'Een comedyserie over vrouwen maken is echt een meisjesdroom'
VPRO Gids-interview met Narsisters Vera van Zelm en Simoon Hermus
Vera van Zelm en Simoon Hermus vangen de tijdgeest als de navelstaarderige Narsisters. Nu is er een eigen serie. ‘Als iemand veel volgers krijgt, dan is het goed. En als je die niet hebt, dan is het cringe.’
Wanneer we binnenstappen bij producent Human Factor bekijken Vera van Zelm en Simoon Hermus net de ruwe montage van de aflevering over moederschap, of zoals de Narsisters het zouden zeggen: motherhood. Het duo brak door in het programma Plakshot als influencers met een eigen podcast. Doorspekt met Engelse termen bespraken de Narsisters de belangrijke zaken van het leven, van hun toxic ex tot skincare routine. Ze sloegen de plank daarbij zo raak dat sommige mensen die de fragmenten voorbij zagen komen niet doorhadden dat het satire was en boze reacties achterlieten. De Narsisters zijn dan ook extreem oppervlakkige en navelstaarderige types die alleen maar bezig zijn met hun imago. Maar juist op die manier boren ze diepere en pijnlijke lagen aan in onze maatschappij, en dat is precies de bedoeling van Van Zelm en Hermus.
De twee leerden elkaar kennen bij de satirische website De Speld en schreven ook allebei voor Plakshot, vertellen ze even later in een vergaderruimte. ‘Het was in eerste instantie de bedoeling dat de Narsisters iets eenmaligs zou worden,’ zegt Hermus. Maar het sloeg zo aan dat er nu een hele serie is. ‘Ik wil al heel lang een comedyserie over vrouwen maken,’ zegt Van Zelm. ‘Dat is echt een meisjesdroom. Simoon en ik vinden elkaar in dit onderwerp. De basis van de scènes zijn eindeloze voicememo’s, artikelen en teksten die we elkaar sturen. En de uitdaging is om daar scènes van te maken die mensen kunnen volgen.’
Ik wil al heel lang een comedyserie over vrouwen maken. Dat is echt een meisjesdroom
Vera van Zelm is cabaretier en staat al jaren op het podium. Simoon Hermus is schrijvend journalist en had geen acteerervaring. Toch speelt ze nu een van de hoofdrollen in een tv-serie. ‘Ik zat eigenlijk een beetje te wachten tot iemand bezwaar ging maken tegen het feit dat ik helemaal geen acteur ben,’ lacht ze. ‘Maar we hebben De Narsisters samen geschreven, ik begrijp helemaal waarom mijn personage zo denkt en reageert. Ik heb nog hele persoonlijkheidstesten ingevuld als Moon.’
Van Zelm: ‘Ja, dat was heel grappig. Dat jij meteen ook een diagnose kreeg.’
Hermus: ‘Codependency, ja, een afhankelijkheidsstoornis. Vera's personage Vee komt uit een hogere sociale klasse, met de bijbehorende grote verwachtingen. Maar ze moet wel in de pas blijven lopen en voldoen aan het plaatje wat voor haar wordt geschetst. En Moon heeft eigenlijk geen idee wie ze is. Ze klampt zich vast aan een sterker iemand en kan daardoor ook een beetje onbetrouwbaar zijn. Hun childhood wounds zijn complementair aan elkaar, haha.’
Aandachtseconomie
In de serie krijgen de vriendinnen te maken met twee jongere concurrentes, waar door ze hun positie moeten verdedigen. Dat leidt tot allerlei komische en pijnlijke verwikkelingen, maar daaronder ligt een boodschap. ‘We willen als Narsisters het systeem laten zien,’ vertelt Van Zelm. ‘Hun hele gedrag is gebaseerd op de aandachtseconomie waarin we leven.’ Elke aflevering heeft een thema dat laat zien hoe die mechanismen werken. ‘De eerste aflevering gaat bijvoorbeeld over: wat is je personality? Nou, bij ons is personality eigenlijk brand. En als je zo denkt, hoe ga je je dan gedragen? Je maakt geen persoonlijke keuzes, maar je kijkt gewoon wat werkt. Aflevering 2 gaat over beauty, we zijn dan net vervangen door jongere versies. Dus dan is het van: wat is maturity? Hoe blijf je er jong uitzien terwijl je jezelf wel omarmt? En aflevering drie is motherhood. Welke keuzes ga je maken als het algoritme voor jou bepaalt wat moederschap is?’
Ik zat eigenlijk een beetje te wachten tot iemand bezwaar ging maken tegen het feit dat ik helemaal geen acteur ben
Hermus: ‘We krijgen regelmatig de vraag welke influencers onze inspiratie zijn. Maar we zoeken juist naar wat al die influencers hetzelfde doen, want daarin zit wat het systeem erachter is. De Narsisters bekijken alles vanuit de contentstrategie. Als iemand veel volgers krijgt, dan is het goed. En als je die niet hebt, dan is het cringe. Een kind krijgen is megagoed voor het algoritme. Een gender reveal is eigenlijk een soort unboxing. Ik ben zelf ook gevoelig voor die mechanismes. Als iemand die ik volg aankondigt dat ze zwanger is, ga ik haar content met extra aandacht bekijken. En Vera en ik zijn er zelf ook onderdeel van: het feit dat onze video’s het op social media goed deden, heeft een rol gespeeld in ons succes. Dat is soms ingewikkeld, maar ook juist weer leuk. De satire komt bij ons echt van binnenuit.’
Nuance
De invloed die de onlinewereld heeft op onze maatschappij, is volgens Van Zelm moeilijk te overschatten. ‘We zijn allemaal een beetje andersom gaan denken. Dus het is vorm eerst, en daar moet je inhoud in gieten. Moederschap bestaat uit draagzakken en mooie foto’s maken met je gezin, in plaats van wat er in je hoofd gebeurt als er moeder wordt. En we zijn steeds meer instrumenteel gaan denken: de wereld is er voor jou om te pakken. Alles is om een individueel doel te bereiken.’
Dat onze video's het op social media goed deden, heeft een rol gespeeld in ons succes. De satire komt bij ons echt van binnenuit
In Nederland brengen volwassenen gemiddeld ruim twee uur en vijftien minuten per dag door op sociale media. Het is dus logisch dat gedrag dat daar als succesvol wordt gezien, doorwerkt in de rest van ons leven. Van Zelm: ‘Online kijken mensen naar wat werkt, oftewel aandacht oplevert, en zo gaan ze zich gedragen. En volgens mij zijn we allemaal steeds meer zo gaan denken. Grote tegenstellingen leveren bijvoorbeeld veel aandacht op. Dus ben je voor of tegen? De nuance valt helemaal weg. Dat proberen we in De Narsisters te pakken door onze personages een enorme blinde vlek te geven. Ze bedoelen dingen niet gemeen, maar ze hebben gewoon geen zicht op het echte leven. Omdat ze altijd denken volgens de principes van de aandachtseconomie.’
Eens
Een andere opvallende eigenschap van de Narsisters is dat ze het altijd met elkaar eens zijn. Ze geven elkaar constant bevestiging en elk compliment wordt meteen teruggespeeld. Dat wordt uitvergroot in de aflevering over beauty, waarin ze een botoxparty bezoeken bij een bevriende arts thuis. Na het eerste glas wijn komt al snel de spuit tevoorschijn, waarna de vrouwen hun tegenstrijdige gevoelens over het schoonheidsideaal met elkaar proberen te bespreken, zonder iemand op de tenen te trappen. Van Zelm: ‘In die scènes wilden we laten zien dat je als groep vrouwen de sfeer goed wilt houden. Maar ondertussen heeft iedereen andere meningen. Je moet dus gezamenlijk beslissen: wat wordt nu onze mening? Maar eigenlijk lukt dat niet. De avond na de opnames merkte ik het direct ik weer in de praktijk. Ik zat met andere moeders op het terras, die ik dus via mijn kinderen ken. Als het dan gaat over botox, dat is ingewikkeld! Dan wil iemand zeggen: “Ik vind het helemaal kut, we moeten geen botox doen.” En dan zegt iemand anders: “Oh, ik heb het wel eens iets in mijn frons gedaan.” En dan is het van: “O, ja, nee, iedereen moet het natuurlijk zelf weten, o jee.” Je wilt elkaar allemaal te vriend houden en niet veroordelen. Mannen herkennen dit helemaal niet. Die willen dat iemand wint en iemand verliest. Mannen met wie we samenwerken moeten we soms uitleggen dat de spanning juist zit in: oh god, houden we de sfeer wel goed?’
Mannelijke influencers krijgen niet de vraag: wat moeten jonge mannen daar wel niet van denken?
Borstvergroting
Hermus: ‘Zo zijn vrouwen gesocialiseerd. Maar daardoor loopt de logica op een gegeven moment vast. Je ziet bij de Narsisters dat wat ze zeggen eigenlijk heel lang klopt, tot ze ineens een heel rare afslag nemen. Als je online bijvoorbeeld vrouwen ziet vertellen over hun borstvergroting of cosmetische procedures die ze hebben laten doen, zeggen ze er altijd bij: “Ik doe dit niet omdat dit de beauty standard is, ik doe dit voor mezelf.” Ze ontkennen dat er een maatschappelijke druk is om er op een bepaalde manier uit te zien. Want als je dat erkent, dan erken je eigenlijk ook dat jij daaraan bijdraagt. De theorieën worden steeds krommer, omdat je het eigenlijk niet goed kan doen. Je moet heel individualistisch zijn en je tegelijkertijd aanpassen aan de massa. Alles is tegenstrijdig. Dat speelt vooral bij vrouwelijke influencers, ik heb het gevoel dat mannen meer een individuele keuze hebben. Mannen mogen zeggen: ik neem een haartransplantatie, want ik wil dat.’
Van Zelm: ‘En die krijgen niet de vraag: wat moeten jonge mannen daar wel niet van denken?’
Hermus: ‘Die krijgen te horen: wat dapper dat je daar eerlijk over bent. Maar als vrouw ben je een onrealistisch schoonheidsideaal aan het promoten. Als vrouwelijke influencer heb je altijd verantwoordelijkheid voor iedereen.’
VVD
De principes van de aandachtseconomie zijn ook doorgedrongen tot politiek Den Haag, ziet Van Zelm. Zij imiteert regelmatig minister Dilan Yeşilgöz in het satirische radioprogramma Spijkers met koppen. ‘Ik heb daardoor de laatste jaren extra goed op de VVD gelet, en het is een soort raar marketingbureau geworden. Zij kijken alleen maar naar: wat wil de kiezer? Dan gaan we dat doen. Ik vind het echt lijp hoe ver zij zijn afgedreven van het idee dat zij als politieke partij zelf ook invloed hebben op de samenleving. Alles gaat om iets verkopen, een imago. Niets is meer echt. Dat zie je natuurlijk ook in Amerika met Donald Trump.’
Dat is de reden dat de soms absurde scènes in De Narsisters toch zo veel herkenning en soms zelfs woede oproepen. Hermus: ‘Ergens is het gek dat het zo’n woede losmaakt bij mensen als onze typetjes gewoon een gesprek hebben over beauty standards of whatever. Maar er zit een bepaalde mate van onaangepastheid in dat zij vanuit zo’n egocentrisme kunnen praten en zichzelf het centrum durven te maken van het universum. Dat maakt mensen heel kwaad.’ Van Zelm: ‘We zeggen weleens dat we met De Narsisters gecomprimeerde realiteit maken. We laten zien wat er in de wereld gebeurt, alleen we persen het samen tot iets korters. Ik denk dat kijkers daarom voelen van: fuck, dit ís ook zo.’
