Elza Soares

Charlie Crooijmans ,

De koningin van de smerige samba

De bijna 80-jarige Braziliaanse Elza Soares is zonder twijfel de koningin van de samba. Onlangs is ze een samenwerking aangegaan met een clubje avant-gardisten uit São Paulo. En de combinatie van samba sujo (smerige samba) die zij produceren met heftige onderwerpen als seks, dood en leven, is ijzersterk en relevant. De teksten refereren aan haar heftige leven, maar ook aan de huidige maatschappij. Voor de VPRO-gids heb ik een stuk geschreven waarvoor ik haar graag persoonlijk had willen spreken maar dat bleek lastiger dan gedacht. De producent en bedenker van het album A Mulher do fim do Mundo (Mais um Discos 2016) Guilherme Kastrup hielp me uit de brand; hij stelde voor om mijn vragen te stellen aan Elza.

Schriftelijk vragen stellen is leuk, maar het is altijd beter om iemand face-to-face te interviewen, desnoods via Skype, omdat je dan kunt doorvragen. Per mail kunnen de antwoorden evengoed door het managementteam opgesteld worden. Enfin, Kastrup stelde voor om vragen te stellen via hem, omdat hij op een informele manier dichtbij kan komen.  Nadat ik het artikel goed en wel had ingeleverd bij de gids kreeg ik een mailtje doorgestuurd van Juliano Almeida (manager en vertrouweling van Elza) via Kastrup. Ja, zo gaat dat in Brazilië, een vriend van een vriend... Toch herken ik haar in de bondige antwoorden.

Het is ongelooflijk hoe Elza Soares in het leven staat. Zoveel tegenslagen, en verdriet, maar ook waanzinnig veel succes. Ze vertelde ergens over de heilige São Jorge die haar een leven vol hindernissen voorspelde. Ik wilde weten of ze religieus is, en of ze nog met São Jorge gesproken heeft.

ES: Tot vandaag de dag herinner ik me hem, ik heb nog steeds contact met hem, hij is mijn vriend, mijn beschermengel. Ik ben spiritueel en ik heb veel vertrouwen, tenminste, vertrouwen in tot hoever ik het geschopt heb.

Neem je die veiligheidsspeld (die ze nodig had om haar kleding bij elkaar te houden tijdens de zangwedstrijd van Ary Barroso) mee naar Nederland?

ES: RSRSS (dit is hoe Brazilianen lachen op schrift) tot vandaag de dag neem ik die veiligheidsspeld mee, om niet te vergeten waar ik vandaan kom...

Is muziek een soort roeping?

ES: Muziek is mijn redding... een medicijn voor mijn ziel...

Waar komt die kracht toch steeds weer vandaan?

ES: Van mijn geloof, soms verbaas ik me er zelf over...

De teksten op het album A Mulher do Fim do Mundo zijn als een spiegel van je leven, klopt dat?

ES: Ik heb m’n ziel gegeven op dit album. Ik identificeer me met alles wat ik zing. Alles is beschreven, mijn gevecht tegen racisme, tegen homofobie en het geweld tegen vrouwen.

Hoe was het om met Guilherme Kastrup en de jonge muzikanten uit São Paulo te werken?

ES: Deze jongeren ontroeren me, ik leer heel veel van ze. Het is allemaal de schuld van Kastrup...

Je bent sterk gekant tegen dingen die 'careta' (saai, conformistisch) zijn. Noem eens iets?

ES: Het Vooroordeel!!!