woensdag 3 oktober, 21.55 uur op NPO 3

3Doc: White Right: Meeting the Enemy

woensdag 3 oktober, 21.55 uur op NPO 3

3Doc: White Right: Meeting the Enemy

In de documentaire White Right: Meeting the Enemy gaat filmmaker Deeyah Khan in gesprek met racisten, neonazi's en vertegenwoordigers van de alt-right-beweging in de VS.

3Doc: White Right: Meeting the Enemy
woensdag 3 oktober om 21.55 uur op NPO 3

Deeyah Khan – in Noorwegen geboren als dochter van een Afghaanse moeder en een Pakistaanse vader en op haar zeventiende verhuisd naar Londen – was zes jaar oud toen ze voor het eerst met haar vader een antiracismerally bezocht. Zijn belofte dat vooroordelen en onverdraagzaamheid snel verleden tijd zouden zijn, is dertig jaar later nog steeds niet ingelost.

Integendeel, extreemrechts is aan een nieuwe opmars bezig: in de VS ziet de alt-right-beweging zich gesterkt door de verkiezing van Trump, in Duitsland kreeg de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland afgelopen jaar voet aan de politieke grond en in het Verenigd Koninkrijk komt de groeiende afkeer tegen migranten niet alleen tot uiting in de Brexit, maar ook in steeds meer hate crimes.

In White Right: Meeting the Enemy gaat Khan het gesprek aan met racisten, fascisten en vertegenwoordigers van de alt-right-beweging. Zo spreekt ze onder anderen Richard Spencer, die een geheel wit Amerika propageert, en Jeff Schoep, partijleider van de National Socialist Movement, een neo-nazistische politieke partij. Voor hen en de anderen die ze ontmoet, heeft ze een simpele vraag: 'Ik ben een vrouw van kleur, een dochter van immigranten, een moslim, een feminist en links. Ben ik de vijand?'

Khan komt bij hen thuis, woont hun vergaderingen bij en loopt mee tijdens demonstraties. Zo is ze aanwezig in Charlottesville als de protesten daar ontaarden in rellen, die uiteindelijk het leven van antiracismeactivist Heather Hayer kosten. Ondertussen gaat Khan ook bij zichzelf ten rade: kan zij empathie opbrengen voor een neonazi?

Ben ik je vijand?

Deeya Khan, opgegroeid in een Noorse moslimwijk, stelt onbevangen vragen aan neonazi’s in de VS.

Door Radha Ramdhan | VPRO Gids #39 (2018)

De hoeveelheid racistische haatmails die filmmaakster Deeya Khan ontving na haar interview met de BBC in 2016 waarin ze stelde dat een multiculturele Britse samenleving onontkoombaar is, choqueerde haar. Tegelijkertijd bewoog het de Afghaans-Pakistaanse Khan, opgegroeid in een Noorse moslimwijk waar racistische skinheads geregeld de buurt terroriseerden, om een documentaire te maken over mensen die pleiten voor een exclusief blanke maatschappij.

In White Right: Meeting the Enemy (2017, genomineerd voor een Emmy) ontmoet Khan extreemrechtse en neonazistische kopstukken in de Verenigde Staten, het enige land waar ze waarschijnlijk als filmmaker vrijuit kon werken. Vrijheid van meningsuiting is daar vrijwel absoluut door een reeks uitspraken van het Hooggerechtshof. Daarom is het niet verboden om rond te lopen met hakenkruizen of om neonazistische organisaties zoals de National Socialist Movement (NSM) op te richten.

‘Ben ik je vijand?’ Khan stelt met open vizier vragen aan onder andere NSM-leider Jeff Schoep en de blanke extremist Richard Spencer. Ook spendeert de documentairemaakster tijd met Brian Culpepper, oprichter van het grootste nsm-trainingskamp in Tennessee.

‘Up yours, Antifa! Fuck you!’ schreeuwt Culpepper, terwijl hij pepperspray in zijn ogen laat spuiten om zichzelf weerbaarder te maken tegen tegendemonstraten. Khan registreert, en stelt dan rustig vragen als: ‘Moet ik volgens jouw overtuiging het land uit?’ Door de bijzondere vertrouwensband die de filmmaker heeft opgebouwd met Culpepper, is zijn antwoord even ontroerend als verwerpelijk.

Khan probeert in de film ook te achterhalen wat mensen eigenlijk beweegt om zich aan te sluiten bij neonazistische groeperingen. Met Schoep rijdt Khan rond door zwaar verwaarloosde spookwijken in Detroit. ‘Onze boodschap valt altijd goed in gebieden waar het economisch beroerd gaat,’ legt hij uit. ‘Het is de perfecte plek om nieuwe leden te werven.’

Bovendien vertellen ex-leden van extreemrechtse skinheadgroeperingen zoals Frank Meeink over hun beweegredenen. Als jongen met een minderwaardigheidscomplex uit een gewelddadig gezin was Meeink vatbaar voor het verheerlijken van geweld. Khan, die in haar eerdere documentaire Jihad (2015) onderzocht wat Britse moslimrekruten aantrekkelijk vinden aan gewelddadige jihadistische bewegingen, ziet opvallend veel overéénkomsten met de mannen uit White Right.

Khan in The Guardian: ‘Je hebt jongens die domweg geweld willen en die een reden zoeken waarin ze dat kunnen verpakken. Maar de meerderheid voelt zich verloren: ze willen ergens bij horen, of een reden hebben om te bestaan. Zowel de jihadi’s als de neonazi’s zoeken naar iets dat – in hun optiek – een positieve bijdrage levert aan de wereld.’

advertentie