Meet-up: Tegenlicht - Groenland, IJsland en een smeltende Noordpool

Groenland, IJsland en een smeltende Noordpool

De dag dat Trump meer dan Groenland opeist

Toekomstscenario van het noorden
Wat als een onverwachte geopolitieke wending de machtsverhoudingen in de Arctische regio voorgoed verandert?

In deze Tegenlicht-edit van de Bureau Buitenland-special ‘De dag dat Trump meer dan Groenland opeist’, schetst journalist Maarten Schinkel samen met diplomaten, militaire strategen en internationale experts, een denkbeeldig maar realistisch scenario: binnen 24 uur claimt de Amerikaanse president niet alleen Groenland, maar richt hij zijn blik ook op IJsland als strategisch doel.

Want wat als?

Hoe snel zullen internationale verhoudingen kantelen wanneer de Verenigde Staten hun territoriale ambities uitbreiden?

Hoe reageren Europa en andere bondgenoten op zo’n escalatie? En wat staat er op het spel in de Arctische regio, waar nieuwe vaarroutes, grondstoffen en militaire positie steeds zwaarder wegen?

Maarten Schinkel: ‘In 2027 belooft het ijs in het Noordpoolgebied zich verder terug te trekken dan ooit. De VS hebben hun zinnen al gezet op het verkrijgen van Groenland als strategische en economische uitbreiding. Is IJsland, dat eveneens op het westelijk halfrond ligt, de volgende? En wat gebeurt er dan? Onder de regering-Trump is veel van wat ondenkbaar was, dat plots niet meer.

Deze Bureau Buitenland-special schetst stap voor stap hoe ogenschijnlijk kleine signalen uit de recente geschiedenis – van Trumps uitspraken in Davos tot suggestieve oneliners van de Amerikaanse ambassadeur in Reykjavík – kunnen uitgroeien tot een mondiale crisis, en hoe bondgenootschappen en internationale structuren onder druk komen te staan wanneer één grootmacht de regels herschrijft.

Want wie de wateren rond Groenland en IJsland controleert, bepaalt mede de toegang tot nieuwe Arctische vaarroutes en het tempo waarin Europa zijn invloed verliest.

Waarom een smeltende Noordpool een nieuwe Koude Oorlog ontketent

Verovering van de Noordpool
Nu het ijs op de Noordpool smelt door klimaatverandering, komen er in de zomer waterwegen vrij die schepen leiden naar grondstoffen die eerder niet te winnen waren. Een run van grootmachten op nikkel- en goudmijnen zet de geopolitieke verhoudingen op scherp en heeft grote gevolgen voor het leven van de Noordpoolbewoners. Een verslag in beeld, door fotografen Kadir van Lohuizen en Yuri Kozyrev.

De Russische fotograaf Yuri Kozyrev en de Nederlandse fotograaf Kadir van Lohuizen reisden af naar de Noordpool, ieder naar een ander gebied. Ze legden hun reis vast op foto’s en in video, en spraken er met de mensen die zij onderweg tegenkwamen. Van Lohuizen nam het westerse deel van de Arctic voor zijn rekening. De oorspronkelijke bewoners van de Noordpool – de Inuit – nemen hem mee op walvisjacht, en leggen hem uit hoe het smeltende ijs hun levensonderhoud bedreigt. Ook reist hij mee met het Canadese leger en gaat hij langs bij de Amerikaanse kustwacht op de Noordpool, die de vrijgekomen vaarroutes bewaakt.

Militaire aanwezigheid groeit, nu de strijd om olie, gas, en mineralen in het Noordpoolgebied losbarst. Het gaat hard: vooral het Russische deel van het Noordpoolgebied verandert razendsnel. Havens worden in rap tempo aangelegd en de Russen bouwen ijsbrekers in grote getale, waarmee een containerschip in amper drie weken van China naar Noorwegen vaart. Daar, bij de Russen, bezoekt Kozyrev de gasvelden van het Russische gasbedrijf Gazprom in Siberië, die met de nieuwste technieken worden uitgebuit, en gaat hij op bezoek bij de Marine Academie, waar jonge Russische rekruten worden opgeleid. De jongens, soms kinderen nog, krijgen les over het klimaat en het hanteren van een geweer, terwijl ze zingen over de heldenrol die ze in de toekomst gaan vervullen.

Ondertussen is het evenwicht wankel tussen Gazprom en de nomadische Nenets, die sinds jaar en dag door de poolgebieden trekken. Want de smeltende Noordpool biedt economische kansen maar bedreigt ook de levens van de oorspronkelijke bewoners. Maar ook die van ons: het lijkt misschien een ver-van-je-bedshow, maar het Noordpool-ijs functioneert als een soort airconditioning voor de aarde. Niets doen is geen optie.

De aflevering Verovering van de Noordpool werd uitgezonden in 2019. Dit is een samenvatting daarvan.