Geweld

De Bankzitter: A Clockwork Orange

, Martin ten Broek

Dit weekend wordt A Clockwork Orange uitgezonden, Stanley Kubricks opmerkelijke verfilming van de roman van Anthony Burgess. Een uitzinnig vormgegeven film over het gewelddadige monster in de mens.

Onlangs kregen we een mailtje van een lezer: of we wilden ophouden met het aanprijzen van films met een gewelddadige inhoud. Er waren immers zoveel mooie arthousefilms waarin geweld geen grote rol speelde? Dat is zeker waar, we vonden het dan ook een sympathiek pleidooi, waar we evenwel niet aan gaan voldoen. Er zijn teveel goede films waarin geweld wel degelijk een belangrijke rol speelt. Daarbij: geweld fascineert. Zoals Freud al schreef: '...het afslachten van een vijand bevredigt een instinctieve behoefte'.

De drang tot geweld is heel erg aanwezig bij Alex, de hoofdpersoon in A Clockwork Orange. En trouwens ook in de samenleving waarin Alex woont: een toekomst waar jeugdbendes vrij spel hebben en waar politie en regering zo ongeveer even bruut, cynisch en gewetenloos optreden als Alex. Een haarscherp vormgegeven, dystopische, verloederde samenleving.

Kubrick brengt het allemaal effectief en niet erg terughoudend in beeld: het eerste kwartier van de film is meteen gruwelijk gewelddadig. De beelden van mishandeling en verkrachting hebben de subtiliteit van een baksteen tegen je hoofd. Allemaal begeleid door de droge voice over van Alex, de verteller, die zijn motivaties en beweegredenen uitlegt aan ons, zijn 'vrienden'. Alex is trouwens een interessant persoon, goedgebekt en niet gespeend van humor. Wat het allemaal nog confronterender maakt.


De beelden zijn misschien nog net iets akeliger dan die in Game of Thrones, maar toch moeten mensen met een aversie tegen geweld zich daar maar overheen zetten en de film kijken. Het geweld wordt hier niet verheerlijkt, maar in een context geplaatst, een politiek/filosofische beschouwing over geweld, en hoe je daar in ieder geval niet mee om zou moeten gaan als overheid.

En natuurlijk moet je kijken vanwege het genie van Kubrick: het is een van zijn ongemakkelijkste films, maar ook een sublieme.


Canvas zendt voorafgaand aan de film (22.05 uur) een inleiding uit, waarin Marcel Vanthilt ons vertelt waar we op moeten letten. En bekijk, vooraf of naderhand, ook ons interessante interview met Kubricks weduwe en zijn producent, hieronder.