Schilt, 2005) en In de ban van de dood (Pegasus, 1993).

In maart besprak het boekenteam van Argos haar boek Het einde van de rode mens (zie teaser). Ze laat erin honderden getuigen aan het woord over hun leven tijdens en na de Sovjet-Unie: goede mensen en minder goede mensen; schuldigen en slachtoffers; aanhangers van de perestrojka en hardleerse stalinisten. Met een opmerkelijke openheid vertellen zij hoe de omwenteling van 1991 hun levensloop beïnvloedde, hoe hun wereldbeeld veranderde, hoe ze op zoek moesten naar een nieuwe identiteit.

Vanwege haar kritiek op het regime verbleef Alexijevitsj een aantal keren noodgedwongen langere tijd in het buitenland, o.a. in Italië, Frankrijk, Duitsland en Zweden. Sinds 2012 woont ze weer in Wit-Rusland.

Grensland; een serie over propaganda en identeit. Een zoektocht langs oude en nieuwe grenzen.