Grensgeval. Een podcast over de merkwaardige terugkeer van de Europese binnengrenzen
Meer dan dertig jaar na het verdwijnen van de eerste grenscontroles voeren steeds meer Europese landen toch weer onderlinge controles in. Het argument: asielmigratie tegengaan. Maar werken ze wel en zijn ze juridisch toegestaan? En wat betekenen ze voor mensen die de grens oversteken? In de podcastserie Grensgeval bundelen juridisch dossiervreter Noortje Smeltink en humoristisch verhalenverteller Wisse Beets hun krachten. Samen reizen ze door Europa op zoek naar antwoorden.
vanaf vrijdag 13 november, VPRO OVT/Bureau Buitenland, NPO Luister en de andere podcastapps
Van Doetinchem tot Schengen, van Noord-Groningen tot Oekraïne, Wisse Beets en Noortje Smeltink onderzoeken de terugkeer van de Europese binnengrenzen in de nieuwe OVT/ Bureau Buitenland podcast Grensgeval. Ze nemen de luisteraars mee op reis dwars door Europa, over eigenaardige grenzen en door zwartgelakte dossiers. Ze onderzoeken wat grenzen voor ons betekenen en zoeken een antwoord op de vraag ‘wat is er met onze grenzen aan de hand?’
Aflevering 1: Even wachten voor een veilig gevoel
Nu steeds meer Europese landen opnieuw grenscontroles invoeren, rijst de vraag wat dit betekent voor het vrije verkeer binnen Europa. Hoe is het zover gekomen en helpen de controles daadwerkelijk om asielmigratie tegen te gaan? Wisse en Noortje reizen naar Schengen, naar de boot waar het verdrag ooit is getekend, en duiken in het ontstaan van onze Europese trots van open grenzen. Ze bezoeken het Europees Parlement en spreken met onderzoekers, lokale bestuurders en inwoners van grensgebieden. Ook ontmoeten ze asielzoekers die via andere Europese landen in Nederland zijn aangekomen. Wat betekenen de grenscontroles voor hen?
Aflevering 2: Als Duitsland het kan...
Mogen Europese landen grenscontroles invoeren om asielmigratie tegen te gaan? En als dat juridisch niet is toegestaan, waarom wordt er dan niet ingegrepen? Noortje en Wisse steken met de FlixBus de Pools-Duitse grens over en duiken in de Poolse geschiedenis. Want die grenzen, die we nu zo standvastig bewaken, zijn nog helemaal niet zo oud. Hoeveel van het vrije verkeer binnen Europa zijn landen bereid op te geven om een gevoel van veiligheid te creëren?
Aflevering 3: Al dat gevaar van buiten
Als de Europese buitengrenzen beter worden bewaakt, zijn binnengrenscontroles niet meer nodig, horen ze. Hoe werken die buitengrenzen dan? Wat is nog het verschil tussen een grenswacht op de binnengrens en op de buitengrens? Tegen wie moet die buitengrens ons beschermen? Kunnen we die muren wel zo hoog maken dat er niemand meer overheen kan, en moet het vrije Europa dat wel willen? Noortje en Wisse onderzoeken hoe de buitengrens van Europa in elkaar zit, en hoe fascinerend de geschiedenis van die buitengrens is.
Aflevering 4: Een lui argument
Grenscontroles worden duidelijk onjuist ingezet. Waarom wordt er dan niet ingegrepen? De makers laten zien dat het orgaan dat zou moeten handhaven, andere belangen lijkt te hebben. Werkt de Europese rechtstaat zo eigenlijk nog wel? Waar relativerende optimisten wijzen naar voorbeelden van grenscontroles die worden opgeheven, zien we dat ze elders gewoon weer verschijnen. Europese eenheid en solidariteit lijken ver weg. Ze stuiten op een ander perspectief op het ontstaan van onze open grenzen. Waren eenheid en solidariteit eigenlijk altijd wel het idee achter Schengen, of speelde er belangrijkere motieven? En ondertussen wordt 2026 opnieuw een dodelijk jaar aan de Europese buitengrens, terwijl steeds minder mensen Europa bereiken.
over de makers
Wisse Beets is journalist en podcastmaker. Voor onder meer de VPRO, NTR en Omroep ZWART maakt hij podcasts over muziek, cultuur, politiek en geschiedenis. Daarnaast schrijft hij voor verschillende media en maakt hij filmpjes, puzzels en quizzen voor onder andere de Volkskrant en Lowlands.
Noortje Smeltink is journalist met een focus op asiel en migratie. Ze stort zich graag op Brusselse beleidsstukken en Woo-documenten, maar zoekt daarbij altijd naar de verhalen van mensen die de gevolgen van dat beleid ondervinden: van ongedocumenteerde mensen in Nederland tot migranten aan de Europese buitengrens in Griekenland. Ze publiceert onder meer in NRC, De Groene Amsterdammer en Trouw en is aangesloten bij onderzoekscollectief Lost in Europe.
Deze podcast is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten, het Vfonds en het NPO-fonds.
Grensgeval, vanaf vrijdag 13 november, VPRO OVT/Bureau Buitenland, NPO Luister en de andere podcastapps
