Meet-up: Tegenlicht - Fascisme is terug

Voor de omstander wellicht een opmerkelijke zet: Elon Musk die de radicaal-rechtse AfD aanmoedigt. Voor Timothy Snyder, als hoogleraar geschiedenis gespecialiseerd in de Holocaust en Oost-Europa, allesbehalve verrassend. VPRO Tegenlicht duikt met Snyder in de gedachtegang van oligarchen, die elkaar steeds vaker weten te vinden op het wereldtoneel.

Timothy Snyder observeert als hoogleraar geschiedenis politieke dynamieken en de tactieken erachter. Aan de hand van die observaties schreef hij het boek ‘Over tirannie’, waarin hij de lezer over tirannie twintig lessen uit de twintigste eeuw voorschotelt. 

Om te snappen waarom machthebbers als Poetin en Musk zouden samenwerken, moeten we volgens Snyder kijken naar wat ze gemeen hebben: voor beiden is de rechtsstaat een nutteloos obstakel, een onhandige barrière om ongelimiteerd hun macht uit te oefenen. Hoe meer de rechtsstaat afbreekt, hoe meer de wereld een vrije speeltuin wordt voor rijkelui als zij. 

Zo rust de propaganda van Rusland volgens Snyder op het verhaal dat democratie geen optie is en ook niet werkt in andere landen. De vrijheid die wij ervaren is maar een illusie, aldus die propaganda. Om zo’n succesvolle propagandamachine te laten draaien, helpt het wanneer de misleidende boodschap enigszins realiteit wordt, zo ondermijn je des te beter bestaande democratieën. Hoe meer misleidende informatie, hoe groter die kans. Snyder benadrukt: zonder feiten is er geen basis meer om de macht te bevragen.

In ‘Fascisme is terug’ pleit Snyder dat we voor het beschermen van de waarheid ook de feiten onder ogen moeten zien die confronterend zijn, want zolang we tekenen van haat negeren, kunnen we ze niet bestrijden.

Zo vindt Snyder Musks toespraak aan AfD, waarin hij jonge leden van de Duitse partij aanspoort om zich niet voor hun geschiedenis te schamen, een boodschap afgeven waar niet omheen gedraaid kan worden. Een Zuid-Afrikaan die opgroeide tijdens apartheid en de nazi-groet niet schuwt… wanneer Musk zegt dat de Duitse historie niet schaamtevol is, impliceert dat volgens Snyder duidelijk dat ze er van Musk trots op mogen zijn.