Ergens in Duitsland staat een universiteit waar deze prachtige strip is ontwikkeld ter duiding van consultancy-falen. Ik heb met moeite een bijbehorend email-adres achterhaald om naar het hoe & waarom te informeren, maar er is nooit antwoord gestuurd. In welk vakje-onder-de-boom valt dat?
 
Dit stukje is geschreven door Joost Pollmann die een weblog over strips en aanverwante zaken maakt. Ik zag in de catalogus van uitgeverij Bert Bakker dat er dit najaar een boek van hem verschijnt over strips. Dat is bijzonder want zoveel verstandige boeken zijn er in Nederland niet verschenen over dit medium.

Wordt de wereld weer plat of niet?

Moest vanochtend toen ik een verhaal over de Tour las opeens aan de begin jaren negentig overleden Rotterdamse dichter Casper van den Berg denken. Ooit was ik bij hem op bezoek naar aanleiding van een nieuwe dichtbundel die was uitgegeven door zijn vriend Jules Deelder; z'n vaste uitgever, De Bezige Bij, zag namelijk geen brood meer in zijn poezie, hoewel ze uiteindelijk z'n laatste bundel weer wel uitgaven.
Het was zondagmiddag, het was warm; we zaten op de kamer van Casper die nog bij z'n moeder woonde, een aardige vrouw die zich er bij had neergelegd dat haar zoon meer drugs gebruikte dan goed voor 'm was en vooral: dat hij anders was dan de anderen.
Al vrij snel zaten we aan de whiskey en waren we plaatjes aan het draaien. Veel soul. Van den Berg pakte na een klein halfuurtje z'n bas omdat de muziek volgens hem nog beter tot z'n recht kwam als hij meespeelde. Ik was intussen vergeten waarvoor ik kwam.
Pas aan het einde van de middag heb ik m'n recorder tevoorschijn gehaald. Het werd een merkwaardig interview. Over de jaren vijftig, over Ufo's, over padvinders - en Van den Berg probeerde die onderwerpen in een samenhangend verhaal te persen. Wat 'm nog lukte ook - hoe groot de kolder ook was - met als hoogtepunt een gedicht waarin hij de jaren van weleer bezong en vaststelde dat er toen nog wel 'ns een Tourrenner het ravijn infietste.

Mag ik even uw aandacht voor het werk van beeldend kunstenaar P.J. Roggeband die onverdroten voortbouwt aan zijn elfletterige universum.
Ik kreeg ook een mailtje van hem naar aanleiding van een elfletterig woord dat ik gebruikte tijdens een uitzending van VPRO's De Avonden.
P.J. hoorde schotzinnen - en nu kan hij het woord nergens meer terugvinden.
Hij heeft helaas niet goed geluisterd.
Het woord luidt: schopzinnen.
Ik weet niet of het bestaat maar het is een mooi woord. Ik heb het geleend van Oek de Jong die het woord introduceerde in een essay over wat hij nu mooie zinnen vindt. Schopzinnen zijn zinnen die de lezer wakker schoppen. (Ik begrijp P.J.'s verwarring wel.)
De schrijver Henri Michaux is volgens Oek de Jong de beste maker van SCHOPZINNEN.

Ze zouden helemaal opnieuw beginnen. Maar wanneer een jonge familie haar intrek neemt in een huis op Ash Tree Lane ontdekken ze dat er iets vreselijk mis is. Hun huis is aan de binnenkant groter dan aan de buitenkant. Veel, veel groter.
 
Een blinde oude man, een jonge bediende in een tattoo-winkel, en een krankzinnige vrouw die rondwaart in de zalen van een psychiatrische inrichting vertellen het verhaal van een familie die wordt geconfronteerd met een constant veranderende reeks gangen in hun huis, totdat ze uiteindelijk oog in oog komen te staan met de verschrikkelijke duisternis die in het binnenste verborgen zit.
 
Maar zelfs als de omvangrijke architectuur van het huis langzaam wordt blootgelegd, beginnen de grenzen tussen de schaduwen van het huis en die van de levens van de vertellers hun onderscheid te verliezen. Plotseling verandert het huis op Ash Tree Lane in iets heel anders - in een wereld die achtervolgd wordt door angst en demonen en ineenstort van verdriet.
 
Aldus wordt Het Kaartenhuis van Mark Danielewski aangeprezen, dat in Nederland werd uitgegeven door de Bezige Bij. Ik weet niet of ik het een goed boek vind, bijzonder is het zeker, al is het alleen maar door alle stijlmiddelen waarvan hij gebruik maakt, door de typografische vrijheden die hij zich veroorlooft. Dit najaar verschijnt er bij de Bezige een novelle van de Amerikaan, hij gaat daarin nog een stapje verder: de tekst is een mix van stemmen en volgens de schrijver zit er een effect in de novelle verstopt dat pas weken na lezing aan de oppervlakte komt. Ben benieuwd: Danielewski weet in elk geval heel goed hoe hij gezoem rond zijn boeken moet veroorzaken, zo bestaat er een voorbeeldige site die aan zijn debuut is gewijd.

Met een zekere regelmaat zitten er korte verhalen van A.L. Snijders in mijn mailbox. Misschien kent u hem als schrijver, misschien ook niet. Hij is een meester op de korte baan. Onlangs had ik daar nog een gesprek met hem over, ik kwam hem op straat tegen, je komt de man altijd op de gekste plekken tegen. Begin eens aan een novelle zei ik tegen hem. Ik had ook al een titel: De uitkijktoren. Ooit schreef hij namelijk een verhaal waarin hij meldde dat hij op zijn terrein bezig was aan het bouwen van een toren maar dat zijn vrouw er nog niks vanaf wist. Het kan een prachtig boekje worden, zei ik tegen hem, over een man die zeer betrokken is bij de wereld maar zichzelf tegelijkertijd aan het loszingen is van die wereld. Hij knikte begrijpend. Gisteren sprak ik toevallig een uitgever die ook wel oren had naar dat boek. Hij moet dus nu aan het werk. Hoewel hij dat nog niet weet en hoewel ik ook hoop dat hij zijn korte stukjes blijft schrijven; vanochtend lag er weer een in m'n mailbox.
 
Freundlich
 

Het was avond toen ik Der erste Blick aus dem Fenster am Morgen las. Dat is het mooie van lezen en denken en fantaseren, de synchroniciteit is weg, het keurslijf valt af. Ik liep in de Frederik Hendrikstraat in Amsterdam langs een huis met een opvallend bedrukt gordijn. Het was een gedicht, goed leesbaar, van boven naar beneden.
 
Der erste Blick aus dem Fenster am Morgen
Das wiedergefundene alte Buch
Begeisterte Gesichter
Schnee, der Wechsel der Jahreszeiten
Die Zeitung
Der Hund
Die Dialektik
Duschen, Schwimmen
Alte Musik
Bequeme Schuhe
Begreifen
Neue Musik
Schreiben, pflanzen
Reisen, singen
Freundlich sein.
 
Ik vond het zo'n prachtig gedicht dat ik een paar stappen achteruit deed, en het opschreef, op de achterkant van een enveloppe van de verzekeringsmaatschappij. Terwijl ik dat deed -autochtone man schrijft op een zomeravond in de Frederik Hendrikstraat een gedicht over van een Duitse, communistische dichter- passeerden me acht mannen. Zeven verlegden hun route en liepen achter me langs, één stond op zijn strepen en liep met een nors gezicht zijn eigen weg, tussen mij en het gedicht. Ze waren alle acht van allochtone afkomst. Zeven wilden wel integreren, ze accepteerden het principe van geven en nemen in een gemengde samenleving, één was radicaal en leefde in de woestijn. Ik wilde hem achterna lopen en uitleggen dat ik de ideologie van het communisme verwierp en met weerzin dacht aan de miljoenen mensen die in naam van deze ideologie waren geslacht, maar dat hij goed moest begrijpen dat een aanhanger van dit geloof, in dit geval Bertolt Brecht, toch prachtige gedichten kon maken. Dat deze onbegrijpelijkheden de kern van onze cultuur vormen. Maar ik durfde niet, ik was bang dat hij me op mijn gezicht zou slaan, en dat heb ik niet over voor de cultuur.
Ik heb een vreemde opvatting over gedichten. Ik moet er iets aan hebben, ze moeten me aansporen tot goed gedrag. In dit gedicht is het de laatste regel, freundlich sein. Maar dat loopt altijd uit op een sof. Nu ook weer. De Frederik Hendrikstraat is een brede straat en er lopen niet alleen allochtonen. Aan de overkant liep een dame die even blank was als ik. Ze was gek. Ze sprak mensen aan zonder op antwoord te wachten, ze maakte wankele danspassen (misschien was ze niet gek, maar dronken), ze blies een nieuwsgierige hond rook in zijn snuit, ze gaf verkeerde tekens aan een achteruit parkerende automobilist. Iedereen negeerde haar uit schaamte en gêne, want iedereen begreep dat wij allemaal zo zijn. Toen ze zag dat ik naar haar keek wilde ze de straat oversteken en met mij verder door het leven gaan. Ik maakte me uit de voeten. Weer mislukt, niet freundlich genoeg.

Sommige mensen hebben een groot talent voor heisa.
Norman Mailer is zo iemand.
Nooit te beroerd om tegen de schenen te schoppen.
Met schoenen die stalen neuzen hebben, welteverstaan.
 
The upcoming issue of Rolling Stone magazine features an interview with author Norman Mailer, who calls New York Times book critic Michiko Kakutani a "kamikaze" who "disdains white male authors." He claims her editors can't fire her: "With discrimination rules and such, well, she's a threefer: Asiatic, feminist and, ah, what's the third? Well, let's just call her a twofer. They get two for one. She is a token."
 
Kakutani is a Pulitzer Prize winner.
 
The following letter was sent by AAJA's Media Watch Committee today:
 
June 29, 2005
 
Jann S. Wenner
Editor and Publisher
Rolling Stone
290 Avenue of the Americas
New York, NY 10104-0298
 
Dear Mr. Wenner, (hij is de uitgever van Rolling Stone.)
 
Calling out Norman Mailer as a racist, after he described Michiko Kakutani as a "kamikaze," would be easy. But that's not why we're writing.
 
We take greater offense at his reference to her as a "two-fer" and a "token" because she's "Asiatic, feminist," which essentially diminishes the accomplishments of all women and journalists of color. It insinuates that media companies keep people like Ms. Kakutani on staff simply because they are women and minorities-a dangerous, dismissive and, certainly, misguided notion. (Mr. Mailer must be aware that Ms. Kakutani won the Pulitzer prize for criticism in 1998.)
 
On a side note, with Mr. Mailer's firm grasp of the English language, we're sure he knows that "Asiatic"--like "Oriental"--has long been considered an offensive word to describe Asians or in the case of Ms. Kakutani, a Connecticut native, Asian Americans.
 
On behalf of the 2,000 reporters, editors and industry executives of Asian descent represented by the Asian American Journalists Association, we'd like to thank Rolling Stone for exposing the bigotry of one of America's prized authors.
 
To Mr. Mailer, we'd simply like to say: Shame on you.
 
Sincerely,
 
Esther Wu, AAJA National President
Cheryl Lu-Lien Tan, AAJA National Media Watch Representa

'Okapi' is zo slecht nog niet
 

Kamermuziek
 
Mijn voeten hebben een vreselijk ongeluk ondergaan
voor ze mij leerden kennen. Men fluistert: in een ander leven. Daarom
 
hun eigenaardige kleur, witgeel als ivooor.
Ik hoor de stem van mijn vrouw,
 
achtervolg het geluid kamer-in-kamer-uit
zonder haar te vinden. Dode ouders
 
proberen vorm aan te nemen in de hoeken, waar de atmosfeer ijler is
en waar licht en stof, goudgeel, trekken als bouillon. Ik sla de doden
 
terug met mijn vliegenmepper. De generaals laten
de kanonnen laden. De tijd toont zich
 
van haar transparante kant. Wéér de stem van mijn vrouw:
 
'Je trui ruikt naar sigaretten!
Ik wil in een ander huis wonen!'
 
Ik smijt handenvol geld omlaag, de trap af
en word met rust gelaten.
 
© Wouter Godijn
 

Big Bang, 27 miljard sterrenstelsels en een voortkruipende evolutie (waarvan de eerste vier miljard jaar algen). Voor een dichter als Wouter Godijn (1955) volstaan deze gegevens om de wereld naar zijn hand te zetten. Onzichtbaar kan hij zich nog net niet maken, net zo min hij zichzelf kan 'overdoen', maar voor de rest geeft hij zijn verbeelding carte blanche. Godijns nieuwe bundel Kamermuziek is één groot absurd-sprookjesachtig speelterrein. Zijn dode familie is verdomd levendig, struikgewas besluipt hem en dieren praten - in het bijzonder een kip die het derde en zesde hoofdstuk van Ulysses 'uit het hoofd' kan voordragen. Alleen vrouw en kinderen lijken met hun huiselijke aanspraken zijn overvloedige fantasie te kunnen temperen.
IJlende dichters die in een parallel universum leven moet je niet storen. En zeker geen verantwoording laten afleggen. Waarom? In de 'Derde danspas', van de in totaal zestien, staat een begin van een antwoord: 'Het leven is het resultaat van verleiding/ - verleiding die moreel niet te verantwoorden is.' In een van de laatste gedichten, 'Okapi', voegt de dichter hieraan toe: 'Hij begaf zich in de tuin/ en probeerde, zo zacht dat hij niemand hinderde, 'moraal' te roepen,/ maar het was of hij in plaats van 'moraal' 'okapi' riep;'
Hoe de dingen bij hun naam te noemen als de betekenis verdwijnt? ´De roos/ was nog eens de roos' staat er elders: dat verwijst nog ongeveer naar hetzelfde. Van een abstract begrip als moraal, moet je nog maar afwachten wat -ook- anderen er van maken. 'Okapi' is zo slecht nog niet.
Kamermuziek ontroert, is grappig en gaat door zijn absurde inslag soms helemaal over de kop. Op die momenten wordt het allemaal té speels en té lollig, wat versterkt wordt door zijn alom aanwezig parlando. Godijns poëzie is nu eenmaal niet van de mooie regels, maar wie geeft daar om: mooie gedichten kan hij schrijven. Toverachtig tegen beter weten in. De ondertitel van de bundel, of de weg naar de onverschilligheid, had van mij dan ook best de weg naar de betovering kunnen heten.
 
Stijn Ekkers

Wat heeft Jan Hanlo bezield toen hij De mus schreef? En hij schreef het gedicht niet zomaar, hij werkte er nauwgezet aan, zoals aan elk gedicht dat hij schreef.
Vanochtend realiseerde ik me voor het eerst hoe bijzonder het is.
Ik zag hoe een eenzame mus zich onderdompelde in de bak van m'n hond.
Er zijn bijna geen mussen meer.
 
De Mus
 
Tjielp tjielp - tjielp tjielp tjielp
tjielp tjielp tjielp - tjielp tjielp
tjielp tjielp tjielp tjielp tjielp tjielp
tjielp tjielp tjielp
 
Tjielp
etc.

Alle dingen zijn veranderlijk en het onzekere nabij.

Stel vragen

Niet zo lang geleden kocht ik een kinderboek in een hoofdstedelijke boekhandel. Fijn, zei de boekverkoopster, dat u een boek koopt en geen videogame, die kinderen lezen helemaal niet meer.
Ik heb een groot deel van m'n leven besteed aan het lezen van boeken maar ik word altijd bijzonder recalcitrant als mensen het lezen van boeken als het ultieme doel van de beschaving beschouwen.
Dus ik zei: jammer dat dat kind zoveel leest, van spel leer je meer.
Ik werd nog net de zaak niet uitgeknuppeld.
Terwijl ik ook nog 'ns gelijk had.
Onlangs verscheen een boek van Steven Johnson waarin overtuigend wordt uitgelegd dat je van het spelen van een videogame beslist niet dommer wordt: Everything bad is good for you.
Je kunt het zelf bedenken. Sommige spelletjes kennen een structuur die ingewikkelder is dan zeg een roman van Dickens.
Dit wordt overigens wel uitgelegd in een boek, Johnson meldt het zelf ook. Dat we dus weer niet denken dat the written word is on the way out.