Juist. Maar waar is Ismaël?

Theater over de Schilderswijk

, Ilse van der Velden

Wat speelt er echt onder de oppervlakte van de Schilderswijk? Een vermist kind dient als kapstok voor een verhaal over de multiculturele samen-leving. Op bezoek bij The Nation in Den Haag, een spannende theaterthriller met de vaart van een tv-serie.

Wel zeven keer achter elkaar bekeert blanke blonde Ida (Antoinette Jelgersma) zich tot de islam. In The Nation speelt zij de artistiekerige, goedwillende pleegmoeder van de vermiste Ismaël van elf uit de Schilderswijk. Aan tafel bij de talkshow waar ze is uitgenodigd om over de kwestie te praten, knoopt ze ineens een hoofddoek om en begint Arabisch te prevelen. De andere acteurs, onder wie Romana Vrede als de biologische moeder, Hein van der Heijden als pleegvader en Anniek Pheifer als presentatrice, spelen verbazing of barsten in hysterisch lachen uit. Het hele scala van mogelijke reacties op zo’n provocatieve daad komt voorbij.

Het is half april, in de studio’s van Het Nationale Theater (hnt) aan de Haagse Schouwburgstraat zijn de repetities voor deel twee van The Nation volop bezig.

De officiële première is tijdens het Holland Festival, maar vooraf zijn er sneak previews van elk deel: deel een was eind maart vijf keer te zien in hnt Studio’s; in april en mei volgen twee en drie en het Holland Festival krijgt de primeur van de eerste drie delen samen. Uiteindelijk wordt dit najaar de hele reeks van zes delen achter elkaar gespeeld. Zie hieronder ook de trailer.

Zoveel culturen, zo veel do's en don'ts. Wie alle details wil kennen, moet haast een antropoloog zijn.

Juiste toon

Regisseur Eric de Vroedt beent om de acteurs heen. Het is zoeken naar de juiste toon. Het gaat om de details. Wanneer mag de lach worden ingezet, hoe lang moet hij klinken? De Vroedt checkt de tijd. Nog een kwartiertje en dan is het vier uur en einde repetitie, maar het kan nog net een keer. ‘Voor haar is dit een ultieme daad van solidariteit,’ legt hij uit. ‘De anderen zien het als het bewijs van alles waar ze tegen zijn, of ze vinden het juist prachtig.’

The Nation is bedacht en wordt geschreven en geregisseerd door De Vroedt, sinds dit jaar artistiek leider van Het Nationale Theater, zoals het Nationale Toneel nu heet. Het deftige Haagse dat de oude naam aankleeft, gaat eraf als het aan hem ligt. Hij wil hier theater maken dat met de poten in de klei van de samenleving staat.

De verdwijning van Ismaël is de kapstok voor een veel groter verhaal met de Schilderswijk, die hogedrukpan, als pars pro toto voor de Nederlandse multiculturele samenleving. Net als de tv-serie The Wire richt The Nation de schijnwerpers op het weefwerk waaruit zo’n wijk bestaat. Op de mensen en de hele karavaan van goede bedoelingen, verkeerde intenties, gebrekkige kennis, grote betrokkenheid, pittige discussies en dito meningen. Met in de hoofdrol politieagenten, jihadisten, ondernemers, politici, Gutmenschen, journalisten en welzijnswerkers. En net als in The Wire moet zo een beeld ontstaan van de betrokken instituties. Zoals de politie, waar niet alleen de koffieautomaat eeuwig hapert en de verouderde pc’s vastlopen, maar ook de agenten zelf vastlopen in de complexe dagelijkse realiteit. Zoveel culturen, zoveel do’s en don’ts. Wie alle details wil kennen, moet haast een antropoloog zijn.

Toevallig zit er een in de zaal eind maart, tijdens een van de try-outs van het eerste deel. De man woont ook nog in de Schilderswijk. Of het een beetje klopt, vraagt De Vroedt hem na afloop tijdens het nagesprek. ‘Jawel,’ antwoordt de man, ‘maar het negatieve overheerst bij jullie. Terwijl ik als bewoner ook zoveel leuke bijzondere dingen meemaak.’ Hij vertelt over zomerse barbecues die spontaan worden gehouden.

Commentaar is welkom en wordt verwerkt. Om het stuk zo realistisch mogelijk te maken en om de buurt erbij te betrekken, worden er lezingen georganiseerd waar de tekst wordt besproken. Als er inhoudelijk iets niet klopt, wordt de tekst bijgeschaafd. Er is voldoende belangstelling voor, zegt De Vroedt. ‘Dat juist de Koninklijke Schouwburg dit doet, vinden mensen bijzonder. Het betekent erkenning en die wordt serieus genomen. The Nation gaat over politiegeweld, jihadisme, de islam, onderwerpen die hen raken. We hebben een netwerk opgebouwd in de Schilderswijk, mensen praten mee over het stuk en geven feedback.’  Er is een educatief programma waarin jongeren van verschillende middelbare scholen aan de slag gaan met hun eigen The Real Nation.

Romanda Vrede in The Nation, deel 1

'Ik merk in wat voor geprivilegieerde wereld ik eigenlijk leef. En ik moet daar iets mee.’

Theatermaker Eric de Vroedt

Ver-van-mijn-bedshow

Op zoek naar materiaal ging De Vroedt ook zelf de wijk in. ‘Ik wist geen reet van die wijk, ken geen mensen in de Schilderswijk en de problematiek daar is echt een ver-van-mijn-bedshow. Maar het is onze wereld, en die kunnen we niet negeren. Het hele multiculturele drama wordt belichaamd door die wijk. En omdat ik er niks van weet, ga ik middenin die wijk staan, ga ik gesprekken aan. Ik maak vrienden en ik maak ook fouten, maar ik ga door. Ik loop hele dagen mee op de school en met de politie. Want ik moet er iets van vinden, ik moet erover schrijven. Het wekt vragen bij me op. Ik merk in wat voor geprivilegieerde wereld ik eigenlijk leef. En ik moet daar iets mee.’

Boven het witte, rechthoekige speelvlak in de studio hangen tv-schermen waarop we hetzelfde zien als op toneel, maar dan in close-up en vanuit verschillende camerahoeken. Dat is verrassend en leuk en voegt beslist wat toe, maar echt belangrijk worden de schermen wanneer ze ook inhoudelijk worden ingezet: wat de personages op hun mobieltje zien op toneel, zien wij in de zaal op zo’n scherm. Zo hebben we rechtstreeks toegang tot allerlei informatie, die anders in de tekst zou moeten worden geschreven. Handig. Ook krijgen we eerder opgenomen scènes te zien, zoals een die is opgenomen in een auto die dwars door Den Haag scheurt, en waarin een rapper commentaar geeft op de handeling, als een ultramoderne variant op het aloude koor in Griekse tragedies. Oud en nieuw komen mooi samen in het theater van nu bij regisseur Eric de Vroedt. Niet alleen erkent hij de alomtegenwoordigheid van social media en YouTube en weet hij die te vertalen in een theatrale vorm, maar The Nation behoort ook nadrukkelijk tot het huidige Netflixtijdperk. Behalve filmtechnieken zoals inzoomen, flashbacks en close-ups die De Vroedt het theater in brengt via tv-schermen, introduceert hij ook het bingen in het theater: het genot van een langlopend verhaal met steeds nieuwe afleveringen, waar je als kijker zo heerlijk in kunt duiken. Het is intelligent, en het is knap gedaan want het voelt nergens geforceerd maar juist volkomen logisch.

Mark Rietman in The Nation, deel 2

Camera's

Tijdens de repetities van deel twee staan er drie camera’s rondom, waarvan er twee ook echt worden bediend. De acteurs spelen in kostuum, de muziek klinkt ook daar waar hij klinken moet. De trailer van The Nation waarmee elke ‘aflevering’ begint, is een overduidelijk citaat van House of Cards. Even spannend. Deel een had ook de vaart van een tv-serie. Een stroom personages wordt geïntroduceerd. Meteen al legendarisch is de bad cop gespeeld door Mark Rietman.

In een hoekje boven het toneel hangt een blow-up van het politiebericht. Een jongetje met onschuldige bruine ogen. ‘Zijn naam is Ismaël!’ roept zijn biologische moeder, gespeeld door Romana Vrede, een paar keer in het eerste deel van The Nation. Niemand die luistert. Opgaand in de kakofonie op het toneel en de gebeurtenissen die over elkaar heen tuimelen in het stuk, was je het zelf ook al haast vergeten als toeschouwer. Oh ja, daar ging het allemaal om. Dit hele zesdelige, meerjarige project is het verhaal van een mensenkind dat is vermist. En iedere nacht die hij niet doorbrengt thuis in z’n bedje is er een teveel. Noem hem, noem hem bij zijn naam.

Muziekgebouw aan ’t IJ
The Nation deel 1 t/m 3
Maandag 5 juni, dinsdag 6 juni, woensdag 7 juni, donderdag 8 juni, 19.00 uur