woensdag 22 februari om 22.55 uur op NPO2

2Doc: The Settlers

Sinds de beslissende overwinning van Israël tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 hebben honderdduizenden Israëlische burgers huizen gebouwd in de bezette gebieden van de Westelijke Jordaanoever. Hoe is het om te wonen op de breuklijnen van een eeuwenoud conflict?

2Doc: The Settlers
woensdag 22 februari om 22.55 uur op NPO 2

Voor de Zesdaagse Oorlog woonden er geen Joden in het historische Joodse hart van Judea en Samaria, maar nu is het de thuisbasis van honderdduizenden Joodse kolonisten. Zij zijn wat betreft hun opvattingen, afkomst, ideologieën en sociaal-economische achtergronden bijna net zo divers als de Israëlische samenleving zelf.

De Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever kenmerken het moderne Israëlische leven. De steeds ontwikkelende historische en ideologische kracht achter de steden en dorpen die in de loop der tijd zijn ontstaan blijft vaak onbesproken. Met deze nederzettingen heeft Israël grip op de Westelijke Jordaanoever. Dit vormt het nieuwe kenmerk van een samenleving die ooit was gegrondvest op de idealen van seculier liberalisme en gelijkheid.

In 2Doc: The Settlers staan de radicalen, idealisten, messias-fanatici, ware gelovigen en politieke opportunisten tegenover elkaar. Ze wonen op de breuklijnen van een eeuwenoud conflict. De documentaire van Shimon Dotan heeft ongekende toegang tot de pioniers van de nederzettings-beweging en een groep van hedendaags-religieuze en seculiere kolonisten. Het is een uitgebreid onderzoek naar controversiële gemeenschappen die buitensporig veel invloed uitoefenen op het sociopolitieke lot van Israël en Palestina.

Wat vindt de VPRO Gids?

Heiliglandjepik

Sinds 1967 neemt het aantal Joodse nederzettingen op de Westbank gestaag toe. Lang niet alle kolonisten zijn orthodoxe fanatici.

door Maarten van Bracht

Het boterde helemaal niet tussen Obama en Netanyahu, maar sinds opvolger Trump Joodse kolonisten uitnodigde om zijn inauguratie bij te wonen en als zijn ambassadeur in Israël de orthodoxe, rechtse bankier David Friedman benoemde, kan de Israëlische president zijn geluk niet op. Hij gaf meteen toestemming om drieduizend extra woningen te laten bouwen op de Westelijke Jordaanoever, waarmee de controverse rond Israëls nederzettingenpolitiek de komende tijd ongetwijfeld weer zal toenemen.

Vreemd genoeg wordt Netanyahu in de documentaire The Settlers (2016) helemaal niet genoemd, hoewel hij al sinds 1996 als minister en president hoogst verantwoordelijk is voor Israëls beleid in de bezette gebieden. In The Settlers verhaalt de Israëlische filmmaker Shimon Dotan de geschiedenis van de Joodse nederzettingen op de Westbank sinds 1967, toen Israël in de Zesdaagse Oorlog de Golan, Westbank, Gazastrook en Sinaï veroverde en niet meer wilde ontruimen met het oog op 'veilige grenzen'. Toch maar even ter herinnering: die bezetting is volgens de Verenigde Naties illegaal, en de bijgevolg illegale Joodse nederzettingen op de Westbank verhinderen een tweestatenoplossing.

De documentaire bestaat voornamelijk uit interviews met kolonisten en academici, afgewisseld met zelden vertoond archiefmateriaal. Op zijn openingsvraag naar de definitie van een kolonist krijgt Dotan meteen het verwachte antwoord: een fundamentalist die op basis van de joodse bijbel rechtens aanspraak maakt op grond die Israël historisch gezien zou toebehoren.

'Ik denk dat de Israëli's erg weinig weten over wat op de Westbank gebeurt en weinig over de ideologische oorsprong van de nederzettingen.'

Shimon Dotan

Waarmee het feit dat voor 1967 in het historische joodse hart van Judea en Samaria geen Joden woonden (maar wel honderdduizenden Palestijen) onder tafel wordt geveegd. Op het verwijt dat hij zich concentreert op de 80.000 'ideologische' kolonisten, en dan nog de meest fanatieke onder hen, terwijl de overgrote meerderheid (zo'n 320.000) bestaat uit Israëli's die op de Westbank vooral een betaalbare woning en aangename leefomstandigheden zochten, antwoordde de filmmaker dat de fanatici wél het beeld en de richting van nederzettingenpraktijk bepalen. Waardoor ze ook eenvoudig over één kam kunnen worden geschoren: de kolonisten zijn dan 'een monster van een half miljoen mensen die vrede in de weg staan', aldus Ha'aretz-columnist Akiva Eldar in de film.

Inderdaad ligt de nadruk op de militante en autonome minderheid onder de kolonisten, van wie er een frank en vrij vertelt over het opblazen van Palestijnse burgers en (verhinderde) bomaanslagen op Palestijnse bussen en de Al-Aqsamoskee op de Tempelberg, maar The Settlers maakt ook duidelijk dat de Israëlische overheid steeds nolens volens of gewoon stiekem de uitbreiding van de nederzettingen heeft bevorderd, zonder zich af te vragen waar dit beleid toe moet leiden: de heilstaat Groot-Israël of een apartheidsstaat met hooguit tweederangs Palestijnse burgers.

'Ik denk dat de Israëli's erg weinig weten over wat op de Westbank gebeurt en weinig over de ideologische oorsprong van de nederzettingen,' zegt Dotan. Voor alle niet-Israëli's geldt dit evenzo. The Settlers is een belangrijke film, ook voor wie zijn oordeel al geveld heeft. Alleen al de archiefbeelden, fraaie luchtopnamen en de animaties van David Polonsky (Waltz with Bashir) maken de film de moeite waard. 

2Doc: The Settlers

woensdag 22 februari om 22.55 uur op NPO 2