steun vpro

Labyrint

Nieuw licht op de biologische klok

Labyrint

Nieuw licht op de biologische klok

Bij mensen die 's nachts werken komt vaker obesitas of diabetes type 2 voor. Dit was al langer bekend, maar nu hebben wetenschappers er mogelijk een verklaring voor gevonden: het uit de pas lopen van de biologische klok. De biologische klok, een structuur in de hersenen, stuurt normaal gesproken signalen naar andere organen, zodat ze allerlei lichaamsprocessen kunnen voorbereiden. Deze klok werkt op basis van prikkels als licht en heeft een ritme van ongeveer 24 uur. 'Dat aansturen van de stofwisseling gebeurt op specifieke, vaste momenten', stelt Frank Scheer, een neurowetenschapper aan Harvard Medical School. 'Maar als de klok uit de pas loopt, gaat het mis.' Scheer sloot proefpersonen een week lang op in een bunker zonder licht en gaf ze een ritme van 28 uur. Toen ze naar buiten kwamen had het merendeel een voorstadium van diabetes type 2 en obesitas. Dit was onder meer te zien in hun hormoonspiegel. Het verschuiven van de klok heeft gevolgen voor de verbranding van suiker en vet. En hoe dat vervolgens wordt opgeslagen. 'Sinas drinken voordat je gaat slapen is een slecht idee', zegt Andries Kalsbeek, werkzaam aan het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen. Toen hij bij ratten de biologische klok verwijderde, werden de dieren enorm dik. Kalsbeek onderzoekt nu op welke momenten suiker en vet optimaal verbrand worden. 'Het kan goed zijn dat mensen die op dieet gaan, beter moeten letten op wannéér ze eten dan wat ze eten.' Ook neurofysiologe Joke Meijer van het LUMC bestudeert al jaren de biologische klok. Zij specialiseerde zich in de cellen die samen de klok vormen en ontdekte hoe de klok precies werkt. Op basis van die ontdekking kan zij verklaren wat er mis gaat in de biologische klok van oudere mensen en waardoor zij slechter slapen. Ook onderzocht zij hoe dit verminderde functioneren weer is te verbeteren: beweging blijkt de oplossing.