Maurice Woestenburg

over de winst van weigeren

, Door Anne Moraal

De redactie van Nooit Meer Slapen krijgt wekelijks meer kunst en cultuur te zien dan in ons radioprogramma past. Daarom delen we online onze persoonlijke culturele fascinaties. Deze keer: Maurice Woestenburg. Hij werkt sinds 1999 bij de VPRO. Eerder voor programma’s als De Avonden, Dwars en Boeken. Bij Nooit Meer Slapen is hij medeverantwoordelijk voor de eindredactie.

Bij Maurice thuis lag al jaren een boek van de Britse conceptueel kunstenaar Martin Creed. Toen vorige week de solotentoonstelling SAY CHEESE! in Museum Voorlinden opende, kon Maurice zich voor het eerst volledig onderdompelen in het wonderlijke universum van Martin Creed. 
 
Dat universum oogt speels, kleurrijk en vrolijk. Toch is er meer aan de hand. Maurice: “Als je in de zalen van het museum rondloopt, krijg je steeds meer aanwijzingen. Begrijp je steeds beter wat er in het hoofd van Martin Creed omgaat. En dat is niet mis. Chaos, besluiteloosheid, dwangneuroses, verveling en fobieën zijn terugkerende thema's in zijn werk.”

“Bij het zien van de tentoonstelling moest ik denken aan romanpersonages als Oblomov, de besluiteloze hoofdpersoon in het gelijknamige boek van Ivan Gontsjarov, en aan Bartleby, de in zichzelf gekeerde medewerker in Herman Melvilles De klerk Bartleby, die elke opdracht van zijn baas weigert met het antwoord: 'liever niet' ('I would prefer not to').”

Net als Oblomov of Bartleby weigert ook Creed aan bepaalde verwachtingen te voldoen. Hij stelt liever zijn eigen regels op. De opdrachten en voorwaarden die Creed zichzelf oplegt, bepalen vervolgens de kleur, het formaat of het patroon. Dit allemaal om zijn tekortkomingen en de chaos in zijn leven beheersbaar te maken.

Zo ontstaan verzamelingen en ordeningen; installaties met cactussen, gloeilampen, stoelen en ballen. Zijn kaasfobie maakt hij duidelijk met de blauwe, knipogende neonletters ''SAY CHEESE!'. De besluiteloosheid van Creed heeft tot gevolg dat hij het museum bepaalde keuzes laat maken. Zelf weigert hij de inrichting of volgorde te bepalen.

Dat Oblomov, Bartleby en Creed 'nee' of 'liever niet' durven te zeggen, maakt ze tot interessante karakters, vindt Maurice: “Ze wijken af. Met als belangrijkste gevolg: ontregeling. Dat zouden we veel meer moeten toejuichen.”

Maurice heeft altijd al behoefte aan eigenzinnigheid gehad: “Door de jaren heen ben ik me gaan realiseren dat ‘ontregeling’ de gemene deler is in de dingen die me aanspreken.” Dit begon al vroeg bij de muziek, toen hij tijdens zijn studie vreemdsoortige muziek op vinyl uitbracht. Maar ook in kunst, film en literatuur zoekt hij het op.

De weigering van kunstenaars om in de pas te lopen, kan leiden tot een geheel nieuwe ervaring van kunst. En die vervreemding, die de toeschouwer dan voelt, daar ligt de winst. Maurice: “Het voegt iets toe. En het stelt je in staat te relativeren. Heb je bijvoorbeeld ooit in een museumzaal een fanfare voorbij zien komen?”

Martin Creed SAY CHEESE! at Museum Voorlinden from Museum Voorlinden on Vimeo.

Opening Martin Creed - SAY CHEESE! at Museum Voorlinden from Museum Voorlinden on Vimeo.