Karen Al

over de kunst om over rouw te spreken

, Door Jan van Tienen

De redactie van Nooit Meer Slapen krijgt wekelijks meer kunst en cultuur te zien dan in ons radioprogramma past. Daarom delen we online onze persoonlijke culturele fascinaties. Deze keer: Karen Al. Ze is redacteur bij Nooit Meer Slapen.

Karen sprak er al de hele week over op de redactie: ze zag vorige week One More Time With Feeling, de film die de totstandkoming van het album dat Nick Cave maakte naar aanleiding van het overlijden van zijn zoon. Karen kon er niet over uit hoe goed ze de film vond. Maar waarom?  

Karen: “Ik houd ontzettend van de muziek van Cave. De documentaire die werd gemaakt over het maakproces van Cave’s laatste album was wereldwijd slechts zeer beperkt te zien. Blij dat het gelukt is hem toch te zien: De film was overweldigend. Nick Caves zoon Arthur viel - of sprong, dat is onduidelijk - in de zomer van 2015 van een klif. De film toont vervolgens het maakproces van het album dat Cave over het rouwproces maakt. Als kijker ben je deelgenoot van het ontstaansproces. Dat wordt versterkt doordat de film in 3D is gedraaid waardoor het lijkt alsof je stiekem in een hoekje van de opnamestudio zit.” 

“Wat de film duidelijk maakt is hoe een kunstenaar zich verhoudt tot zijn medium en daarmee uiting kan geven aan zijn gevoelsleven. Het kost heel veel moeite om zulk groot verdriet onder woorden te brengen. Om er met elkaar over te communiceren. Het is te groot, te veelomvattend om het er over te hebben. Cave grijpt terug naar zijn muziek waarin hij het – weliswaar met heel veel moeite – wél kan uiten. Als niet-kunstenaar zijnde heb je geen manier om het vorm te geven, maar door kunst kom je er wel dichtbij.”

In de film zie je dan ook dat Cave in het dagelijks leven amper uiting kan geven aan zijn verdriet. “Je ziet het bijvoorbeeld in het onvermogen van Cave en zijn vrouw iets zinnigs te zeggen over de dood van hun zoon. Cave noemt het ook steevast, met afstandelijke taal, ‘The event’. In een prachtige scène toont zij een tekening die haar zoon ooit had gemaakt van die klif waar hij in 2015 afviel. Nick zit aan tafel, zwijgend. Het enige wat hij op dat moment kan doen is zijn hand op haar arm leggen. Je ziet het gebeuren, en dan denk je ook aan je eigen verdriet en het onvermogen om daarmee om te gaan.” 

Anderhalf jaar geleden overleed Karens moeder, vertelt ze. Hoe was haar rouwproces vergeleken bij dat van Cave? 

“Een muzikant als hij legt zijn verdriet in zijn muziek, zijn kunst. Daar zie je dat hij het verwerkt tot prachtig werk. Hij maakt er iets van dat anderen in het normale leven steun geeft. Kunst die je beroert, die je troost of registers opentrekt waar je misschien zelf niet bij kan. Ik ben zelf geen kunstenaar, maar ik ben wel blij dat ik de hele dag omringd ben met kunst en cultuur. Als redacteur bereid ik gesprekken voor, wat meer een ondersteunende rol is. Bij mij blijft het verdriet dan ook bij mezelf. Ik heb geen kunstvorm waarmee je gevoelens onder woorden kunt brengen. Bij verlies is het dan zo: Je gaat door, maar het blijft sluimeren.”

Hoe dan? “Als iemand overlijdt, is er de week erna betrokkenheid en belangstelling, je krijgt troost, en daarna is het klaar, kil gezegd. Jij gaat door, en je omgeving ook. Is het dan afgesloten? Natuurlijk niet. Ik heb daar mede door die film over na zitten denken, hoe dat dan werkt. Hoe communiceer je er dan nog over? Misschien moeten we een betere taal ontwikkelen om het over rouw en verdriet te hebben.”