VPRO Meet-up: Tegenlicht - Ongelijkheid oplossen? Schaf alle belastingen af!

Ongelijkheid oplossen? Schaf alle belastingen af en vervang ze door één belasting op vermogen voor iedereen. Dat is het bloedserieuze voorstel van belastingonderzoeker Reinier Kooiman.

‘Tax the rich!’ Als het om ongelijkheid gaat, klinkt vaak de roep om hogere belastingen voor de rijken. ‘Eat the rich!’ De recente oproep van de populaire Franse econoom Gabriel Zucman, om vermogens boven de 100 miljoen te belasten met 2 procent, werd dan ook met luid gejuich onthaald.

Maar een extra belasting voor rijke mensen, hoe hoog ook, zal de ongelijkheid niet doen afnemen. Dat zegt belastingonderzoeker Reinier Kooiman in zijn boek 'De sterkste schouders' en in onze nieuwe aflevering. 

Zelfs als ons belastingstelsel zou werken zoals het bedoeld is: progressief, dan nog zou ons belastingsysteem de ongelijkheid vergroten, zegt Kooiman. Niet kapitalisme, maar belastingen zijn volgens hem dan ook de belangrijkste oorzaak van ongelijkheid. 

Bijna niet te geloven, toch? Dat verdient wat rekenkundige uitleg. Maar blijf er even bij, want deze eye-opener van Kooiman zou in elk belastingdebat centraal moeten staan.

De meeste mensen, inclusief economen en fiscalisten, gaan er vanuit dat progressieve belastingen de vermogensongelijkheid zullen laten afnemen. De denkfout is dat we belastingdruk uitdrukken als percentage van ons inkomen. Gek is dat niet, want ons belastingstelsel is grotendeels gebaseerd op de inkomstenbelasting.

Maar als je wil weten of iemand ‘zijn eerlijke deel’ betaalt, zo zegt Kooiman, moet je niet kijken naar hoeveel iemand verdient, maar natuurlijk naar hoe rijk iemand is. Oftewel: zijn vermogen. 

Reken even mee. De totale belastingdruk in Nederland is ongeveer 40 procent van het inkomen. Voor de rijkste 1 procent Nederlanders is de belastingdruk weliswaar lager, zoals Zucman ook zegt, maar laten we voor nu aannemen dat de rijken evenveel betalen als de rest.

Van de rijkste 10 procent Nederlanders hebben de meesten ongeveer 1 miljoen euro. Stel, zij verdienen 240 duizend euro per jaar. Uitgedrukt als percentage van inkomen, betalen zij 40 procent over die 240 duizend euro, oftewel 96.000.

Maar, zoals Kooiman stelt, rechtvaardige belasting baseer je op hoe rijk je bent. Niet op hoeveel je verdient. Uitgedrukt als percentage van vermogen, betalen de rijken met die 96.000 euro plotseling nog geen 10 procent belasting. Ze hadden immers ongeveer 1 miljoen euro.

Deprimerend? Geen nood. Kooiman, die ook werkt als belastingadviseur bij Deloitte, heeft een oplossing die uitblinkt in eenvoud. We schaffen alle belastingen af. Alles. Weg inkomstenbelasting, weg btw, weg accijnzen, weg erfbelasting, weg bedrijfsbelasting, weg dividendbelasting, weg onbegrijpelijke aftrekposten, weg alles. Werken gaat weer lonen want je bruto loon word je netto loon. 

We vervangen ons hele systeem door één simpele belasting op vermogen. Hetzelfde tarief voor iedereen. Daar kun je moeilijk tegen zijn. ‘Je zult zien dat 90 procent van alle mensen minder gaat betalen dan ze nu doen,’ aldus Kooiman.  

Natuurlijk roept zo'n radicaal voorstel nog 1001 vragen op. Gaan mensen niet gewoon alles uitgeven? Of naar het buitenland met hun vermogen? Is het politiek haalbaar? Kijk vooral de aflevering, of lees Kooimans boek.

Niet kapitalisme, maar belastingen als grootste oorzaak van ongelijkheid. Wie had dat gedacht. Maar, het is goed nieuws, zo zegt Kooiman. Want als de staat zelf verantwoordelijk is voor de ongelijkheid, dan ligt de oplossing eigenlijk heel erg voor de hand.