terug op tv: de hokjesman

, hugo hoes

terug op tv: de hokjesman

hugo hoes ,

De grote hit van het afgelopen televisieseizoen wordt vanaf vanavond herhaald. Een mooie gelegenheid om de hokjesman te vragen wat hij eigenlijk van de vpro-ers vindt. En de ongeduldige kijker kan alle afleveringen van de hokjesman hier zien.

Op antropologische wijze onderzocht Michael Schaap als ‘De hokjesman’ een achttal subculturen, waaronder die van Volendammers en Molukkers, resulterend in een fraaie reeks over hechte gemeenschappen in Nederland. In een interview met Hugo Hoes licht de hokjesman toe:

‘Kijk, subculturen hebben vaak met gemeenschappelijke mode of muziek te maken en zijn altijd onderdeel van een grotere cultuur. Wij zochten gemeenschappen. Die zijn gelaagd, hebben een verleden en vaak wordt dat verleden geïdealiseerd of gemystificeerd. Er zijn ideeën over de eigen voortreffelijkheid en altijd is er sprake van wij en zij. Dat is interessant. Want wat bedoel je nu eigenlijk echt als je zegt: ik ben een Volendammer? Ik maak dit uit liefde en fascinatie voor de mens en omdat ik zelf ook verlang naar dat fijne gevoel van een groep. Zo’n warme band, al vind ik het ook doodeng. Al die geschreven en ongeschreven regels. Wanneer hoor je erbij en wanneer niet? Hoe werkt in- en uitsluiting? Sowieso is het ontzettend boeiend om te snappen waarom wij mensen zo raar doen.’

Misschien moet je een aflevering maken over de VPRO?
‘Ik heb weleens serieus voorgesteld een film over Hilversum te maken om te laten zien hoe gestoord het eraan toegaat. Kreeg ik er niet door. Overal kijken we in de keuken, maar niet bij onszelf. Mocht niet. Stom hè?’

Enkele maanden later begaf de hokjesman zich dan toch in het VPRO-gebouw, om 'de VPRO-er' te karakteriseren. Dit exclusieve verslag verscheen in de speciale ledengids, en is nu hier te lezen.

2: onder molukkers

Na zijn bezoek vorige week aan het pittoreske Volendam doet hokjesman Michael Schaap deze week verslag van zijn verblijf onder Molukkers. Zijn onthaal is bijna overal even gastvrij, terwijl deze gemeenschap toch aardig wat zorgen kent. Eén daarvan was de penibele financiële situatie van het Moluks Historisch Museum in Utrecht, waar de hokjesman nog net voor de definitieve sluiting een kijkje kon nemen. Die sluiting is klein leed vergeleken bij het gestaag in rook opgaande ideaal van een Vrije Republiek der Zuid-Molukken. Niemand van hen zal het hardop zeggen, maar de hoop op een eigen land wordt steeds kleiner. De hokjesman is onder meer in woonoord Lunetten in Vught bij de jaarlijkse herdenking van de proclamatie van deze staat, hoort verhalen over strenge opvoedingsmethoden en prikt een vorkje mee bij een echte Molukse maaltijd. Als hem een verijdeld plan om wijlen Koningin Juli- ana te ontvoeren uit de doeken wordt gedaan, weet hij niet wat hij hoort. Wij weten niet wat we zien als de jongens van Molukse Motorclub Satudarah zich van hun andere kant laten zien. Waar zou de hokjesman volgende week zijn?

3: veluwse boeren

Op zijn reis langs gesloten gemeenschappen is de hokjesman bij de Veluwse boeren in de Gelderse Vallei beland. Daar lijkt de tijd te hebben stilgestaan en gaan klompen niet langer dan een maand mee. Er wordt hard gewerkt, veel gebeden, maar ook gerecreëerd. Echter nooit op zondag. De hokjesman ziet er geen been in om gestoken in overall de broers Warensveld te helpen bij de uittocht der koeien, hij bezoekt een hagepreek, is getuige van een stoere trekkertrekwedstrijd en onderhoudt zich met de lokale jeugd in hun keet over de hedendaagse vrijerij. We leren onder meer wat een refocontainer is en waarom vrouwen geen broeken behoren te dragen. De streek lijkt een door God gezegend land waar ieder- een welkom is, mits de zondagsrust en andere regionale ongeschreven wetten wordt gerespecteerd. Nooit is God ver weg en dat geldt ook voor de duivel. Alle deuren gaan weer open voor onze vriendelijke onderzoeker, behalve die van de kerk. Die zijn namelijk altijd al open. Volgende week begeeft de hokjesman zich onder de adel.

4: van adel

Na zijn verblijf onder de Veluwse boeren bezoekt de hokjesman deze week de adel. Deze groep bestaat in Nederland uit ongeveer tien- duizend personen en dat aantal blijft redelijk constant. Hoewel het aantal adellijke families afneemt, worden ze gemiddeld groter. Ook met de adel verstaat de hokjesman zich prima. Dat is voor een deel te danken aan zijn snobistische grootmoeder. Die leerde hem al vroeg dat je nooit koelkast zegt en dat de pink bij het theedrinken juist niet om- hoog moet. Ondanks deze baga- ge beziet de Nederlandse Adels- vereniging hem met de nodige argwaan. Als hij daar vraagt of zij de “poortwachters van de beschaving” zijn, volgt een veelzeggend antwoord: ‘De poort is te groot, en wij te klein.’ De hok- jesman doet de afwas in een studentenhuis bij twee zussen van wie er slechts een van adel is, bezoekt de Ridderdag van de Johanniter Orde en geeft bijna aanstoot op het Debutantenbal. Daar blijkt steeds minder jonge adel te komen. En de adel die er wel is, vindt zichzelf niet bijzonder. ‘Het is gewoon aangeboren. Punt.’ Volgende week gaat de hokjesman naar autonomen en subversieven. Die donderstenen zeggen vast nog smakelijk eten.

5: zelfvoorzien

‘Wat niet mag, kan nog steeds’ staat op het T-shirt van de ‘woonrechtactiviste’ op het kraakspreekuur in Amsterdam Oost. Maar waar? Dat zoekt de hokjesman uit in de vijfde aflevering van zijn amusante antropologische veldtocht, en daarin begeeft hij zich onder autonomen. Die zijn zelfs binnen Amsterdam zeldzaam geworden, dus moet de westelijke rafelrand van de stad worden opgezocht en overgestoken. Daar ontdekt hokjesman het adm-complex, een ‘vrij- haven’ vol levenskunstenaars met eigen kleding, feesten en eetgewoonten. Tot zijn geruststelling zijn die luitjes veganistisch, dus bang om er op het jaarlijkse feest in de grote kookpot te belanden hoeft hij niet te zijn. Voor een goed functioneren van deze vrijplaats hebben de bewoners een groot aantal regels opgesteld. Er wordt veel vergaderd en het sympathieke democratische consensusstreven maakt de besluitvorming traag en stroperig. Vervelend? Ach, het houdt de tijd enigszins buiten de deur. Opmerkelijk is het ongeschreven ballotagesysteem voor nieuwkomers, want de vrijplaats blijkt niet voor iedereen. Er staat een groot hek omheen en aan buitenkant daarvan heeft zicht een bonte verzameling stadsnomaden verzameld. Bevindt zich daar de nieuwe vrijplaats?

6: knuffels

Man overboord!’ Gelukkig, het blijkt loos alarm en onze favoriete onderzoeker is niet te water geraakt bij zijn bezoek aan de gemillimeterde mannen van het korps Mariners. Die vinden hem een rare snuiter. Mariniers geven zich niet graag bloot en onzichtbaar zijn hoort bij hun vak. Al trotseert de hokjesman wind en sneeuw, salueert hij vriendelijk en biedt hij in de kombuis zelfs kroepoek aan als ijsbrekertje, hij blijft een burger. Een buitenstaander dus en dat betekent op je woorden letten. Daarom doet de hokjesman zelfs onderzoek tussen de persoonlijke spullen van de groepsleden, wat niet echt in de korpsgeest past en dat is hier het allerbelangrijkste. Het korps is sneuvelbereid. Niet alleen voor elkaar, ook voor burgers als de hokjesman. Die boodschap laat hem niet onberoerd. Opmerkelijk is dat mariniers elkaar soms uit dankbaarheid een knuffel geven. Geen fysieke, stel je voor, maar eentje uit de speelgoedwinkel.

7: in esoterië

'Goethe, kennen jullie die écht niet?’ De antroposofische boer die een klas Achterhoekse pubers rondleidt op zijn biologisch-dynamische bedrijf kan het haast niet geloven. Hij heeft net verteld hoe hij ‘kosmische muziek in de mest brengt’ en waar zijn kennis vandaan komt. Maar hoe meer er wordt uitgelegd over zijn inspiratiebronnen, des te groter de kloof wordt tussen antroposofie en de rest van de wereld. En daar lijkt de hokjesman ook wel een beetje last van te hebben. Want met elke deur die voor hem opengaat, lijkt zijn verbazing te groeien. Het is ook wel wat veel van het esoterische. Bewegend leren rekenen, een bouwstijl die een beetje danst en hemelwater dat eerst gevitaliseerd moet worden voordat het weer door de aderen van moeder aarde mag stromen. En dan blijkt bovengenoemde boer zijn vader ooit als vermist te hebben opgegeven, terwijl die begraven lag in de tuin. De vraag rijst: is het wetenschap of geloof wat Rudolf Steiner heeft nagelaten?

8: over rood

'U ziet er helemaal niet uit als een SP’er.’ Wat krijgen we nou? Terwijl we de hokjesman nooit eerder op vooroordelen hebben betrapt, lijkt de onderzoeker bij zijn laatste veldwerk last te hebben van enige vooringenomenheid. Hij is in Schijndel, in een volkswijk waar het rondbrengen van de partijkrant nog een serieuze klus is. Als daar een goed verzorgde dame vertelt ook van de partij te zijn, kan hij zijn ongeloof niet verbergen. Deze Brabantse SP’ers zijn naar zeggen ‘gewone mensen; wij hebben geen air’. In de wandelgangen van het Kamergebouw hoort hij dat SP’ers vooral verongelijkt zijn. Die kwalificatie komt echter van de SP-watcher bij de VVD, dus uit verdachte hoek. Op het partijcongres is de eensgezindheid opvallend groot. Wellicht hangt dat samen met de lesjes die men heeft geleerd op de door de hokjesman ook bezochte SP-kaderschool of tijdens een SP-zomerkamp voor jongeren. Natuurlijk wordt ook een bezoek gebracht aan de woning van stamhoofd Jan Marijnissen. Daar gaat alle aandacht naar zijn boekenkast. Komt het daar allemaal vandaan? Dag hokjesman. Wanneer kom je terug?

de hokjesman op tv

donderdag 4 juli, donderdag 18 juli en donderdag 25 juli op nederland 2, om 21.05 uur.