dinsdag 30 juni om 21.55 uur op NPO 3 (hh)

ontoerekeningsvatbaar

Ze hebben het wel gedaan, maar zijn niet schuldig, want ontoerekeningsvatbaar verklaard. En dan? Louis Theroux zoekt de mens achter de psychische aandoening in Ohio.

Elja Looijestijn,

Ontoerekeningsvatbaar

Slot en grendel zijn bekende fenomenen voor documentairemaker Louis Theroux. Hij bezocht al verschillende gevangenissen in de VS om te zien hoe het eraan toegaat tussen de zware jongens. In zijn nieuwe tweeluik hebben de mensen die hij ontmoet ook gruwelijkheden op hun geweten en kunnen ze geen kant op, maar er zijn geen oranje overalls of hoge hekken te zien. Voor By reason of insanity bracht Theroux ruim een maand door in een psychiatrisch ziekenhuis in Ohio. Daar worden delinquenten die ontoerekeningsvatbaar zijn verklaard gedwongen opgenomen.

‘Wat is je diagnose?’ is de vraag die Theroux vaak als eerste stelt. Maar gelukkig kijkt hij al snel verder dan het klinische stempel dat de patiënten hebben gekregen. Als eerste ontmoet hij de 38-jarige Jonathan, die zijn vader heeft vermoord. Hij ziet er netjes en normaal uit, maar uit zijn gezicht en uitspraken blijkt geen enkele emotie. Zijn behandelaar legt uit dat Jonathan heus wel emoties heeft, maar dat zijn probleem juist is dat hij die moeilijk uit.

De meeste patiënten hebben hun misdaden niet gepleegd in een vlaag van verstandsverbijstering, maar worstelen al hun hele leven met zware psychische problemen als schizofrenie. Zo hoort Cody stemmen in zijn hoofd. Die waren er ook toen hij een politieman aanviel. Hij zegt nu dat hij weet dat ze niet echt zijn en luistert niet naar ze als ze hem iets opdragen dat ‘duidelijk een slecht idee’ is. Theroux speelt een potje kaart met de bejaarde Judith, een van de weinige vrouwen op de afdeling. Judith vindt niet dat ze geestesziek is; ze vindt dat ze de ware Jezus Christus is.

De helden van de documentaire zijn de behandelaars. Steeds opnieuw tonen zij eindeloos veel rust en geduld bij de patiënten. Dat zijn vaak mensen met wie de maatschappij niet veel mededogen heeft, omdat ze vreselijke dingen op hun geweten hebben en toch niet in de gevangenis zitten. Maar de artsen geloven in ze en moedigen ze aan om stapje voor stapje beter te worden. Ze willen graag dat de patiënten terugkeren in de maatschappij, maar moeten voorkomen dat ze nog eens de fout in te gaan. Het is bewonderenswaardig hoe behoedzaam en menselijk ze daarin te werk gaan.

1 juli is deel twee van deze documentaire te zien, waarin Theroux kennismaakt met nog zwaardere gevallen.

Britse kijkers vonden dit tweeluik 'hartverscheurend maar fascinerend' - lees hier de recensie, met meer details over de mensen die Louis bezoekt.

Uitzending: 30 juni om 21.55 op NPO 3 en 1 juli om 22.00 uur op NPO 3

Deze aflevering is online te bekijken tot en met 7 juli 2015

'Ontoerekeningsvatbaar' werd eerder uitgezonden op 14 en 21 mei op NPO 3.