zijn nieuwe gasboringen in de Noordzee in strijd met de Nederlandse klimaatdoelen?

In deze serie beantwoordt klimaatwetenschapper Ernst-Jan Kuiper de belangrijkste klimaatvragen. Deze keer: zijn de nieuwe gasboringen in de Noordzee in strijd met de Nederlandse klimaatdoelen?

Ernst-Jan Kuiper - 11 november 2022

De huidige gascrisis raakt wereldwijd veel mensen en bedrijven in de portemonnee. De roep om nieuwe gasvelden aan te boren is logischerwijs dan ook groot. Ook Nederland staat op het punt om een nieuwe vergunning af te geven voor gasboringen in de Noordzee. Toch stellen wetenschappers duidelijk dat dit niet meer kan als we de opwarming willen beperken tot 1.5℃. Waarom eigenlijk?

over de auteur

Ernst-Jan Kuiper is klimaatwetenschapper en behaalde een doctoraat in de glaciologie. Hij geeft lezingen en cursussen over klimaatverandering en werkt bij Milieudefensie aan de klimaatzaak tegen Shell. 

levensduur van fossiele infrastructuur

Sinds de leveringen van Russisch gas aan Europa achterblijven is de gasprijs naar recordhoogtes gestegen. Daardoor staat naast de betaalbaarheid van (fossiele) energie ook de leveringszekerheid van energie weer bovenaan op de politieke agenda. Veel Europese regeringen zijn daardoor bezig nieuwe olie- en gasvelden te ontwikkelen om zo minder afhankelijk te worden van buitenlandse leveranciers. Ook in Nederland steunt het kabinet de ontwikkeling van nieuwe gasvelden. Zo wil de regering binnenkort een nieuwe vergunning afgeven voor gaswinning in de Noordzee. Ook het Verenigd Koninkrijk wil flink meer olie- en gasprojecten starten in de Noordzee.

Fossiele projecten als gasplatforms, pijpleidingen en raffinaderijen vergen enorme investeringen. Daarbij heeft infrastructuur voor fossiele energie een levensduur van een aantal decennia. Deze lange levensduur is ook nodig om de hoge investeringen terug te kunnen verdienen. Bij de planvorming van nieuwe fossiele infrastructuur is het dus erg belangrijk om alle toekomstige risico’s zo goed mogelijk in kaart te brengen. Zo is het uiteraard van belang dat er in de looptijd van een fossiel project genoeg wordt verdiend om de hoge investeringen terug te verdienen.

het koolstofbudget

Naast de financiële afweging die gemaakt moet worden, moet er tegenwoordig ook worden gekeken naar het koolstofbudget en of nieuwe fossiele projecten daar nog wel in passen. En dat is waar de schoen begint de wringen. Alle wereldleiders hebben namelijk afgesproken dat ze de opwarming van de aarde willen beperken tot 1.5℃. Het koolstofbudget voor deze 1.5℃ dat daarbij hoort was begin 2020 nog zo’n 500 gigaton CO2. Dat is dus de totale hoeveelheid CO2 die we nog kunnen uitstoten voordat we aan 1.5℃ opwarming zitten.

Daartegenover staat de wereldwijde fossiele infrastructuur en de hoeveelheid CO2 die deze nog gaat uitstoten tijdens de verdere levensduur. Het laatste IPCC rapport schatte deze CO2 uitstoot van de fossiele infrastructuur in 2018 op minstens 660 gigaton CO2. Dit betekent dat de wereldwijde fossiele infrastructuur in 2018 tot het einde van zijn geplande levensduur al meer CO2 zou uitstoten dan nog mogelijk was volgens het koolstofbudget van 1.5℃. Daarbij was er volgens hetzelfde IPCC rapport in 2018 ook nog voor zeker 190 gigaton CO2 aan nieuwe fossiele infrastructuur gepland, die nu gedeeltelijk is verwezenlijkt. 

Nu, einde 2022, is het resterende koolstofbudget voor 1.5℃ minder dan 400 gigaton en is de huidige fossiele infrastructuur waarschijnlijk goed voor grofweg het dubbele. Er is dus al ruim teveel aan CO2 ‘in de pijpleiding’ voor het koolstofbudget voor 1.5℃ dat we nog hebben.

Een deel van de CO2 van de huidige fossiele infrastructuur die nog geproduceerd gaat worden kan worden afgevangen met behulp van carbon capture and storage. Hierbij wordt CO2 aan de schoorsteen van bijvoorbeeld een kolen- of gascentrale afgevangen en wordt weggestopt in oude gasvelden. Daarnaast kan een kleine hoeveelheid CO2 weer uit de atmosfeer worden gehaald met (her)bebossen of andere vormen van negatieve emissies. Deze methodes, waarvan het überhaupt de vraag is of ze op grote schaal gaan werken, zullen vrijwel zeker niet genoeg zijn om het gat tussen het koolstofbudget voor 1.5℃ en de toekomstige uitstoot van de fossiele infrastructuur goed te maken.

is er ruimte voor nieuwe fossiele projecten?

Er is dus al te veel fossiele infrastructuur voor als we de opwarming tot 1.5℃ willen beperken. Dit betekent dat we waarschijnlijk fossiele infrastructuur vervroegd zullen moeten afschrijven, met alle financiële gevolgen van dien. Nu nog nieuwe fossiele projecten beginnen, maakt dit probleem logischerwijs alleen maar groter. Het is dan ook niet voor niets dat wetenschappers waarschuwen dat we geen nieuwe fossiele projecten meer kunnen beginnen. Het rapport van het Internationaal Energie Agentschap en het rapport van de Verenigde Naties afgelopen maand bevestigden dat maar weer eens.

Rijke landen als Nederland - die bij het ondertekenen van het Parijs akkoord hebben beloofd voorop te lopen met klimaatbeleid - kunnen dus geen nieuwe fossiele projecten meer beginnen. De vergunning die de Nederlandse regering wil afgeven voor gasboring in de Noordzee past dan ook niet in de doelstelling van 1.5℃ van het Parijs akkoord waar het kabinet zich aan heeft gecommitteerd.

20 jaar toekomst verkennen met tegenlicht

Dit online archief gebruikt kunstmatige intelligentie om meer dan 500 uitzendingen gemaakt sinds 2002 op nieuwe manieren beschikbaar en doorzoekbaar te maken. Zoek naar specifieke fragmenten, citaten en zelfs losse shots.