woensdag 24 mei, 22.55 uur, NPO 2

2Doc: I love Venice

Venetië verandert door toerisme steeds meer in een pretpark, terwijl bewoners blijven vechten voor hun Venetië. Hoe is het om te leven in een stad die niet meer van jou is?

2Doc: I love Venice
woensdag 24 mei om 22.55 uur op NPO 2

De mooiste stad op aarde ontvangt dertig miljoen mensen per jaar. Iedereen wil Venetië zien, de droomstad, een sprookje gebouwd op het water. Elke dag overspoelen de dagjesmensen de stad. Ze komen binnen met de auto, de trein of het vliegtuig, of op de enorme cruiseschepen die de lagune binnenvaren.

leegloop

De stad is te duur om in te wonen, vastgoed wordt verkocht aan rijke buitenlanders, huren stijgen explosief, winkels verkopen alleen producten voor toeristen en in sommige buurten is het zo druk dat je er niet meer kunt leven. Daarom ontvluchten de bewoners de stad. Direct na de Tweede Wereldoorlog had Venetië nog 175.000 inwoners. Nu zijn dat er minder dan 60.000. Een elektronische teller in het raam van apotheek Morelli laat het aantal mensen zien dat nog steeds in Venetië leeft. Elke maand gaat de teller omlaag.

De documentaire I love Venice laat de wereld van de bewoners zien. Zij vrezen dat hun stad transformeert in een pretpark. Maar hun stem wordt niet gehoord, de gemeente wil zelfs nog meer toeristen aantrekken. Meer toerisme betekent immers meer geld. Naast het positieve effect op de economie van Venetië, worden door de vraag naar tijdelijke verblijfplaatsen in de stad veel huizen en paleizen opgeknapt. Toch vinden de inwoners dat de stad op deze manier beroofd wordt van haar ziel. Ook voelen veel inwoners zich verdreven en is mede hierdoor de stad de laatste decennia drastisch leeggelopen.

Na de Tweede Wereldoorlog had Venetië nog 175.000 inwoners. Nu zijn dat er minder dan 60.000.

actie

Toch zijn er wel veel oud-inwoners teruggekeerd naar de stad, omdat ze denken dat de stad hen nodig heeft. Zo hebben ze een actiegroep opgericht om Venetië te verdedigen tegen de toename van toerisme en het verval van de stad. De inwoners willen zo op theatrale wijze vechten voor het behoud van hun gemeenschap. De groep is een mengelmoes van mensen bestaande uit acteurs, pornosterren, schrijvers en werknemers. Ze demonstreren tegen de sluiting van het laatste ziekenhuis en tegen de levensgrote cruiseschepen die de lagune binnenkomen. De dagjesmensen van deze schepen zijn het grootste probleem van de stad. Doordat ze niet blijven overnachten leveren ze de stad geen financieel voordeel op, terwijl ze door hun aanwezigheid wel de bewoners uit de stad wegjagen.

Het probleem van de inwoners kan worden gezien in de documentaire door de grote mensenmassa’s, de cruiseschepen die voor de kust van Venetië varen en aanmeren en de overvolle prullenbakken en rommel verspreid over de hele stad. Het aantal toeristen per dag is daardoor zelfs meer dan het dubbele van het aantal inwoners in Venetië.

De actiegroep had besloten dat wanneer het aantal inwoners van Venetië zou dalen tot 60.000, er een begrafenis van de stad georganiseerd zou worden. Deze begrafenis vond plaats in november 2009. Naast deze begrafenis organiseert de actiegroep demonstraties en schreeuwen en toeteren ze naar grote cruiseschepen die voor hun kust langsvaren.

Deze bewoners vechten met passie voor hun geliefde Venetië, waarbij zij humor en ironie als wapen hanteren. Hoe is het om te leven in een stad die niet meer van jou is?

toekomst

En hoe staat het er 4 jaar later voor? Wat vooral opvalt is dat het aantal bewoners in de gemeente Venetië zelf met ruim 4000 inwoners is toegenomen. Het aantal inwoners in het historisch centrum daarentegen, de groep die te zien is in de documentaire, daalt nog steeds.

Ook zijn de jongeren van Venetië zich ondertussen gaan bemoeien met het toenemende toerisme in de stad. Zo hebben ze in november 2016 gedemonstreerd door met hun koffers de straat op te gaan. Ze hoopten op deze manier een statement af te geven dat ze zich  verjaagd voelen door de toeristen.

Zelfs Unesco bemoeit zich er nu mee: de organisatie wil Venetië op de lijst zetten van werelderfgoederen die in gevaar zijn. Vorig jaar kon de stad dit nog voorkomen, maar dat is voor dit jaar nog onzeker.

Amsterdam het nieuwe Venetië?

Wat betekent dit eigenlijk voor onze eigen toeristische trekpleister, Amsterdam? De stad is al erg populair onder toeristen voor het houden van vrijgezellenfeesten en vanwege de toegang tot betaalde seks en gedoogde drugs. De toeristenstroom is nog aanzienlijk toegenomen sinds de komst van Airbnb, het platform waarmee particulieren kamers of appartementen kunnen verhuren. De grote vraag van toeristen naar de relatief goedkope Airbnb’s zorgt ervoor dat er veel woningen worden gekocht met het doel om te verhuren aan toeristen. Een ware goudmijn voor deze woningbezitters, maar geen lolletje voor hun buren. Doordat veel verhuurders niet aanwezig zijn in de woning die ze verhuren, zijn ze niet aanspreekbaar voor overlast.

Door het opkopen van de felbegeerde huizen in Amsterdam wordt de wannabe-Amsterdammer tegengehouden om zijn droom te verwezenlijken, terwijl verpretparking door het toenemende toerisme juist wordt aangemoedigd. De vraag blijft of Amsterdam Venetië achterna gaat of toch de juiste balans zal weten te vinden tussen de belangen van toeristen en haar eigen inwoners.

Het ziet er tot dusver niet erg rooskleurig uit. De Britse krant The Independent heeft Amsterdam zelfs op de lijst gezet van populaire bestemmingen 'waar toeristen het meest gehaat worden.' Ook Venetië staat op deze lijst, door alle protestacties die door de bewoners zijn gehouden. De steden laten dus al wel hun afgunst zien tegenover het (toenemende) toerisme, maar bereiken tot dusver weinig resultaat.

De makers van de documentaire I love Venice, Helena Muskens en Quirine Racké, zijn hieronder te zien in een video over hun ontmoeting, huidig werk en samenwerking. Hun documentaire Back To The Past, over mensen die ervoor kiezen om net zo te leven als in de vorige eeuw, kan je hier zien.

Zal Amsterdam hetzelfde noodlot ondergaan als Venetië?
Ja, het is al aan de gang zelfs!
Ja, in de toekomst neemt het toerisme vast nog meer toe
Misschien, het zou kunnen
Nee, dat zie ik in Nederland niet zo snel gebeuren
survey maker

2Doc: I love Venice, woensdag 24 mei, 22.55 uur, NPO 2