bepalend beeld

Merel van Ommen

Medialogica onderzoekt hoe de foto van het aangespoelde Syrische peutertje symbool werd van de vluchtelingencrisis.

Merel van Ommen,

Argos TV - Medialogica: Een zee van beelden
Woensdag 9 maart, NPO 2, 22.55 - 23.40 uur 

Eén foto zegt meer dan duizend woorden? Documentairemaker Misja ­Pekel: ‘Die uitspraak komt in deze aflevering van Medialogica verschillende keren voorbij. Vanavond staat de foto van Aylan Kurdi (de op het strand van Bodrum aangespoelde Syrische peuter, MvO) centraal. Hoe kan het dat dit jongetje symbool werd van de vluchtelingencrisis?' 

Maar het is ook breder dan dat, zegt hij. 'Wanneer is een foto iconisch? Wanneer moet je iets wel of niet publiceren? Wat bijzonder is, is dat researcher Maud van de Reijt en ik een kijkje achter de schermen van World Press Photo kregen. Daarnaast spreken we onder anderen met fotograaf Stuart Franklin, die op het Plein van de Hemelse Vrede een man voor een rij Chinese tanks vastlegde, en de foto-editors van The Guardian en The New York Times.’

Wat maakt de foto van Aylan zo sprekend?
‘Dat heeft gedeeltelijk met timing te maken. Een paar dagen daarvoor was er een nieuwsbericht over een vrachtwagen waarin veel vluchtelingen gestorven waren, de politiek was op dat moment op zoek naar een oplossing op Europees niveau. De vluchtelingencrisis is complexe materie, maar dit beeld bracht het debat weer naar de kern. Verder speelt ook esthetiek en de manier van verspreiding een rol. De foto ging viral op social media, en werd binnen één dag iconisch genoemd. We spreken hierover onder anderen Peter Bouckaert – directeur bij Human Rights Watch, hij heeft als een van de eersten de foto getweet. Maar we onderzoeken ook andere foto’s die massaal gedeeld werden op bijvoorbeeld Facebook. Zoals die van de Syrische vader Majid – enorme spierballen, die in tranen uitbarst als hij en zijn kinderen veilig aan land gaan. Waarom maken juist deze beelden zoveel emoties los?’

Kunnen ze uiteindelijk de werkelijkheid veranderen?
‘Uit onderzoek van de universiteit van Sheffield blijkt dat mensen vlak na de publicatie tijdelijk anders over de vluchtelingenproblematiek op Twitter zijn gaan praten. Voor premier Cameron betekende de foto van Aylan zelfs een beleidswijziging: Groot-Brittannië is méér Syrische vluchtelingen gaan opnemen. McCain gebruikte de foto in de Amerikaanse senaat om zijn betoog kracht bij te zetten. Uiteraard kun je je afvragen hoe duurzaam die veranderingen zijn, en of er sprake is van symboolpolitiek. Desondanks zegt het iets over de enorme kracht die in iconische foto’s verscholen ligt. Daar kan zelfs de kundigste schrijver niet tegenop.’