OVT 22 november 2026

Ruim dertig jaar geleden kwam er met het Verdrag van Dayton een eind aan de oorlog in Bosnië en Herzegovina. Een opluchting voor de Bosniërs na jaren van burgeroorlog, maar inmiddels heeft het verdrag Bosnië en Herzegovina in tweeën gesplitst en het is maar de vraag hoe houdbaar de vrede is. Kijkend naar de vredesonderhandelingen in Oekraïne, welke lessen kunnen we uit de Bosnische vredesdeal halen? We vragen het aan journalist en auteur Marjolein Koster. Verder in OVT: seksueel geweld en liefde in de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog, de geschiedenis van de tomaat, de nieuwe film Fatherland en meer.

Meer dan 30 jaar onhoudbare vrede
Op 21 november 1995 werd de Bosnische Burgeroorlog beslecht. En op 14 december van datzelfde jaar werd het Verdrag van Dayton officieel getekend in Parijs. Hiermee werd de oorlog in Bosnië en Herzegovina tussen de Bosnische Serviërs, de Bosnische Kroaten en de Bosniakken beëindigd. Aanvankelijk vierden de Bosniërs het groots, maar nu, 31 jaar later is Bosnië en Herzegovina door het verdrag in tweeën gesplitst.
Volgens Marjolein Koster, journalist en auteur, heeft de vredesdeal de segregatie en onvrede in Bosnië en Herzegovina vooral versterkt en zij twijfelt over de houdbaarheid van die vrede. Koster vertelt meer.

Thomas Mann en zijn vaderland
Het is 1949, en de Duitse schrijver Thomas Mann keert na zestien jaar ballingschap terug naar zijn vaderland, een land in puin, een Duitsland dat in tweeën breekt: Oost en West. Daarover gaat Fatherland, een film waar Duitsland al maanden over praat.
Het is een film die gaat over veel meer dan Thomas Mann. Het gaat over schuld, over wie wegging en wie bleef, en over de vraag wat een vaderland eigenlijk is. Hoe is het om met een Duitse blik naar dit verhaal te kijken? Annette Birschel studeerde literatuurgeschiedenis in Hamburg en is al ruim twaalf jaar Nederland-correspondent voor Duitse media. Zij keek de film en komt praten over Thomas Mann en zijn vaderland.

De tomaat: een geschiedenis van verwondering en smaak
Italiaanse lasagne, Spaanse gazpacho of Franse ratatouille. Het zijn authentieke gerechten met alle drie één essentieel ingrediënt: de tomaat. De groente is onmisbaar in de Zuid-Europese keukens en ook in Nederland is die niet meer weg te denken. Maar de tomaat groeit van origine helemaal niet in Europa. Het is een uitheemse soort, de Europeaan heeft hem in de loop van de eeuwen in het dieet opgenomen en eigen gemaakt.
Hoe kwam de tomaat vanuit Amerika naar de borden van miljoenen Nederlanders? We vragen het aan historicus en hobby-tomatenkweker Bart de Prins, hij schreef het boek De tomaat. Een geschiedenis van verwondering en smaak 1500–1900.

Recensies met Wim Berkelaar
Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken een een podcast.
- De dag na de bevrijding - Paul Scheffer
- Strijdbaar democraat: Een biografie van P.J. Oud (1886-1968) - Boris van Haastrecht
- Brieven aan Max Blokzijl - samenwerking van Beeld&Geluid, NIOD, Oorlogsbronnen en WO2Net

Tussen verlangen en geweld
In 1953 verscheen in het literaire tijdschrift Libertinage een kort verhaal van een jonge veteraan, Jan Eijkelboom. Hij schreef over zijn liefde voor de Javaanse Soemiati en over hoe hij haar achterliet: ‘Ik groette haar en verdween haastig, zonder om te kijken.’ Er kwam nauwelijks een reactie. En zo is het eigenlijk gebleven. Ruim 200.000 Nederlandse militairen vochten tussen 1945 en 1949 in Indonesië. Over executies en martelingen praten we inmiddels openlijk. Over liefde, seks en seksueel geweld nog altijd bijna niet. Terwijl dat een groot deel van die oorlog was, voor de militairen en voor miljoenen Indonesiërs.
Daarover gaan we in gesprek met historicus Jonathan Verwey. Hij deed acht jaar onderzoek en schreef Tussen verlangen en geweld. De seksuele geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in Indonesië 1945 – 1949.

OVT doc: Grensgeval, deel 2: Als Duitsland het kan...
Deel twee van de serie van OVT en Bureau Buitenland over grenscontroles die terug zijn in Europa, een dikke dertig jaar nadat het Akkoord van Schengen inging.
Mogen Europese landen grenscontroles invoeren om asielmigratie tegen te gaan? En als dat juridisch niet is toegestaan, waarom wordt er dan niet ingegrepen? Noortje en Wisse steken met de FlixBus de Pools-Duitse grens over en duiken in de Poolse geschiedenis. Want die grenzen, die we nu zo standvastig bewaken, zijn nog helemaal niet zo oud. Hoeveel van het vrije verkeer binnen Europa zijn landen bereid op te geven om een gevoel van veiligheid te creëren?
