I coulda been a contender

De Bankzitter - On the Waterfront

, Martin ten Broek

Tijd om die film van die beroemde quote nu (weer) eens helemaal te bekijken. Krijgt u geen spijt van.

Het waren politiek woelige tijden, de vroege jaren vijftig, toen On the Waterfront werd gemaakt. Regisseur Elia Kazan had bij McCarthy's commissie voor on-Amerikaanse activiteiten enkele collega's aangewezen als leden van de communistische partij. Het werd hem, op zijn zachtst gezegd, niet in dank afgenomen. Tijdens de toekenning van een Lifetime Achievement Award bij de Oscars van 1999 weigerde een aantal acteurs, waaronder Ed Harris en Ian McKellen, om voor hem te applaudisseren.

Er waren verzachtende omstandigheden. Het onderzoek ging over een periode in de jaren dertig, toen hij zelf ook lid was van de partij. De kameraden eisten dat hij binnen de ideologische kaders bleef, ook als die zouden botsen met wat Kazan toen als zijn 'familie' beschouwde, de leden van het toneelgezelschap Group Theater. Dat weigerde hij, waarop hij uit de partij werd gegooid. Kazan had daarna weinig warme gevoelens voor zijn vroegere politieke vrienden. De namen die hij noemde waren bovendien al bekend bij de heksenjagers van de commissie.

Belangrijk in dat toneelgezelschap was Lee Strasberg, de latere oprichter van de Actor's Studio, waar de door Konstantin Stanislavski ontwikkelde acteermethode method acting werd onderwezen. Daarbij probeert een acteur zich in te leven in de emotionele gesteldheid van zijn personage door uit zijn persoonlijke herinneringen te putten; als hij een verdrietige scène moet spelen, zou hij ter voorbereiding terug kunnen denken aan de dag in zijn jeugd dat zijn huisdier doodging, of dat zijn eerste vriendin het uitmaakte.

Marlon Brando was erg goed in die techniek. In On the Waterfront speelt hij de rol van Terry, een niet al te slimme ex-bokser wiens broer bij de mafia werkt. De mafia heeft de vakbond geïnfiltreerd en overgenomen, en nu bepalen zware jongens wie er mag werken in de havens van New York, en wie niet. Ze verdienen natuurlijk flink aan hun 'bemiddelende rol'. Terry hoort erbij, hij krijgt overdags de luizenbaantjes en moet 's avonds soms een klusje voor zijn criminele baas opknappen. En dan gebeurt er iets akeligs, en komt een aantrekkelijke jonge vrouw in zijn leven.

Dat Kazan zijn betrokkenheid met de verworpenen der aarde nog niet kwijt was geraakt blijkt overduidelijk uit de film, maar On the Waterfront heeft veel meer te bieden. Behalve Brando zijn ook Rod Steiger, Karl Malden en Lee J. Cobb erg goed, en Eva Marie Saint houdt zich fantastisch staande tegenover Brando's natuurkracht. Budd Schulberg kreeg terecht een Oscar voor zijn script: afgezien van soms wat ouderwets taalgebruik doet de film nauwelijks gedateerd aan. De zwart-witfotografie is schitterend, de muziek van Leonard Bernstein sluit volmaakt aan op de beelden.

Van de twaalf Oscarnominaties werden er acht binnengehaald, onder andere voor beste film, beste regie, beste acteur, beste actrice en beste camerawerk. Kijken is het devies.