Journalist en media-ondernemer Derk Sauer (Amsterdam, 1952) is op 7 augustus de derde gast in VPRO Zomergasten. Janine Abbring interviewt Sauer over zijn ideale televisieavond.

de ideale televisieavond van Derk Sauer

In de ideale televisieavond van Derk Sauer leidt hij de kijker door zijn reis van activist naar journalist, blikt hij terug op zijn 32 jaar in Rusland en laat hij zien hoe kleine tsaren steeds opduiken, ook op plekken waar je dat niet verwacht.

Soldatenleven

The Occupant (2022)

The Occupant (2022) is geen traditionele documentaire, maar een samenstelling van privébeelden die zijn geschoten door de Russische luitenant Joeri Sjalajev, voor en tijdens de invasie van Oekraïne. Sjalajev, die later gevangen is genomen, zien we zowel thuis met zijn familie, als dronken met zijn vrienden, en uiteindelijk in kapotgeschoten Oekraïense steden.

Verscheurde families

Broken Ties (2022)

Deze documentaire van Andrei Loshak portretteert Russische families waarin leden het fundamenteel oneens zijn over de ware toedracht van de oorlog in Oekraïne. Het gekozen fragment laat zien hoe een dochter haar moeder probeert te overtuigen dat het hier niet gaat om een ‘speciale militaire operatie’, maar om iets veel ernstigers. Ze wil haar moeder zover krijgen dat ze de journaals van de staatstelevisie niet klakkeloos gelooft.

Verzetshelden

Soldaat van Oranje (1973)

Niet de film van Paul Verhoeven, maar de documentaire van Fred Wagenaar uit 1973. Engelandvaarders Erik Hazelhoff Roelfzema en Peter Tazelaar (een neef van Sauers moeder) vertellen over de reis terug naar Nederland en hun aankomst in Scheveningen. Daar moest Tazelaar, zonder door de Duitsers gezien te worden, van een bootje op de Noordzee op de Haagse tram bij het Kurhaus zien te komen.

(tekst gaat door onder de afbeelding)

Geld of commitment

Belfast (2021)

In Belfast (Kenneth Branagh) volgen we een protestants gezin in Noord-Ierland, aan de vooravond van The Troubles: het conflict tussen katholieken en protestanten dat gedurende dertig jaar zou ontaarden in rellen en aanslagen. In de gekozen scène zien we de vader onder druk gezet worden om deel te nemen aan het conflict, in fysieke of financiële zin.

Op glad ijs

Aquarela (2018)

Victor Kossakovsky bracht met Aquarela een ode aan de macht van het water. Die kracht zien we onder meer terug op het bevroren Baikalmeer, waar 's winters met auto's op gereden kan worden. Tenminste: op sommige stukken. We zien hoe een auto door het ijs zakt en zinkt. Niet alle inzittenden overleven het ongeluk.

Handige zakenman

Citizen K (2019)

Documentairemaker Alex Gibney portretteert de voormalige oligarch Michail Chodorkovski. In het fragment zien we hoe de Russische economie in elkaar stortte na de val van de Sovjetunie en hoe daar door Chodorkovski handig op ingespeeld werd.

(tekst gaat door onder afbeelding)

Wij zijn rijk, zij zijn arm

Help de Russen de winter door (1990)

Televisie-actie van de VARA in 1990 waarbij geld werd ingezameld voor het ogenschijnlijk hongerlijdende Rusland; achteraf bleek er van hongersnood geen sprake te zijn, maar toen waren de voedselpakketten al onderweg. We zien hoe Robert Long optreedt met het weinig dubbelzinnige nummer “Wij zijn rijk, zij zijn arm”.

Wachten bij de telefoon

Putin’s Witnesses (2018)

In de aanloop naar de eerste termijn van zijn presidentschap liet Vladimir Poetin zich volgen door documentairemaker Vitaly Mansky. Die bekeek in 2018 het materiaal opnieuw en monteerde Putin’s Witnesses, een documentaire die draait om omineuze voortekenen. Zo zien we hoe voormalig president Boris Jeltsin tevergeefs uren wacht op een belletje terug als hij zijn opvolger wil feliciteren met zijn overwinning bij de verkiezingen.

Mancaves

Garagenvolk (2020)

Garagenvolk (Garage People) is de debuutfilm van regisseur Natalija Yefimkina. In het verre noorden van Rusland zien we een reeks garages, waar zo’n beetje alles gebeurt behalve aan auto’s sleutelen. We zien onder meer bodybuilders, knutselaars en muzikanten.

(tekst gaat door onder afbeelding)

Prestatiecultuur

Over the Limit (2017)

In de documentaire Over the Limit (Marta Prus) volgen we de Russische ritmisch gymnast Margarita Mamun. Zij wordt door haar twee coaches continu uitgedaagd om over haar grenzen te gaan. De ene trainer gebruikt daarbij ogenschijnlijk een zachtere hand, maar alles draait om het resultaat.

50 jaar na Stalin

De rode ziel (2017)

Wat is de erfenis van Jozef Stalin? In Rusland is daar geen pasklaar antwoord op te vinden. In De rode ziel spreekt documentairemaker Jessica Gorter met gewone Russen die terugblikken op een pijnlijk en troebel verleden. Ondertussen zien we ook een nieuwe generatie Russen opkomen, die niet worden gewaarschuwd voor de uitwassen van Stalins dictatuur, maar wel voor de ‘vreselijke’ jaren negentig, toen er geflirt werd met democratie.

Censuur

F@ck This Job (2021)

In F@ck This Job van Vera Krichevskaya zien we van dichtbij de oprichting en uiteindelijke ondergang van TV Dozjd (TV Rain), een van de laatste onafhankelijke nieuwsstations van Rusland. Wie zijn de journalisten die, ondanks bedreigingen en politie-invallen, moedig doorgaan met hun werk?

(tekst gaat door onder afbeelding)

Boerderijleven

Gunda (2020)

In Gunda volgt Victor Kossakovsky de gelijknamige zeug en haar biggen (naast een aantal andere boerderijdieren). Gunda is de keuzefilm van Sauer en is na uitzending drie maanden terug te kijken op NPO Plus.

Dit voorjaar keerde de 69-jarige Derk Sauer na 32 jaar in Rusland voor onbepaalde tijd terug naar Nederland. Nog voordat Poetin besloot Oekraïne binnen te vallen, werd het de Russische onafhankelijke pers, waarin Sauer als eigenaar van een aantal kranten een sleutelrol speelt, flink moeilijker gemaakt.

woorden 'oorlog' en 'invasie' in de ban

Verschillende media werden tot ‘foreign agent’ verklaard waaronder VTimes en The Moscow Times - twee door Sauer uitgegeven media. Toen journalisten de woorden ‘oorlog’ en ‘invasie’ niet meer mochten gebruiken op straffe van gevangenschap werd de journalistieke situatie volgens Sauer onhoudbaar. Met de redactie van The Moscow Times vond hij onderdak bij DPG Media in Amsterdam.

In juni maakte Sauer bekend dat wat hem betreft Amsterdam het centrum moet worden van de onafhankelijke Russische journalistiek. Binnenkort zullen naast de The Moscow Times ook TV Dozhd, de laatst overgebleven onafhankelijke tv-zender en journalisten van het mediaplatform Meduza zich in Amsterdam vestigen. 

bonte carrière als activist

Voordat Derk Sauer zich in 1989 samen met zijn vrouw Ellen Verbeek in het Russische avontuur stortte dat ruim drie decennia zou duren, had hij in Nederland al een bonte carrière als activist en journalist achter de rug.

Als veertienjarige startte de uit een liberaal gezin afkomstige Sauer de 'Actiegroep voor de Wereldvrede', wat hem aandacht in NRC opleverde. Twee jaar later presenteerde hij een jeugdprogramma voor de VPRO.

Als tiener liep hij mee met Vietnamdemonstraties en als achttienjarige kreeg hij de kans om te gaan studeren in Ierland, maar zag nooit een collegezaal vanbinnen, omdat hij zich bij aankomst aansloot bij de IRA in Belfast. In een geruchtmakend interview in de Volkskrant in 2013 bekende Sauer wapens voor de organisatie te hebben vervoerd. Over zijn Ierse periode zei Sauer: 'Ik was idealistisch maar ook op zoek naar spanning.'

overgang naar de journalistiek

Sauer stond aan de wieg van de Socialistische Partij, maar uiteindelijk maakte hij in de jaren zeventig de overgang naar de journalistiek. Eerst als hoofdredacteur van het blad van de Vereniging van Dienstplichtige Militairen, als rondreizend correspondent voor Nieuwe Revu en VPRO, en uiteindelijk gedurende een groot deel van de jaren tachtig als hoofdredacteur van Nieuwe Revu

Sauers grootste succes als journalistiek ondernemer behaalde hij in Rusland, waar met de val van de Sovjetunie ruimte kwam voor journalistieke initiatieven. Samen met zijn vrouw Ellen Verbeek en ondernemer Annemarie van Gaal waagde hij in 1989 de sprong naar Moskou.

Ze startten er een tijdschrift, Moscow Magazine, en vanaf 1992 kwam daar The Moscow Times bij, de krant die Russen en expats in Rusland voorzag van onafhankelijk nieuws en achtergronden. Het grote succes volgde toen zijn bedrijf allerlei beroemde buitenlandse magazines naar de Russische markt bracht. De Russen maakten zo kennis met iconische tijdschriften als Cosmopolitan, Playboy, For Him Magazine (FHM) en Men’s Health

tegenstellingen in Rusland

Over het leven in Rusland zei Sauer eerder: ‘Er zijn veel redenen om niet in Rusland te willen wonen, maar de doorslag geeft de romantiek van het daar zijn. Het systeem is er heel onaangenaam, maar de mensen zijn er zeer prettig. Hier is dat omgekeerd. Ik vraag me vaak af hoe het komt dat Nederlanders zo ontevreden zijn terwijl alles perfect geregeld is. In Rusland is niets perfect geregeld, maar de mensen zijn er aardig en warm. Een curieuze tegenstelling.’

Derk Sauer is naast zijn werk in Rusland altijd een zichtbare figuur gebleven in de Nederlandse media. Zo was hij een aantal jaren met investeringsmaatschappij Egeria eigenaar van NRC Media en was hij tien jaar lang voorzitter van IDFA. Verder is hij een regelmatige gast aan verschillende talkshowtafels en na 33 jaar de langstzittende columnist van Het Parool. In februari van dit jaar, na de invasie van Rusland in Oekraïne, schreef Sauer in zijn column: 'Ik schaam me niet genoeg gewaarschuwd te hebben voor de tiran van deze tijd.'

Derk Sauer is getrouwd met Ellen Verbeek en woont in het Zeeuwse Domburg, waar het stel een yogaretraitecentrum heeft. Samen hebben ze drie zonen.

'Mijn avond zal uiteraard veel over Rusland gaan - maar niet alleen. Ik wil de kijker door mijn 32 jaar in Rusland leiden en laten zien hoe en waarom we in de huidige oorlog terecht zijn gekomen. Ik wil mijn afschuw over het Poetinregime maar ook mijn liefde voor Rusland tonen aan de hand van beelden van Russische filmmakers. Ook mijn reis van activist naar journalist komt aan bod. En ik wil laten zien hoe kleine tsaren steeds opduiken, ook op plekken waar je dat niet verwacht.’

- Derk Sauer