Grüße aus Dachau

2003, Bernd Fischer, 90 minuten

Duitsland 2003. Documentaire van Bernd Fischer.

VPRO Cinema

Voordat de concentratiekampen vernietingskampen werden, bezat de SA in 1933 een vijftigtal inrichtingen, waar men regimetegenstanders gevangen hield. Deze politieke gevangenissen, die zich in voormalige kazernes, burchten of leegstaande fabrieken bevonden, lagen merendeels rondom Berlijn en werden Konzentrations Lager, afgekort KL of KZ, genoemd. Wat de Duitse provincie betreft, lag er onder andere [KA1]e[KA1]en op een groot fabrieksterrein in het schilderachtige stadje Dachau, niet ver van M[KA3]unchen. Toen de SA opzij was gezet en de SS van Heinrich Himmler verantwoordelijk was voor de binnenlandse veiligheid, werden de KL`s gesloten om plaats te maken voor massavernietigingskampen (Auschwitz, Sobibor enz.), op een paar na. Daarbij was ook het kamp Dachau, dat open bleef. Algauw was de naam van dit stadje synoniem aan het woord concentratiekamp, ook als het kamp zich totaal ergens anders bevond. Dachau werd vanaf die tijd geassocieerd met de verschrikkelijkste folteringen, zinloze medische experimenten op menselijke proefkonijnen en de systematische vernietiging van mensen. Het kamp telde drie crematoria die op een gegeven moment op volle toeren draaiden. Dit complex ligt praktisch in de stad. Mensen konden dus nooit beweren dat ze van niets wisten of dat concentratiekampen nimmer bestaan hadden. Dachau telde in die tijd ongeveer 31.000 inwoners en toen Duitsland in 1945 gecapituleerd had, waren er in Dachau 31.000 mensen omgekomen - uiteraard niet de bevolking, maar slachtoffers van het nazi- regime en voor het merendeel joden, maar ook politieke tegenstanders of krijgsgevangenen, waaronder veel Russen. Inwoners lieten na de oorlog hun kinderen in andere plaatsen geboren worden om Dachau niet als geboorteplaats in hun pas vermeld te krijgen, waardoor ze met de verschrikkingen van de concentratiekampen geassocieerd zouden worden. Fischer, de maker van deze documentaire, zelf afkomstig uit Dachau, wilde in New York met zijn bankkaart betalen, die was uitgegeven door de spaarbank in Dachau; hij kreeg het commentaar dat men verbaasd was, dat in een concentratiekamp ook bankkaarten werden verstrekt. Als iemand zich ophangt in de bossen nabij Dachau is dat hooguit een gemengd bericht in de plaatselijke pers, maar als iemand zelfmoord pleegt in het voormalige kamp dat pas sedert 1967 een oorlogsmonument is, haalt dat bericht waarschijnlijk [KL]The New York Times[KLE]. Fischer laat in zijn documentaire zien hoe Dachau verwoed zijn best doet om van zijn vreselijke imago af te komen. Hij heeft een jaar lang gefilmd en laat ons zien wat het betekent om in Dachau te leven. Hij heeft allerlei mensen ge[KA3]interviewd uit de plaatselijke politiek, het stadsbestuur, de lokale media, een burgerrechtbeweging, gewone bewoners enz. We maken kennis met een gids van de VVV die ons laat zien hoe mooi de stad is - dat is beslist waar en welke rijke geschiedenis de plaats heeft - ze bedoelt dan niet de periode 1933-45. We nemen een kijkje op de jaarlijkse kermis, het Volksfest met zijn traditionele optochten, waaraan de inwoners in Beierse klederdracht deelnemen, tot en met de burgemeester en zijn vrouw. Diezelfde burgemeester beklaagt zich dat er geen stad te vinden is, die een jumelage wil aangaan en dat de Lufthansa niet bereid is om een van haar vliegtuigen Stadt Dachau te noemen. We zien hoe het gemeentebeleid door de jaren heen er doelbewust toe geleid heeft dat de oude omtrekken van het beruchte concentratiekamp verkleind werden om de pijn te verzachten. Dat er tot op vijf meter afstand huizen gebouwd mochten worden, die zoals blijkt bewoond worden door mensen die onverschillig zijn over wat er toen gebeurde. Op een deel van het voormalige buitenterrein van het kamp, dat nu een soort natuurgebied is en lijkt alsof het er nooit bij hoorde, huist een opleidingsinstituut van de oproerpolitie. De bezoekers van het monument, die rondgeleid worden door Max, een ex-gevangene uit Auschwitz, die in de laatste maanden van de oorlog naar Dachau versleept werd, worden verstoord door de oefeningen van de politie, de sirenegeluiden van het rijdende waterkanon. Aan het woord komt de plaatselijke partijleider van de rechts extreme Republikaner Partei, die het liefst het verleden zou willen begraven (andere lokale politici komen niet echt aan het woord). Het blijkt dat in de gemeenteraad het verzoek is ingediend om de oude toegang via het terrein van de opleidingsschool met het beruchte eufemistische opschrift [KL]Arbeit macht frei[KLE] weer open te stellen. Er wordt heftig gedebatteerd, er zijn verkiezingen, waarbij schaamteloos gefraudeerd wordt, en als het eenmaal zover is dat men de oude poort besluit te openen, duurt dat precies twee dagen, omdat men het niet eens kan worden over het implementeren van het verkeersplan. Sedert 1964 hebben ongeschoeide karmelitessen heel wat concentratiekampen bezet, ook in Dachau en er een klooster gesticht. Hoewel je de vraag mag stellen met welk recht zij dit doen, komt van hen een positief beeld naar voren in de film, en hebben zij zelfs een soort klaagmuur gebouwd, waardoor bezoekers hun op papier geuite gevoelens door de muur naar binnen kunnen laten glijden. De zusters lezen tijdens de avondmis de epistels voor en zij bidden voor de scribenten en de slachtoffers. Hun verstandhouding met Max is goed en de abdes heeft in de loop der jaren heel wat mensen geportretteerd met de fotocamera. Jongeren hebben in 2002 de barakken besmeurd met nazi-leuzen en de ontzette curatrice laat zien dat er nog steeds geen herstelwerkzaamheden zijn uitgevoerd. Deze documentaire met ironische ondertonen laat zien hoe burgerinitiatieven (in de minderheid) hun best doen om de geschiedenis niet te verdoezelen en toont duidelijk aan dat Dachau zich niet kan losmaken van het verschrikkelijke verleden en er beter aan doet ermee te leven. Fischer heeft door een lokaal bluesgroepje de film op een passende wijze laten begeleiden met muziek. Hoewel Dachau verder op een normale stad ergens in Duitsland lijkt, werd de eerste manager van het pas geopende MacDonalds fastfood restaurant ontslagen omdat hij reclamefolders uitdeelde aan de bezoekers van het voormalige concentratiekamp Dachau - dat bericht haalde overigens [KL]The New York Times[KLE]. Uitstekend gefilmd en voorzien van goed verbindend commentaar (voice-over van Fischer) stemt deze documentaire tot nadenken. Het scenario is van regisseur Fischer, die ook het camerawerk deed. Aanbevolen.

credits

Regie:
Bernd Fischer
Scenario:
Bernd Fischer
Productie:
Jens Meurer
Jaar:
2003
Genres:
Documentaire, Oorlogsfilm
Trefwoorden:
Holocaust
Landen:
Duitsland


op televisie
0 uitzendingen

Grüße aus Dachau (2003) is deze week niet op televisie. Log in om een abonnement aan te maken

Reageer