De dag dat Trump meer dan Groenland opeist
kijk nu op NPO Start of woensdag 18 februari om 20.30 uur op NPO 2
Wat als een onverwachte geopolitieke wending de machtsverhoudingen in de Arctische regio voorgoed verandert?
In deze special van VPRO Bureau Buitenland verkent Sophie Derkzen samen met journalist Maarten Schinkel hoe snel internationale verhoudingen kunnen kantelen wanneer de Verenigde Staten hun territoriale ambities uitbreiden.
NRC-journalist Maarten Schinkel onderzoekt, samen met diplomaten, militaire strategen en internationale experts, een denkbeeldig maar realistisch scenario: binnen 24 uur claimt de Amerikaanse president niet alleen Groenland, maar richt hij zijn blik ook op IJsland als strategisch doel.
Hoe reageren Europa en andere bondgenoten op zo’n escalatie? En wat staat er op het spel in de Arctische regio, waar nieuwe vaarroutes, grondstoffen en militaire positie steeds zwaarder wegen?
'wat als'-vorm
Maarten Schinkel: '2027 belooft het ijs in het Noordpoolgebied zich verder terug te trekken dan ooit. De VS hebben hun zinnen al gezet op het verkrijgen van Groenland als strategische en economische uitbreiding. Is IJsland, dat eveneens op het westelijk halfrond ligt, de volgende? En wat gebeurt er dan? Onder de regering-Trump is veel van wat ondenkbaar was, dat plots niet meer. Tijd om dit scenario in een "wat als"-vorm te verkennen.'
Deze Bureau Buitenland-special schetst stap voor stap hoe ogenschijnlijk kleine signalen uit de recente geschiedenis — van Trumps uitspraken in Davos tot suggestieve oneliners van de Amerikaanse ambassadeur in Reykjavík — kunnen uitgroeien tot een mondiale crisis, en hoe bondgenootschappen en internationale structuren onder druk komen te staan wanneer één grootmacht de regels herschrijft.
Want wie de wateren rond Groenland en IJsland controleert, bepaalt mede de toegang tot nieuwe Arctische vaarroutes en het tempo waarin Europa zijn invloed verliest.
meer over deze uitzending
Wat voor programma is De dag dat Trump meer dan Groenland opeist?
Deze Bureau Buitenland-special gebruikt scenario-denken om geopolitieke ontwikkelingen inzichtelijk te maken. In een compact 24-uurs scenario verkennen we wat er zou kunnen gebeuren als de Verenigde Staten, onder president Trump, hun machtspolitiek verder opschroeven richting het Arctisch gebied.
Het gaat nadrukkelijk niet om voorspellingen. Het scenario is gebaseerd op feiten, uitspraken van politici, bestaande machtsverhoudingen en analyses van deskundigen. Door die elementen samen te brengen in één geconcentreerde tijdlijn wordt zichtbaar hoe snel spanningen kunnen escaleren – en welke dilemma’s daarbij ontstaan voor Europa en zijn bondgenoten.
Waarom richt deze aflevering zich op het Arctisch gebied?
De Noordpool is al langer een geopolitiek kruispunt in wording. Rusland bezit bijna de helft van de Arctische kustlijn en sinds de inval in Oekraïne zijn internationale verhoudingen in het gebied sterk verslechterd. Overleg binnen de Arctic Council ligt grotendeels stil, terwijl claims op zeegebieden en grondstoffen doorlopen via internationale verdragen.
Tegelijkertijd neemt de strategische waarde van het gebied toe: door smeltend ijs worden zeeroutes en grondstoffen toegankelijker. De herhaalde uitspraken van Donald Trump over Canada en Groenland – als mogelijke Amerikaanse staten – passen in dat spanningsveld. Steeds meer experts zien de Noordpool als een toekomstige arena voor grootmachtpolitiek.
Waarom speelt IJsland een rol in dit scenario?
IJsland werd onverwacht onderdeel van de discussie nadat Trump zich meerdere malen ‘versprak’ en een Amerikaans congreslid het land als mogelijke volgende Amerikaanse staat noemde. Die uitspraken veroorzaakten onrust in IJsland, een soevereine NAVO-staat zonder eigen leger.
Het roept een bredere vraag op: als de VS hun invloedssfeer steeds verder oprekken, waar liggen dan de grenzen van het ‘Westelijk Halfrond’? In IJsland heeft dit debat bovendien nieuw momentum gegeven aan de discussie over hernieuwde aansluiting bij de Europese Unie.
Welke rol speelt klimaatverandering in deze geopolitiek?
Het smelten van het Arctische zee-ijs versnelt geopolitieke ontwikkelingen. Nieuwe scheepvaartroutes tussen Azië, Europa en Noord-Amerika worden toegankelijker en aantrekkelijker, onder meer voor China. Ook komen grondstoffen onder de zeebodem beter binnen bereik.
Wat ecologisch een ramp is, wordt strategisch een kans – voor staten én militaire machten. Klimaatverandering is daarmee geen achtergronddecor, maar een actieve factor in de machtsstrijd rond de Noordpool.
Juist in het Arctisch gebied raken geopolitiek, ecologie en lokale gemeenschappen direct aan elkaar. De vraag die boven het scenario hangt is daarom niet alleen wie er macht wint of verliest, maar ook of internationale samenwerking en rechtsorde standhouden in een regio die steeds strategischer – en kwetsbaarder – wordt.
met bijdragen van
- Maarten Schinkel, economisch journalist NRC
- Admiraal b.d. Rob Bauer, voorzitter Militair Comité NAVO, 2021–2025
- Hua Han, The Beijing Dialogue Club
- Marc Lanteigne, politicoloog, gespecialiseerd in Arctische en Aziatische geopolitiek
- Eirikur Bergmann Einarsson, politicoloog Bifröst University
- Jón Trausti Sigurðarson, uitgever, Reykjavik Grapevine/ podcastmaker Iceland Roundup
- Sindri Eldon Thorsson, podcastmaker Iceland Roundup
- Silja Steinunnardottir, online activist
- Caroline Hoefsmit, luitenant-kapitein NAVO marine
colofon
- Alex Heringa, productie
- Bruce Amende, camera
- Eden Poole, geluid
- Geert Buitenhuis, camera
- Ingmar Kooper, camera
- Joey Chan, vormgeving
- Kars van Geenen, vormgeving
- Maarten Schinkel, script/verteller/interviews
- Magnus Omarsson, geluid (IJsland)
- Martijn Kieft, regie/interview
- Michiel Hazebroek, editor
- Paula Witkamp, beeldresearch
- Peter Paskamp, productie
- Rob Hodselmans, camera
- Shuchen Tan, regie/interview
- Sophie Derkzen presentator/voice over
- Tess Holterman, assistent producer
- Thomas van Manen, eindredactie
- William de Bruijn, research