Europa achter de schermen

tien jaar tumult

De driedelige serie Europa achter de schermen laat zien welke felle discussies er achter de gesloten deuren van de EU worden gevoerd en hoe Europese presidenten, premiers en hun adviseurs met elkaar botsen en nachten doorwerken om te voorkomen dat de Europese Unie uit elkaar valt.

Europa achter de schermen - tien jaar tumult
Dinsdag 12, 19 en 26 maart om 23.15 uur op NPO2
Na uitzending 30 dagen online te zien

In dit drieluik komen gebeurtenissen aan de orde die de afgelopen tien jaar opschudding in de EU veroorzaakten: het Brexit-referendum van David Cameron, de Griekse geldcrisis en de komst van honderdduizenden migranten in de zomer van 2015.

Regie: Tim Stirzaker en Tania Rakhmonova, geproduceerd door de BBC

Europa hapert

De Brexit, de eurocrisis ofwel bijna-Grexit en de vluchtelingencrisis hebben de Europese Unie zwaar op de proef gesteld. Drieluik Inside Europe: 10 Years of Turmoil toont de sleutelmomenten en laat sleutelfiguren aan het woord.

door Maarten van Bracht, VPRO Gids

De Europese Unie, opgericht om nieuwe confrontaties op het continent te voorkomen door gedwongen samenwerking tussen de grootmachten, bestaat inmiddels vijftien jaar. Begonnen als een muntunie om vrij verkeer en economische samenwerking tussen de lidstaten te bevorderen, zou de EU uitgroeien tot een politieke unie, was althans de verwachting van de oprichters. Maar de kloof tussen Noord en Zuid werd niet gedicht, eerder groter dan kleiner, en het afgelopen decennium maakte de EU een drietal grote crises door, waarbij de afwikkeling van de langstlopende, de Brexit, nog steeds niet vaststaat.

Het documentairedrieluik Inside Europe: 10 Years of Turmoil van de Britse productiemaatschappij Brook Lapping, eerder goed voor veelvuldig bekroonde series als Obama's White House, The Iraq War, The Death of Yugoslavia en The Second Russian Revolution, gaat dan ook van start met die Brexit, opnieuw volgens beproefd recept: sleutelfiguren – premiers, presidenten, ministers, politiek adviseurs – geven achteraf onverbloemd hun visie op gepasseerde gebeurtenissen en, in een uitgekiende montage, ook op hun tegenstrevers. Het is spannende politieke geschiedschrijving die toont hoe tegenstrijdige belangen op het hoogste niveau kunnen botsen en hoe ingrijpende maatregelen met verstrekkende gevolgen uiteindelijk onder hoge druk door een beperkt gezelschap van besluitvormers worden genomen; je ruikt zowat de wildebeestenlucht.

In het eerste deel, We Quit, blijkt de gang van zaken rond het besluit tot en de uitvoering van de Brexit opnieuw verbijsterend. Hoe zat het ook weer. Premier Cameron, die om de steun van zijn Conservative Party te houden een referendum over het EU-lidmaatschap had beloofd, liet die na zijn verkiezingsoverwinning in 2015 uitschrijven in de verwachting dat een meerderheid van de Britten bij de EU wilde blijven. Toen dit niet het geval bleek, dacht hij vol zelfoverschatting in Brussel nog allerlei aanpassingen en concessies te kunnen afdwingen, maar de overige lidstaten hielden unaniem de poot stijf. In het laatste bedrijf van dit zich tot een farce ontwikkelende drama blijft Camerons opvolger Theresa May, zelf aanvankelijk tegen een Brexit, hopen op een wonder. Meest uitgesproken over Cameron zijn Donald Tusk ('de grootste vergissing in z'n leven') en Nicolas Sarkozy ('monumentale fout').

Inside Europe: 10 Years of Turmoil is spannende politieke geschiedschrijving die toont hoe tegenstrijdige belangen op het hoogste niveau kunnen botsen

onvermogen

In het tweede deel, Going for Broke, wordt het fascinerend hoge spel rond de bijna-Grexit en daarmee de eurocrisis opgehaald, ingeleid door de confrontatie tussen Angela Merkel en Nicolas Sarkozy rond het naderende faillissement van Griekenland. Duitsland werd geacht verreweg het meest te betalen; Obama bracht Merkel zelfs tot tranen door te zeggen dat ze de federale reserves maar moest aanspreken – wat ingaat tegen de Duitse grondwet. Haar minister van Financiën Schäuble wilde de Grieken uit de eu zetten, en toen de Griekse premier Tsipras de marxistische en mediagenieke econoom Yanis Varoufakis tot minister van Financiën benoemde, werd de zaak op de spits gedreven. De kou ging uit de lucht toen Mario Draghi, voorzitter van de Europese Centrale Bank, beloofde alles te doen ('whatever it takes') om de euro overeind te houden.

Uit het derde deel, Unstoppable, blijkt andermaal het onvermogen van de EU om een grenzen overschrijdend probleem, vluchtelingen die naar Europa en vooral Duitsland willen, in gezamenlijkheid op te lossen. Angela Merkel, die tot haar 35ste opgesloten zat in de DDR, wilde geen hekken rond Duitsland en heette vluchtelingen welkom. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker wilde verdeelquota, Tusk wilde de buitengrenzen sluiten. Oost-Europa wil sowieso geen vluchtelingen, de Balkanroute ging dicht. Op een top in Istanbul sloten Rutte en Merkel – zonder Juncker en Tusk – een miljardendeal met de Turkse minister Davutoglu om vluchtelingen in Turkije te houden. Voor populistisch rechts werd migratie dé stok om de EU te slaan. Inmiddels zijn tienduizend vluchtelingen verdronken in de Middellandse Zee.

advertentie