Uw moderator

Rob van Hattum

Rob van Hattum

Rob van Hattum

Hij maakt al bijna 40 jaar radio- en televisieprogramma’s over wetenschap en technologie en is eindredacteur geweest van VPRO-programma’s als Noorderlicht, Labyrint en De Nationale Wetenschapsquiz. Daarnaast heeft hij diverse spraakmakende documentaires gemaakt voor VPRO Tegenlicht waaronder recentelijk Vleeskwekers en Deltaplan Waterstof. Zijn programma's wonnen verschillende nationale en internationale prijzen. In 2012 kreeg hij van NWO en de KNAW de Eurekaprijs voor zijn gehele oeuvre. Naast zijn werkzaamheden voor de VPRO is hij Chief Science Officer bij NEMO Science Museum.

Sprekers in Londen

Fred Spoor

Fred Spoor is gefascineerd door botjes en schedels en onderzoekt als paleontoloog de eerste mensen en mensapen. Hij richt zicht op de oorsprong van de menselijke evolutie, voornamelijk tussen één en vier miljoen jaar geleden. Met behulp van scanners en computertechnieken kan Spoor reconstructies maken van oude beschadigde schedelresten. Zo hoopt hij de 'missing links' te vinden in de menselijke evolutie. Twintig jaar geleden was het raak met de vondst van een schedel die de soortnaam Kenyanthropus platyops kreeg. Misschien een geheel nieuwe mensachtige. 

We gaan met Fred Spoor terug naar het Turkana Meer, de plek van de grote ontdekking. Hier ontdekken we hoe ingewikkeld het is om een deel van een skelet te herkennen tussen alle soorten stenen en botten van dieren. Wij gaan op bezoek bij paleontoloog Isaiah Nengo die een schedel heeft gevonden van 13 miljoen jaar oud. Een vondst die je maar een keer doet in je leven. En we gaan langs bij eiwitonderzoeker Frido Welker, die met een nieuwe techniek de wereld van de paleontologie op zijn kop gaat zetten. Wat wordt de volgende vondst in de zoektocht naar de vraag; waar komen we vandaan?

Fred Spoor, met verre familie

Fred Spoor, met verre familie

de onderzoeker: Fred Spoor

Fred Spoor promoveerde in 1993 aan de Universiteit van Utrecht en werkt tegenwoordig als hoogleraar bij het Natural History Museum in Londen. Zijn grootste vondst vanuit het research project is de schedel van een geheel nieuwe soort mensachtige, de Kenyanthropus platyops. Over deze en andere vondsten heeft Spoor vaak gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Nature. Hij wordt als een van de eersten geïnformeerd wanneer er een nieuwe vondst gedaan wordt. Fred Spoor zal een tweetal inleidingen verzorgen tijdens deze reis.

Lezing: Menselijke evolutie in een notendop.

Deze lezing zal een overzicht geven van de evolutie van de mens en zijn uitgestorven verwanten over de laatste zeven millioen jaar. Volgens de laatste wetenschappelijke inzichten is het traditionele beeld van een geleidelijke en rechtlijnige evolutionaire verandering van een chimpansee-achtige voorouder naar de modern mens duidelijk niet juist. In plaats daarvan blijkt steeds meer dat verschillende mensachtige voorouders tegelijkertijd leefden gedurende al die miljoenen jaren. Het pad dat uiteindelijk tot de moderne mens leidde was grillig en fundamenteel niet anders dan we zien bij andere zoogdieren.

Lezing: evolutie in Afrika; avonturen uit het veld en lab.

In 1968 begon Richard Leakey veldwerk rond het Turkana Meer in Noord Kenya om de vroege evolutie van de mens te bestuderen. Het daaruitvolgende Koobi Fora Research Project loopt nog steeds, en de laatste 20 jaar maakt Fred Spoor deel uit van het wetenschappelijke team. In de lezing zal hij laten zien hoe zowel het vinden van nieuwe menselijke fossielen als de bestudering met de laatste geavanceerde computertechnieken bijdragen tot belangrijke nieuwe inzichten over onze evolutionaire geschiedenis.

Norbert Peeter

Norbert Peeters

Norbert Peeters (MA) studeerde archeologie en filosofie aan de Universiteit Leiden. Samen met oud-hoogleraar Wouter Oudemans schreef hij Plantaardig - Vegetatieve Filosofie (2014). Zijn debuut, Botanische revolutie: de plantenleer van Charles Darwin (2016), haalde de shortlist van de Jan Wolkers Prijs 2016. Met Tessa van Dijk stelde hij de essaybundel Darwins Engelen: vrouwelijke geleerden in de tijd van Charles Darwin (2018) samen. En onlangs verscheen Rumphius’ Kruidboek – Verhalen uit de Ambonese flora (2020). Norbert verdiept zich in botanie en wetenschapsgeschiedenis en is buitenpromovendus bij het Instituut voor Wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden. Norbert zal tijdens de reis onderstaande inleidingen verzorgen en ook op locatie spreken

inleiding: een Londens Mysterie

Op 1 juli 1858 wordt in de Linnean Society in Londen het mysterie der mysteriën opgelost. Die dag geven Charles Darwin en Alfred Russel Wallace in schrift antwoord op de vraag naar het ontstaan van soorten: een publicatie die de wetenschappelijke wereld op zijn grondvesten schokt. Haar twee geestelijke vaders zijn beiden helaas niet aanwezig. Maar dat de bijeenkomst plaatsvindt in Londen is geen verrassing. In de negentiende eeuw is de Britse hoofdstad het centrum voor natuurwetenschappen als botanie, geologie en paleontologie. In de verschillende wetenschappelijke sociëteiten, musea en botanische tuinen van deze stad wordt natuurlijke historie geschreven door de bovengenoemde heren en namen als Charles Lyell, Joseph Hooker en Thomas Huxley, maar ook door vrouwelijke wetenschappers zoals de paleontologe Mary Anning.

inleiding: de groene Darwin

Aan de westelijke rand van de Londense binnenstad betreed je het walhalla van de botanie: The Royal Botanic Gardens van Kew. Wat ooit begon als een buitenhuis van de koning, groeide in de achttiende en negentiende eeuw uit tot een panopticum van het plantenrijk. Nog altijd huisvesten haar kassen, tuinen en herbaria ’s werelds grootste collectie aan levende en gedroogde planten. De botanische tuinen waren ook de favoriete bestemming van Charles Darwin. Als hij naar Londen kwam, bracht hij steevast een bezoek aan zijn boezemvriend Joseph Hooker, de directeur van Kew. Ook verkreeg hij hier het studiemateriaal voor zijn botanische werken. Teruggekeerd naar zijn landhuis, Down House in Kent, doet Darwin baanbrekend onderzoek naar bestuivingsbiologie, plantenfysiologie en bijzondere groepen zoals vleesetende planten en klimplanten. Niet alleen is hij vader van de evolutieleer: zijn plantkundige onderzoek brengt een revolutie teweeg in de botanie.