In memoriam: Trudy van Keulen

Vele generaties groeiden op met de televisie die Trudy van Keulen maakte. Als grondlegger van Villa Achterwerk en maker van vele jeugddocumentaires legde ze de basis voor de VPRO-jeugdtelevisie zoals we die nu kennen. Op 16 januari 2026 overleed ze in Laren.

Van Keulen werd op 23 mei 1938 geboren in Purmerend. In 1964 ging ze bij de lkon werken, waar ze met haar kinderdocumentaires twee keer de Prix Jeunesse in de wacht sleepte. In 1984 kwam ze in dienst bij de VPRO. Ze werd samen met Burny Bos verantwoordelijk voor de samenstelling, ontwikkeling en begeleiding van jeugd- en jongerenprogramma's. Al snel startte onder haar redactie het legendarische kinderprogramma Achterwerk in de kast, waarin kinderen hun eigen plek kregen om te vertellen of laten zien waar ze mee bezig waren. In 1992 kreeg het VPRO-kinderblok op zondagochtend de naam Villa Achterwerk en werd het gepresenteerd door kinderen. ‘Dat het kind een podium kreeg en dat je de eigenheid van het kind liet zien, dat vond zij heel belangrijk,’ vertelt Harriët Leget, researcher uit die tijd. ‘Trudy was voor mij de godmother van Villa Achterwerk, ik keek heel erg tegen haar op. Ze was een strenge maar duidelijke eindredacteur met sterke eigen ideeën, maar ook altijd met een soort kinderlijke ondeugendheid.’

‘Ze was geen baas, geen manager, ze was een creatief mens,’ zegt oud-collega Frank Alsema. ‘Dat gaf ook clashes met dat andere creatieve mens, Burny Bos, en daar zaten de medewerkers en makers soms tussen. Maar dat gaf ook de nodige dynamiek en dat zag je terug in de prachtige eigenzinnige programma’s.’

Onverschrokken

Als documentairemaker gaf Van Keulen de Nederlandse jeugd een venster op de wereld. Ze reisde naar allerlei gevaarlijke plekken om kinderen in moeilijke situaties te portretteren. In 1987, bijvoorbeeld, voor het prijswinnende tweeluik Kinderen in Zuid-Afrika – Een land, twee werelden, over kinderen en apartheid. ‘Ze was onverschrokken,’ zegt Annemiek van der Hell, die haar in 1989 leerde kennen als producer bij de VPRO en altijd met haar bevriend is gebleven. ‘Ze maakte verhalen in heel ingewikkelde omstandigheden. Ze deed het gewoon en het lukte haar ook altijd, dat was een talent van haar. En dan geen slappe-hap-interviews, het moest wel ergens over gaan. Ze was heel goed met mensen en kreeg met haar warme persoonlijkheid en humor veel voor elkaar.’

Zo maakte Van Keulen documentaires over zwerfkinderen in Amsterdam en Londen, over jonge vluchtelingen en over Romakinderen die Duitsland uitgezet dreigden te worden. In 1992 werd het tweeluik De kinderen van de stenen, over Palestijnse kinderen in de door Israël bezette gebieden, bekroond op het New York Film Festival.

‘Een vakvrouw, en heel integer,’ zo typeert documentairemaker Biba Krklec Van Keulen. De twee werkten in de jaren negentig veel samen. ‘We behandelden vaak zware onderwerpen, maar ze zocht ook altijd naar iets lichts, iets wat kinderen hielp om te overleven, zoals muziek, sport of een boek. En ze toonde altijd iets universeels, zodat kijkers zich konden identificeren. Ze ging nooit op de knieën, het kind stond centraal. Kinderen nam ze minstens zo serieus als volwassenen.’

Slappe Lach

‘Het gaat erom dat de kijkende kinderen zich kunnen identificeren met de kinderen die geportretteerd worden. Dat klinkt erg eenvoudig, maar is het allermoeilijkste,’ zei Van Keulen daar zelf in 1995 over in een interview met Trouw . In de serie Anders dan anders (1997) richtte ze haar camera op Nederlandse kinderen die in een bijzondere of ingewikkelde situatie opgroeiden. Daarmee liet ze zien dat je er mocht zijn als kind, ook al viel je buiten de norm. Uit hetzelfde interview: ‘Als je geen tweede, ik noem het een innerlijke, laag in een documentaire hebt, dan is het in mijn opinie geen goede documentaire. Wat voelen mensen? Wat denken mensen? Wat zijn hun motieven? Daar gaat het om. Als je niet aan de onderliggende lagen toekomt ontbreekt spanning. Dan heb je alleen maar een opsomming van feiten.’

In 1995 maakten Van Keulen en Krklec samen de serie Kinderen van Sarajevo, over de door oorlog geteisterde stad. Ze waren zo onder de indruk van de situatie dat ze besloten dat ze meer voor de kinderen wilden doen. Ze zamelden geld in voor hulpgoederen, speelgoed en sportbenodigdheden. ‘Terwijl ik vanuit Sarajevo alles regelde voor hun komst reisde Trudy mee met de vrachtwagens door Europa,’ vertelt Krklec. ‘Tijdens haar reis werd ze meerdere keren bedreigd door zwaarbewapende soldaten en plunderende grensbewakers. Maar ze kwam uiteindelijk met een grote glimlach veilig aan en vertelde in geuren en kleuren over alle ontberingen. Voor we het wisten kregen we de slappe lach.’

Zelf had Van Keulen trouwens geen kinderen en ze is ook nooit getrouwd. In 1998 ging ze met pensioen. Aan het eind van haar leven zocht Leget haar nog eens op in het Rosa Spier Huis. ‘Ze was vol lof over de goede bedoelingen van het personeel, maar het was toch anders dan ze zelf wilde. Daarin zag ik dat autonome, eigenzinnige en ondeugende weer helemaal terug.’