onze man in teheran (afl 3)

De 'Rivier Des Levens'

Iraniërs rouwen nog elk jaar om de dood van hun imam die rond 680 na Christus de keel werd doorgesneden. Alsof het gisteren was. Wat hebben Iraniërs toch met lijden? Het is voor Thomas Erdbrink nog steeds een raadsel, zoals bij meer gebruiken. In deze derde aflevering van Onze man in Teheran zoekt de correspondent naar de oorsprong van sommige tradities in zijn nieuwe vaderland.

Ellen van Dalen ,

inhoud 'Rivier des Levens' (aflevering 3)

Toen Thomas in Iran kwam wonen, dacht hij altijd dat het de regels van de staat zouden zijn die voor hem het meest lastig te begrijpen zijn, maar dat is niet waar weet hij inmiddels. Raadselachtiger vindt hij bijvoorbeeld sommige sociale omgangsvormen. Volgens hem begrijp je die alleen als je bent opgegroeid in het land.
Hoe je met elkaar om moet gaan wordt in Iran aangeduid met tarof. Dit staat voor overdreven beleefd en gastvrij zijn. Een voorbeedl: wie mag er als eerste naar binnen. Twee mensen strijden erom om de deur voor de ander als eerste open te doen.'Ga jij maar. Nee, dank je, na u!'. Je weet nooit zeker of iemand het nu werkelijk verwacht dat je aan het kortste eind trekt. Thomas ziet er inmiddels de lol van in, maar hoe zien zijn nieuwe landgenoten het?
 

bijgeloof

Meisam Jebelli

Thomas verbaast zich over meer dingen deze uitzending, het bijgeloof van de Iraniërs bijvoorbeeld. Hij rijdt langs een rivier in Isfahan die al drie jaar droog staat. Waar is het water gebleven?, vraagt Thomas zich af. ‘De mullahs hebben het opgedronken, zegt de taxichauffeur.  ‘Het is de schuld van de Amerikanen', zeggen de inwoners uit Isfahan. Thomas is er aan gewend dat Amerika overal de schuld van krijgt. Het brengt hem bij de volgende vraag: waarom hebben Iraniërs altijd een vijand nodig? Eerst was het Irak, en later Amerika. 
Veel zorgen maken de bewoners zich niet om de droge rivier. Ze geloven heilig in een wonder en op welke dag Thomas er ook naar vraagt: elke keer geloven ze dat het nog hooguit veertien dagen duurt voordat het water weer komt. Waar komt dat bijgeloof nou weer vandaan?
 

raadsel: waarom wil je lijden?

Thomas gaat in deze aflevering dieper in op de vraag over dat vijandbeeld. Jaren voor Amerika was Irak de grote vijand van Iran. Elke Iraniër stond in de jaren tachtig achter ayatollah Khomeini die Saddam Hussein als de vijand had verklaard. Jonge en oude mannen waren bereid daarvoor hun leven te geven in de Irak-Iran oorlog. Ze trokken de heuvels en honderdduizenden sneuvelden. Martelaren noemen ze hen. In Iran willen veel mensen graag martelaar worden. Een Iraanse vriendin van Thomas wil bijvoorbeeld net zo sterven als haar vader: als een martelaar op het slagveld. Ze meent het.
Na twaalf jaar Iran is het voor Erdbrink nog steeds een raadsel. Wat hebben Iraniërs toch met lijden? In het stadje Khomeinishahr loopt de hele bevolking tien dagen lang te huilen. Ze rouwen om de dood van hun imam Hoessein wiens keel ergens rond in 680 na Christus werd doorgesneden. Alsof het gisteren was. De beelden van mannen die zichzelf pijnigen met kettingen en zwepen hebben we vaker gezien op het journaal. Maar het verhaal hierachter wordt mooi verbeeld en uitgelegd in de serie. Sowieso zijn de beelden schilderachtig die cameraman Jacko van 't Hof van de omgeving maakte bijzonder mooi. Tip voor mensen die de uitzending later nog een keer bekijken: zet 'm af en toe op pauze en bestudeer dan het beeld dat je ziet. De kleur en de compositie: fenomenaal.
 

sprookje

De vergoten tranen van de martelaars vermengt Thomas aan het einde met de legende van de droge rivier. De tranen zouden uitkomst kunnen bieden in de nabijgelegen Isfahan waar de beroemde 'Rivier des levens' al drie jaar droog staat. Het lijkt wel een sprookje van duizend-in-een-nacht.

de serie

Thomas en zijn vrouw Newsha

Het was een zonsverduistering die Thomas Erdbrink (38) jaren geleden naar Iran bracht, nu is hij er getrouwd met een pittige fotografe, en een van de laatst over gebleven westerse journalisten in een land dat altijd ruzie heeft met de rest van de wereld. Onze Man in Teheran heeft een leven als een computerspel, vol valkuilen en gevaren, in Iran waar alles anders lijkt dan we dachten. Erdbrink, die vloeiend Perzisch spreekt, gaat in de vierdelige serie Onze man in Teheran voorbij aan de bekende clichés van boze baarden en vrouwen in het zwart, en geeft een unieke blik in het moderne Iran, waar vrouwen vaak de broek aan hebben en waar je een executie kan afkopen. Het heeft letterlijk jaren gekost om de toestemmingen te krijgen om Thomas te volgen tijdens zijn werk en persoonlijke leven in Iran. Het resultaat is ongekende toegang tot een complex land waar de samenleving schuurt en kraakt, maar waar het vergeleken met buurlanden Irak en Afghanistan een oase van rust is.