Waarom groen reizen zo effectief is

De invloed die je uitoefent met duurzamer reizen is groter dan je nu denkt.

Klimaatverandering is een van de grootste problemen van onze tijd. Maar hoe erg het wordt, bepalen we zelf. Want achter de nieuwsberichten over smeltende ijskappen groeit een wereldwijde beweging van mensen die actie onderneemt.

De komende weken stelt VPRO Tegenlicht ze samen met De Correspondent aan je voor: mensen die vooroplopen en oplossingen zoeken.  

Deze week, de effectiefste stap om opwarming tegen te gaan: waarom ‘groen’ reizen zo effectief is.

Eerder kwamen al de impact van een plantenrijk dieet en de overstap naar een groene energieleverancier aan bod.

alle duurzame beetjes helpen

Zeg eerlijk: hoe vaak laat je bewust de auto staan vanwege klimaatverandering? 

Soms voelt het alsof we als individu geen enkele invloed hebben op de almaar verdere opwarming van de aarde. Toch zijn er genoeg mensen die in beweging komen, bijdragen aan een cultuurverandering, of anderen inspireren.

Zoals topadvocaat Roger Cox, die in 2015 de klimaatzaak won tegen de Nederlandse staat. En ook op kleinere schaal het verschil maakt, door zijn vervuilende auto in te ruilen voor een elektrisch exemplaar.

Vergroen je vervoer

Benieuwd wat je zelf kunt doen tegen de klimaatopwarming? De komende drie weken publiceren we drie handreikingen. Vandaag: waarom ‘groen’ reizen zo effectief is.

Tekst: Jelmer Mommers, correspondent Klimaat en Energie bij De Correspondent
 

Als er één emotie is die ik de afgelopen jaren vaak ben tegengekomen in gesprekken over de klimaatcrisis, dan is het verslagenheid. Het gevoel geen enkele invloed te hebben op de almaar verdere opwarming van de aarde.

Ik begrijp waar dat gevoel vandaan komt – en heb het zelf vaak ook. Bijvoorbeeld toen ik laatst op Twitter een grafiekje zag waarmee pijnlijk duidelijk werd dat het met onze uitstoot precies de verkeerde kant op gaat. Deden we er vóór 1960 nog ruim 200 jaar over om 400 miljard ton CO2 uit te stoten, sinds 2007 stootten we dezelfde hoeveelheid uit in 11 jaar.

Dat is volkomen zot.

En het lijkt me gezond om bij zulke cijfers te denken: dit gaat mis. We gaan dit never-nooit oplossen.

Toch is het te vroeg voor die conclusie. Overal op aarde zijn mensen in beweging gekomen. Alle ingrediënten voor de oplossing – zoals politiek momentum, een gevoel van urgentie en steeds goedkopere duurzame technieken – zijn er al.

En iedereen kan invloed uitoefenen op de koers die wij als samenleving kiezen.

de grote kracht van het kleine verschil

In mijn recent verschenen boek over onze toekomst op een steeds warmere aarde noem ik dit ‘de grote kracht van het kleine verschil’. Daarmee bedoel ik dat je niet eerst iedereen mee hoeft te krijgen om een betekenisvolle bijdrage te kunnen leveren. En dat jouw bijdrage niet pas zinvol is als de mondiale uitstoot daalt.

Vaak hebben jouw acties ook indirecte effecten, inspireren ze anderen of dragen ze bij aan een cultuurverandering. En wat daar de gevolgen van zijn, kun je van tevoren niet overzien.

Je kunt bijvoorbeeld onverwacht grote invloed hebben als je overstapt op een plantenrijk dieet – misschien zet je iemand anders aan het denken of stimuleer je, met je nieuwe consumptiegedrag, de ontwikkeling van vleesvervangers.

Thuis kiezen voor echt groene energie is een tweede zinvolle stap die ik eerder deze maand beschreef.

Vandaag de derde en laatste in deze serie: de invloed die je kunt hebben door ‘groen’ te reizen.

'jouw acties dragen ook bij aan cultuurverandering'

is fair transport de toekomst?

Duurzaam transport: kan dat? Ja, zegt Jorne, een van de oprichters van het bedrijf Fairtransport, dat vracht vervoert zonder CO2-uitstoot. 

Met het zeilschip Tres Hombres varen hij en twee vrienden de oceaan over om in Cuba rum in te slaan, en die vervolgens in Nederland te verkopen. Daarmee heeft het product een goed verhaal en is het heel duurzaam.

Vrachttransport kan dus veel duurzamer, aldus Jorne. Zijn bedrijf ontwikkelt een hybride ecoschip dat net zo snel goederen kan vervoeren als een dieselschip.

de auto laten staan voor het klimaat én schone lucht

Ruim 20 procent van alle broeikasgasuitstoot wordt veroorzaakt door de transportsector. (1) Door het verbranden van olie om containerschepen, vliegtuigen, vrachtwagens, auto’s en brom­mers vooruit te helpen. Binnen de transportsector veroorzaakt stedelijk vervoer de meeste broeikasgasuitstoot. (2) Liefst 54 procent van de wereldbevolking woont in steden, en kan dus dagelijks invloed hebben op deze uitstoot. (3)

De gevolgen van onze dagelijkse vervoerskeuzes beïnvloeden niet alleen het klimaat, maar ook de luchtkwaliteit. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ademen negen op de tien mensen we­reldwijd nu dagelijks vervuilde lucht in. (4) Uitlaatgassen en fijnstofdeeltjes zijn een belangrijke oorzaak van die vervuiling, maar dat hoeft niet zo te blij­ven.

Elektrische auto’s vormen een steeds betaalbaarder alternatief voor benzineauto’s. Nog beter voor het klimaat zijn het openbaar ver­voer en de (elektrische) fiets. Lang niet overal op aarde zijn die opties voorhanden, maar wie er wél gebruik van kan maken, doet er goed aan.

Iedere keer dat we de auto laten staan, scheelt dat uitstoot. En hoe meer mensen dat doen, hoe meer ruimte er in de stad ontstaat voor wandelaars, woningen, bedrijven en groen. 

bekijk ook
voetnoten ↓

(1) ‘De transportsector is verantwoordelijk voor 23 procent van de wereldwijde, klimaatverstorende emissies’. Bron: Paul Hawken (red.), Drawdown: The Most Comprehensive Plan Ever Proposed to Reverse Global Warming, Penguin Books (2017), p. 136.

(2) BRON: Paul Hawken (red.), Drawdown: The Most Comprehensive Plan Ever Proposed to Reverse Global Warming, Penguin Books (2017), p. 136.

(3) 54% van de wereldbevolking woont in een stad. Bron: Wereldbank https://data.worldbank.org/indicator/sp.urb.totl.in.zs 

(4) BRON: ‘9 out of 10 people worldwide breathe polluted air, but more countries are taking action’, WHO (2018) https://www.who.int/news-room/detail/02-05-2018-9-out-of-10-people-worldwide-breathe-polluted-air-but-more-countries-are-taking-action

'één retourvlucht Amsterdam-New York is voor het klimaat net zo schadelijk als het eten van duizend Big Macs'

vaker met de trein in plaats van het vliegtuig

Een groeiende bron van uitstoot waar we eveneens direct invloed op hebben, is de luchtvaart. Op het geheel van de mon­diale CO2-­uitstoot is het aandeel van de luchtvaart nu nog beperkt: ruim 2 procent. (In het land van Schiphol is dat percentage overigens 7,3 procent. (5))

Maar de sector is overal met een opmars bezig en zal in 2050 goed zijn voor een vijfde van alle uitstoot. (6) Die groei is niet te verenigen met het halen van de klimaatdoelen, en trouwens ook niet met een klimaatvriendelijke leefstijl.

Heb je thuis milieuvriendelijke ledlampen ingedraaid? De CO2-winst die je daarmee in vijf jaar boekt is met één retourtje Barcelona vervlogen. Heb je net besloten vlees te laten staan voor het klimaat? Eén retourvlucht Amsterdam-­New York is voor het klimaat net zo schadelijk als het eten van duizend Big Macs. (7)

Ik zeg dit niet om de suggestie te wekken dat vegetarisme of ener­giebesparing zinloos is, integendeel – dat zijn en blijven effectieve stappen. Maar er is een ongemakkelijke waarheid die we moeten er­kennen. Als we blijven vliegen, doen we vooruitgang in veel andere sectoren teniet. Het kost nu eenmaal veel energie om een metalen bak met mensen en koffers erin de lucht in te krijgen.

 

Ga maar na: een Boeing 747 neemt voor een langeafstandsvlucht meer dan 190 ton kerosine mee. Met 410 passagiers aan boord zijn dat per passagier vier badkuipen vol. Als het vliegtuig tijdens een lange vlucht bijna al die brandstof verbrandt, veroorzaakt dat 530 ton CO2­-uitstoot. Dat is bijna 2,5 keer het gewicht van het vliegtuig – ach­tergelaten in de dampkring. (8) Die strepen die vliegtuigen tekenen? Dat is bevroren condens. Voor elke molecuul water blijft er ook één molecuul CO2 achter. (9) Maar die zie je niet.

In Nederland vliegen hoogopgeleiden en veelverdieners vier keer zo veel als laagopgeleiden en mensen met lage inkomens. 8 procent van de Nederlandse bevolking maakt 40 procent van de vliegreizen. (10) Als jij tot deze groep behoort, kun je voortaan een trein boeken ook al is die nu nog duurder, een andere vakantiebestemming kiezen, of die volgende meeting toch via Skype doen.

Kun je voor werk of familie echt niet om een lange vliegreis heen? Compenseer je uitstoot dan door gecertificeerde herbebossingspro­jecten te steunen – online vind je daar verschillende handleidingen voor en aanbieders als goldstandard.org en standfortrees.org bieden betrouwbare projecten aan. (11)

Maar met eenmalige compensatie draag je hoogstens bij aan stabilisering van de uitstoot, terwijl die moet dalen. Beter is het daarom om in tienvoud te com­penseren. Dan vergroot je ook de kans dat het stukje bos dat jij beschermt of laat aanplanten ook lang genoeg blijft staan om je daadwerkelijke uitstoot netto weer te compenseren. Zo betaal je de reële kosten van de schade die je aanricht. (12)

voetnoten ↓

(5) Zie de cijfers die ik in dit verhaal noem. https://decorrespondent.nl/9353/toen-ik-deze-cijfers-onder-ogen-zag-besloot-ik-veel-minder-te-vliegen-en-jij-misschien-ook/1030784777-b9da9076

(6) European Environment Agency, juni 2016: Aviation and shipping in the spotlight https://www.eea.europa.eu/signals/signals-2016/articles/aviation-and-shipping-in-the-spotlight

(7) Ik maakte deze sommen voor dit verhaal: ‘Toen ik deze cijfers onder ogen zag, besloot ik veel minder te vliegen (en jij misschien ook)’, De Correspondent (13 juni 2018). https://decorrespondent.nl/9353/toen-ik-deze-cijfers-onder-ogen-zag-besloot-ik-veel-minder-te-vliegen-en-jij-misschien-ook/1030784777-b9da9076

(8) De uitstoot van een Boeing 747 is op Twitter voorgerekend door Kees van der Leun, in het dagelijks leven strategieconsultant bij Navigant. Tweet van @Sustainable2050 (22 september 2018). https://twitter.com/sustainable2050/status/1043390266491777024

(9) Ook deze vergelijking ontleen ik aan Kees van der Leun: Tweet van @Sustainable2050 (24 maart 2019). https://twitter.com/Sustainable2050/status/1109880308806176769

(10) Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), 2018: Factsheet ‘De Vliegende Hollander’ https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2018/03/22/de-vliegende-hollander

waarom we echt minder moeten vliegen

Toerisme is wereldwijd de grootste groeisector: de permanente verplaatsing van mensen draagt voor bijna vijf procent bij aan de opwarming van de aarde.

Het aandeel van de luchtvaart op de mondiale CO2-uitstoot is nu nog beperkt (ruim twee procent), maar de sector is bezig met een opmars: de luchtvaart zal in 2050 goed zijn voor een vijfde van alle uitstoot. Een klimaatvriendelijke leefstijl valt erbij in het niet. 

Kirsten Barink wil blijven reizen, maar zo min mogelijk schade aanrichten en maakt daardoor steeds bewustere keuzes. Keuzes die iedereen eigenlijk kan maken.

waarom jouw bijdrage er nu al toe doet

Het voornaamste doel van duurzaam gedrag is niet: zuiver groen leven op individueel niveau. Het gaat ook niet om ‘beter’ zijn dan an­deren of het volledig uitbannen van hypocrisie. Mensen zijn nu een­maal feilbaar, bovendien is het binnen het huidige systeem onmogelijk om geen enkele negatieve invloed op de natuur te hebben. Daarom is verandering van je consumptiepatroon nooit genoeg en moet het accent altijd liggen op de collectieve doorvertaling van die inspanning. En die is er.

Iedere duurzame keuze is een signaal, dat weer kan leiden tot poli­tieke verandering. Het wordt voor de overheid bijvoorbeeld makkelij­ker om een vliegbelasting in te voeren als steeds meer burgers bereid blijken om hun reisgedrag in lijn te brengen met de ernst van de kli­maatopwarming. Als meer mensen vaker gebruik gaan maken van in­ternationale hogesnelheidstreinen, versterkt dat de businesscase voor uitbreiding van dat netwerk.

Anders gezegd: individuele keuzes heb­ben altijd collectieve gevolgen. De overheid kan vervolgens zorgen dat duurzame normen voor iedereen normaal worden.

Tot die tijd hoeft niemand stil te zitten: elke ton CO2­-uitstoot die we voorkomen is er één.

Deze tekst is een bewerking van een passage uit het boek van Jelmer Mommers, ‘Hoe gaan we dit uitleggen – Onze toekomst op een steeds warmere aarde’. Hier vind je meer informatie over de inhoud van het boek. 

Eerder kwamen al de impact van een plantenrijk dieet en de overstap naar een groene energieleverancier aan bod.

meer over het klimaat van vpro tegenlicht