woensdag 20 december 2017, 22.55 uur, NPO 2

2Doc: Liefde is aardappelen

In 'Liefde is aardappelen' vertelt documentairemaker Aliona van der Horst de geschiedenis van haar moeder en vijf tantes. Een ontroerend en aangrijpend verhaal over haar Russische boerenfamilie en het leven onder Stalin.

2Doc: Liefde is aardappelen
woensdag 20 december 2017, 22.55 uur, NPO 2

Met het overlijden van haar moeder krijgt filmmaker Aliona van der Horst een erfenis: een kamertje van 6m2 in een houten huisje, op het platteland van Rusland. Het is het kamertje waarin haar moeder is opgegroeid, in het dorp waar Van der Horst als kind in de vakanties logeerde. De erfenis vormt de aanleiding van haar zoektocht naar het onbekende verleden van haar Russische moeder en vijf zusters, die ze besloot vast te leggen op camera. Wie waren zij, en wat voor levens hadden ze? Allen bleken te kampen met angsten en verdringing. Stalin, oorlog en kunstmatige hongersnoden hadden hun wezen en ziel diep verwond en bekrast.

In het dorp stuit Van der Horst op verschillende bronnen voor haar verhaal. Rondkijkend en speurend in de krochten van het boerenhuis, als in een kathedraal vol relikwieën en iconen. Dozen en koffers vol afgedragen schoenen, in alle maten. Stapels lapjes, doeken, dekens, verstofte voorraden blikjes en weckpotten. Voor je weet maar nooit. Pratend met familie en buren tovert de maakster in subtiele, poëtische, altijd liefdevol nieuwsgierige scènes en taferelen de geschiedenis van de familie Zotov tevoorschijn.

Niet iedereen is blij met Van der Horsts nieuwsgierigheid naar vroeger. Mede-erfgenaam neef Sasha heeft grootse plannen met de bouwval. Hij vindt het niet prettig, dat gefilm in de oude rommel. En tante Liza vindt dat Van der Horst overdrijft. Was het nu echt zo erg, die kunstmatige hongersnood van Stalin? Of de oorlog? Het leven van de familie was normaal, iedereen leefde zo: ‘Aliona, waarom maak je alles zo groot? Er vloog een mug voorbij maar jij zag weer een olifant vliegen!’ En tante Valya zegt: ‘Met een volle buik begrijp je een hongerlijder niet.’

Van der Horsts zoektocht naar de levens en lotgevallen van haar familie resulteert in een liefdevolle, navrant poëtische film, met personages als uit een verhaal van Tsjechov. Animaties door de Italiaanse kunstenaar Simone Massi verbeelden op poëtische wijze de onvoorstelbare gebeurtenissen in Sovjet-Rusland. Met de geschiedenis van deze heel gewone mensen, in het kleine boerenhuis, vertelt de documentairemaker tegelijkertijd het grote verhaal van het leven onder het bewind van Stalin.

Regie: Aliona van der Horst
Aliona van der Horst heeft vijf internationaal onderscheiden documentaires op haar naam staan. Ze is geboren in Moskou en getogen in Nederland, dochter van een Russische moeder en Nederlandse vader.

Prijzen
Liefde is aardappelen heeft twee prijzen gewonnen op het documentairefestival DOK Leipzig.

interview met de animator

'Ik ben me gaan hechten aan de gedreven en gevoelige personages in de film. Ze hebben een diepe indruk op me achtergelaten.'

De familiegeschiedenis Liefde is aardappelen toont naast oude foto’s en spullen in het geërfde huisje ook tekeningen, om de wereld van toen tot leven te brengen. Simone Massi (1970) is de maker van deze tekeningen. Na zijn studie aan de kunstacademie in Urbino, Italië, is hij vanaf 1996 aan de slag gegaan als animator. Inmiddels heeft Massi twintig korte films geanimeerd, waarvan Liefde is aardappelen zijn nieuwste project is. We vroegen Massi naar het maakproces van de documentaire.

Heeft de documentaire een persoonlijke betekenis voor jou?
‘Ik kom zelf ook uit een boerenfamilie, uit het Italiaanse dorp Pergola. Door de documentaire heb ik ontdekt dat het vroegere Russische boerenleven en de bijbehorende armoede en onrechtvaardigheid lijken op het plattelandsleven in mijn land zoals het vroeger was. Dat raakt me. Ik ben me gaan hechten aan de gedreven en gevoelige familiepersonages in de film. Ze hebben een diepe indruk op me achtergelaten.’

Hoe omschrijf je je animatiestijl?
‘Ik maak mijn tekeningen volledig met de hand; er zitten dan ook veel uren in mijn werk. Zo voel ik echt de materie waarmee ik bezig ben, zoals het oliepastel op papier. Verder is mijn stijl dromerig. Het is te vergelijken met de Japanse dichtvorm haiku: vol gevoel en emotie, waarbij er veel aan de verbeelding wordt overgelaten. De personages in mijn animaties, die geleidelijk in elkaar overvloeien, staren naar ons zonder een woord te zeggen. De animaties zijn voornamelijk zwart-wit, zoals ook mijn dromen eruitzien. Daarmee wil ik de fantasiewereld prikkelen. De kleuren zwart en wit sluiten daarnaast aan op de eenzame sfeer die de personages in mijn films vaak uitstralen.’

Dat laatste past goed bij Liefde is aardappelen. Hoe ben je betrokken geraakt bij deze documentaire?
‘Een aantal jaar geleden werd er werk van mij vertoond op een verschrikkelijk festival in Italië, voor maar vier man publiek. Een van de bezoekers was filmmaker Saskia Gubbels, die wist dat haar collega Aliona van der Horst op zoek was naar een animator met een stijl zoals die van mij. Vervolgens kwam Aliona naar Italië om me te ontmoeten, en dat klikte.’

Wat kun je vertellen over het maakproces?
‘Gezien het afstandsverschil werkte ik vanuit huis, en stuurde ik wekelijks mijn voortgang op naar Aliona. Ik was vrij om met eigen ideeën te komen, maar zij had als regisseur natuurlijk het laatste woord, zeker omdat de film over haar familie gaat.’

Door Anna Schouten

2Doc: Liefde is aardappelen

woensdag 20 december 2017, 22.55 uur, NPO 2