Okja en de Netflix-rel

Onweerstaanbare janboel

, Gerhard Busch

Tijdens de afgelopen editie van het Filmfestival van Cannes zorgde Okja voor de nodige commotie. Niet vanwege de inhoud, maar omdat de door streaming-gigant Netflix gemaakte film niet in de bioscopen te zien zal zijn.

Tilda Swinton en Seo-Hyun Ahn in Okja

‘Je moet een film zien op een scherm dat groter is dan de stoel waarop je zit. (…) Je moet je klein en nietig voelen, zodat je je kan laten meeslepen door het verhaal.’ Dat zei de Spaanse regisseur Pedro Almodóvar op de eerste dag van het Filmfestival in Cannes. En ook, een tikje dramatisch aangezet: ‘Zolang ik leef, zal ik strijden voor iets waarvan de nieuwe generatie geen weet meer heeft: het hypnotische effect van een groot scherm op de kijker.’

Almodóvar kwam tot zijn emotionele uitspraken, omdat twee films die in Cannes meedongen naar de Gouden Palm, Okja en The Meyerowitz Stories, na het festival niet in een Franse bioscoop – en dus niet op een groot scherm – te zien zullen zijn. Ze zijn namelijk betaald door Netflix, en het bedrijf koos ervoor om niet drie jaar (!) te wachten – zo lang duurt het voor een film in Frankrijk online aangeboden mag worden – maar de films al veel eerder online te zetten.

De eerste film die online gaat – Okja (waarover zo meer) – zal vanaf 28 juni wereldwijd bij de streaming-gigant te zien zijn. Overigens met uitzondering van Amerika, Groot-Brittannië en Zuid-Korea, waar de film wél eerst (op kleine schaal) in de bioscoop zal worden vertoond.

Almodóvars voorkeur voor het grote scherm is begrijpelijk. Je beleeft een film nu eenmaal anders in een donkere zaal – op een metershoog scherm en met fantastisch geluid – dan thuis op de bank. Problematischer werd het toen Almodóvar zei dat hij zich niet kon voorstellen dat de Gouden Palm, of welke andere prijs dan ook, naar een film zou gaan die niet op een groot scherm te zien zou zijn. Problematisch, omdat Almodóvar voorzitter van de jury was die diezelfde Gouden Palm moest gaan uitreiken. Daarmee zette hij de Netflixfilms al buitenspel voordat hij ze gezien had.

'Hier in Cannes zijn duizenden films vertoond die de bioscoop nooit hebben gehaald'

Tilda Swinton

Artistieke vrijheid

Hollywoodacteur Will Smith, die ook in de jury zat, plaatste meteen een kanttekening. Het was hem opgevallen dat Netflix voor zijn drie kinderen juist een aanwinst was. ‘Ze kijken naar films die ze anders nooit hadden gezien. Netflix heeft de filmliefde van mijn kinderen alleen maar verbreed.’

Voor de volledigheid moet wel worden vermeld dat Smith binnenkort te zien zal zijn in de sciencefictionfilm Bright, die gefinancierd wordt door – drumroffel – Netflix.

Cannes is dol op relletjes, en de eerste dagen van het festival ging het bijna uitsluitend over Netflix versus de bioscopen. De discussie bereikte haar hoogtepunt na de screening van de eerste van de twee Netflixfilms, de Zuid-Koreaans-Amerikaanse coproductie Okja.

Tijdens de eerste persvertoning ging er iets mis met de projectie. De bovenkant van de film viel weg, waardoor de film na zeven minuten gejoel en protest van het publiek opnieuw moest worden ingestart (ditmaal wel goed). Het zou een anti-Netflixactie zijn geweest van de man die de filmprojector bediende, werd gelijk geroepen. Onwaarschijnlijk, want wat die actie vooral laat zien, is dat er heel wat mis kan gaan in een bioscoop.

'Het is heel goed dat we nu discussiëren over de manier waarop mensen kunst tot zich nemen en hoe we het distribueren.’

Jake Gyllenhaal

Op de aansluitende persconferentie van Okja kwam Netflix uiteraard weer ter sprake. De Zuid-Koreaanse regisseur Bong Joon-ho wees fijntjes op de volledige artistieke vrijheid die hij had gekregen van het bedrijf, en hoofdrolspelers Tilda Swinton en Jake Gyllenhaal brachten tijdens de discussie verdere nuanceringen aan. ‘Hier in Cannes zijn duizenden films vertoond die de bioscoop nooit hebben gehaald,’ stelde Swinton. ‘Prachtige, kleine, kunstzinnige films die vrijwel nooit in een bioscoop draaien.’

En Gyllenhaal: ‘Het is een zegen wanneer kunst één persoon weet te raken, laat staan duizenden of miljoenen mensen. Het is heel goed dat we nu discussiëren over de manier waarop mensen kunst tot zich nemen en hoe we het distribueren.’

Persconferentie Okja in Cannes (bekijk de video onderaan de pagina)

Superbig

Tot zover de discussie, die voorlopig nog wel even zal blijven woeden. Nu aandacht voor waar het al die tijd eigenlijk over had moeten gaan, de film. Okja is een antimultinationalsatire over een jong meisje en haar supervarken, met een verhaal dat al even knotsgek is als de personages.

De Amerikaanse multinational Mirando Corporation, met Lucy Mirando (Swinton, met beugel) als de kersverse CEO, schrijft een wedstrijd uit waarvoor boeren overal ter wereld genetisch gemanipuleerde superbiggen moeten fokken. De grootste big krijgt een prijs en – zo staat in de kleine lettertjes – zal later tot worst worden vermalen. Het varken Okja, grootgebracht in Zuid-Korea en inmiddels van olifant-achtige proporties, is het vriendje van weesmeisje Mija en maakt kans op die prijs. En daarmee dus ook op een snelle dood in de slachterij.

Mija (Seo-Hyun Ahn) samen met haar superbig

Wanneer de zelfbenoemde dierenvriend Dr. Johnny Wilcox (volledig over-the-top gespeeld door Gyllenhaal) Okja uit Zuid-Korea komt ophalen in opdracht van de Mirando Corporation probeert Mija hem tevergeefs tegen te houden. Daarna reist ze Dr. Wilcox achterna naar Amerika om Okja te bevrijden, daarbij geholpen door leden van het ALF, het Animal Liberation Front.

Okja is een vreemde mengeling van kinderfilm, politieke satire, komedie en actiefilm, en schiet heen en weer tussen uiteenlopende emoties. Vrolijk in het begin (als er nog Koreaans wordt gesproken), tot asgrauw aan het einde (wanneer er Engels gesproken wordt). De film is een beetje een janboel, maar wel een geïnspireerde en onweerstaanbare janboel, die – en dan komen we toch weer uit bij de Netflixdiscussie – nooit ongeschonden de verschillende afdelingen van de grote Hollywoodstudio’s gepasseerd zou zijn. Kortom: puntje voor Netflix.