Kunnen we de geschiedenis herkennen, terwijl we er nog middenin zitten? Elke aflevering van In Europa begint met een 'sleutelmoment': een historische gebeurtenis met voorspellende waarde.

Herken jij zo'n moment als het voorbij komt? Laat het ons weten en misschien win je een gesigneerd exemplaar van het nieuwe boek van Geert Mak.

Het is 1928 als de Duits-Joodse historicus Victor Klemperer voor het eerst een bordje ziet met de tekst: ‘Juden nicht erwünscht’. Dat is nog ruim voordat Hitler in beeld komt, laat staan aan de macht. Klemperer noteert de waarneming in zijn dagboek. 
Als hij jaren later - na de Tweede Wereldoorlog - door zijn aantekeningen bladert en de opmerking terugleest, verbaast hij zich over zijn eigen naïviteit. Geen moment had hij bij dat onnozele bordje bedacht dat het een begin van zoveel ellende kon zijn.

De serie In Europa - de geschiedenis op heterdaad betrapt is gebaseerd op dat soort ‘sleutelmomenten’: ogenschijnlijk onbelangrijke gebeurtenissen die achteraf bekeken een voorspellend karakter hadden. We hadden het kunnen zien aankomen… als we beter hadden opgelet!

Hoe oplettend ben jij? Heb jij iets meegemaakt of waargenomen dat volgens jou een voorbode kan zijn van een grotere ontwikkeling? Kortom: wat is jouw sleutelmoment?

Laat ons weten wat volgens jou de geschiedenis van de komende tijd gaat bepalen, aan de hand van zo’n sleutelmoment. We zijn vooral op zoek naar kleine, persoonlijke momenten of belevenissen, die achteraf een voorteken bleken voor iets groters dat we toen niet zagen, of nu nog niet vermoeden.

Je inzending mag maximaal 200 woorden zijn en wordt beoordeeld door de redactie van In Europa en Geert Mak.

Mail ons op: ineuropa-sleutelmoment@vpro.nl

Onder de beste inzenders verloten we in de eerste weken van 2020 regelmatig gesigneerde exemplaren van het nieuwe boek van Geert Mak ‘Grote Verwachtingen’.

Eerste winnaar boek Grote Verwachtingen

Een selectie van de inzendingen van de eerste weken én de eerste winnaar is hier te lezen.

Voorbeelden van sleutelmomenten

We vroegen een aantal VPRO collega's naar hun sleutelmoment. Sleutelmomenten kunnen grote ontwikkelingen voorspellen, maar kunnen ook hele persoonlijke momenten zijn, zo blijkt uit hun reacties.

Sleep

Een vrijdagmiddag in de lente van 2004. Na een dag werken rij ik over de provinciale weg naar huis. Halverwege de rit bots ik met een vaartje van bijna niets tegen een auto voor mij die wacht om linksaf te kunnen slaan. Mijn voorkant is geen partij voor zijn trekhaak.
Excuses, formulieren, bellen en even later zit ik naast een stoere chauffeur van de bergingsdienst. Mijn auto hangt achter ons. Ik mopper wat over de situatie en klaag dat dit juist mij moet overkomen.
De berger, die in zijn werkzame leven ongetwijfeld honderden zo niet duizenden veel ernstiger ongelukken heeft meegemaakt, hoort mijn geweeklaag stilzwijgend aan. Na enkele minuten vraagt hij nors: ‘heb je wat?’ Hij bedoelt of ik gewond ben. Nee, antwoord ik. ‘Nou, wat zeur je dan.’ Het klinkt niet aardig, maar het zijn achteraf precies de juiste woorden. Sindsdien heb ik niets meer te klagen.

Hugo Hoes, redacteur VPRO Gids

De zoekmachine

Het was een goede vriend van me die me er op wees, ik weet niet precies meer wanneer. Het moet ergens in 2003 of 2004 zijn geweest. Op zijn werk gebruikten ze sinds kort een nieuwe zoekmachine. Eentje zonder toeters en bellen in beeld. Er was alleen een wit scherm met een groot zoekveld. En hoe meer resultaten er gevonden werden hoe langer de naam van de zoekmachine werd: Goooooooogle. Grappig bedacht.

Thuis meteen uitgeprobeerd en warempel: na de gokresultaten van Ilse, de warboel die Altavista altijd weer opleverde en de veel te commerciële resultaten van Yahoo werd het internet ineens écht toegankelijk. Google! Het was niets minder dan een relevatie voor de verstokte internetgebruikers die we ook toen al waren. Het werd voor mij meteen de belangrijkste webpagina en ik was niet de enige natuurlijk. Maar dat die ene simpele witte webpagina zou uitgroeien tot een techreus van jewelste was toen nog ondenkbaar. Maar de bedenkers van Google deden de ene geniale zet na de andere. Zo bedachten ze het ‘AdWords’ systeem, nog altijd één van de slimste vindingen  van het digitale tijdperk. In dat systeem, nog altijd een van de grote geldmakers van Google, kunnen mensen geld bieden om hun woordcombinatie (bijvoorbeeld “auto” + “utrecht”) bovenaan te laten verschijnen. 

Het was maar één van de talloze slimmigheden die ons massaal tot Google-gebruikers maakten. En dat alles gratis en voor niets, de overheid keek argeloos toe. Zo word je rijk en machtig. Zelfs zo machtig dat overheden zich inmiddels afvragen of we die techreuzen niet veel te groot hebben laten worden. Ze zijn rijker dan menig land, ze beheersen de wereldhandel en hebben door hun data en technologische ontwikkelkracht steeds meer politieke macht. Dat had ik niet zien aankomen, toen de goede vriend me wees op de webpagina met dat verfrissende witte scherm, die eindelijk deed wat een zoekmachine moest doen.

Stan van Engelen, Hoofdredacteur VPRO

Voorbode van een kwetsbare eeuw

We zeilen de haven van Veere in en op de steiger roept een Vlaming ons toe dat de derde wereldoorlog is uitgebroken. Er zijn gekaapte passagiersvliegtuigen onderweg uit de VS om zich in Europese hoofdsteden te boren. We turen de kraakheldere hemel af naar condenssporen van vliegende bommen.

Bij de mosselpot op het Havenhoofd zien we op TV de Twin Towers oneindig vaak instorten. In plaats van bomvliegtuigen komen er aanslagen in Europa. Geen wereldoorlog maar een aaneenschakeling van conflicten, opstanden en veldslagen. De vluchtelingenstroom die daarbij hoort ontwricht hele continenten.

De vliegtuigsporen aan de hemel boven Veere zetten een dikke streep door het ongebreidelde optimisme waarmee het nieuwe millennium is gestart. Ik realiseer me daar hoe fragiel de vrede is en hoe dichtbij ellende en wreedheid. Veere is de voorbode van een kwetsbare 21ste eeuw.

Lennart van der Meulen, directeur VPRO

NB
De VPRO vindt jouw privacy belangrijk. Je email-adres wordt daarom eenmalig voor deze actie gebruikt en niet bewaard of gedeeld met derden. Zie ook ons privacy-statement