Adinda Akkermans

over zwaarte en lichtheid

, Door Anne Moraal


De redactie van Nooit Meer Slapen krijgt wekelijks meer kunst en cultuur te zien dan in ons radioprogramma past. Daarom delen we online onze persoonlijke culturele fascinaties. Deze keer: Adinda Akkermans (1983). Zij studeerde sociologie en journalistiek en is lid van freelance journalistencollectief Bureau Boven. Voor Nooit Meer Slapen maakt ze reportages en is ze redacteur.

'De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al hebben beleefd, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan!'

Zo begint De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, de klassieker van de Tsjechische schrijver Milan Kundera uit 1984. Vier personages Tomas, Tereza, Sabina en Franz raken met elkaar verwikkeld met een communistisch Tsjechië als decor.

'We merkten steeds vaker dat er parallellen te trekken zijn tussen nu en de tijd van de Koude Oorlog'

Dertig jaar na de val van de muur heeft Adinda met haar collega’s van Bureau Boven het Iron Curtain Project opgezet, waarin ze onderzoeken hoe het IJzeren Gordijn vandaag de dag nog voortleeft in de hoofden van de generatie na 1989. Adinda: 'We merkten steeds vaker dat er parallellen te trekken zijn tussen nu en de tijd van de Koude Oorlog. Op een gegeven moment hadden we het met Bureau Boven over de Praagse Lente. Toen sloegen we De ondraaglijke lichtheid van het bestaan weer eens open en dan zie je die eerste zin en blijkt het boek nog steeds uiterst relevant.'

Want Adinda ziet de geschiedenis zich wel degelijk herhalen: 'In Hongarije spraken we met de grenswachter die in 1989 voor het eerst het IJzeren Gordijn opbrak. Nu is diezelfde man vóór het nieuwe hek om vluchtelingen uit Syrië tegen te houden. Sinds we in 2014 met dit project begonnen zijn er steeds meer fysieke muren bijgekomen. Maar je merkt ook dat mensen in hun hoofd muren bouwen, kijk naar de groeiende aanhang van nationalistische partijen.'Kundera’s boek speelt zich af in een communistisch land, het is echter geen overdreven politiek boek. Het is juist de menselijke zoektocht naar een balans tussen lichtheid en zwaarte die Adinda zo aansprak toen ze boek voor het eerst las.

'Waarom zou iemand niet volledig vrij kunnen zijn en toch een waardevolle relatie kunnen hebben?'

'Ik kreeg het boek voor mijn achttiende verjaardag en op die leeftijd was ik heel erg bezig met het concept ‘vrijheid’. Ik dacht toen bijvoorbeeld veel na over de vrije liefde. Tomas trouwt met Tereza, maar permitteert zich ook de vrijheid om met andere vrouwen te gaan. En ik gaf hem ergens wel gelijk. Waarom zou iemand niet volledig vrij kunnen zijn en toch een waardevolle relatie kunnen hebben?'

Tegelijkertijd begrijpt ze de jaloezie van Tereza ook goed. 'Eigenlijk gaat het over het balanceren op de randen van vrijheid en de behoefte aan geborgenheid. Niet alleen in de liefde, maar ook in de samenleving. Mensen willen vrij zijn, maar zich ook veilig voelen. In Hongarije heeft dit, ondanks een verleden met het IJzeren Gordijn, tot nieuwe muren geleidt. En dat is een complex proces, waar Kundera met zijn gelaagde roman de essentie doorgrondt.'

Adinda: 'Die vorm die Kundera gebruikt, door zwaarte en lichtheid tegenover elkaar te zetten, is wat me zo raakt in dit boek. Die twee kanten vormen een gelaagdheid waar ik altijd naar op zoek ben. In wat ik kijk, luister of lees, maar ook in mijn eigen werk.'