Vanaf de komst van de eerste vluchtelingen heeft Lesbos de vluchtelingen warm ontvangen, zoals Nikos en Katerina Katsouris deden. Maar nu de situatie op het eiland niet veranderd, zijn sommige eilandbewoners de status quo beu. En groeit de wrevel over de geboden hulp van het koppel.

Nikos en Katarina

elke dag vijftienduizend sardientjes

Visser Nikos Katsouris en zijn vrouw Katarina runnen een viswinkel op Lesbos. In de winkel verkopen ze de vis die Nikos vangt.  

Toen ze in 2014 de eerste vluchtelingen op de stranden van Lesbos zagen arriveren besloten ze meteen dat ze al die mensen moesten helpen. Zelfs voordat er een kamp werd ingericht om de mensen op te vangen gaven ze hen te eten. 

Ze deelden elke dag voedselpakketten uit met daarin zeven of acht sardientjes, een stukje tomaat, komkommer en een hompje brood. Dat maakt vijftienduizend sardientjes per dag. Ze richtten een gaarkeuken in om zoveel mogelijk monden te kunnen voeden.  

Nog steeds kookt het echtpaar Katsouris eten voor zoveel mogelijk vluchtelingen. En na de brand in september 2020 vingen ze ook vluchtelingen op. Ze hebben het er druk mee. Nikos heeft alleen 's nachts soms tijd om eens na te denken, als hij aan het vissen is op zee.  

Niet iedereen is blij met wat Nikos en Katerina doen voor de vluchtelingen. Sommige eilandbewoners zijn de onveranderlijke situatie rond het vluchtelingenkamp en het wegkijken van de EU zat. In hun optiek houden het echtpaar Katsouris de situatie in stand met hun hulp. Gevolg: de omzet van de viswinkel is meer dan gehalveerd de laatste jaren en oude vriendschappen liepen stuk.

De vaste gasten op een terras op Lesbos

de vergeethoek van Europa

Een groeiend aantal bewoners van Lesbos is de status quo zat. Jarenlang groeide het aantal vluchtelingen in kamp Moria, zonder dat er plannen waren van de Europese lidstaten om de situatie op te lossen. 

Om te horen wat sommige eilandbewoners vinden van de status quo op hun eiland, hoef je maar rond te vragen op een willekeurig terras. Ze willen hun eiland terug. Natuurlijke mogen enkele duizenden vluchtelingen blijven, maar Europa moet ook haar deel van de ontheemden opnemen. Soms leidt de onvrede over de status quo tot luide discussies.

Taz

Taz

De serveerster van het plaatselijke terras in Mytilini, Taz, vindt het logisch dat de oorspronkelijke eilandbewoners de vluchtelingen liever zien vertrekken. Ze willen dat alles bij het oude blijft. Maar tegelijkertijd begrijpt ze de vluchtelingen. Taz: 'Je kunt van mensen die je behandelt als beesten toch niet verwachten dat ze zich gedragen als mensen?' 

Emilia Kamvisi

een eiland van vluchtelingen

De 90-jarige Emilia Kamvisi woont in het vissersdorpje Skala Sikamnias op Lesbos. Een dorp waar veel vluchtelingen aanspoelen. Kamvisi en andere dorpsbewoners werden in 2016 genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede voor hun hulp aan bootvluchtelingen. Zij weet van verhalen van haar familie en vrienden dat een hoop van de huidige bewoners van Lesbos afstammen vanuit Turkije gevluchte Grieken. Daarom vindt ze dat je vluchtelingen altijd moet helpen. 

Rond 1920 zijn er bijna een miljoen Griekse vluchtelingen uit Turkije, Griekenland binnengekomen. Deze vluchtelingenstroom kwam op gang vanaf 1914, tijdens de Griekse genocide in Turkije en de latere Grieks-Turkse oorlog. Beide houden verband met de ineenstorting van het Ottomaanse Rijk tijdens en na de Eerste Wereldoorlog.

In het Ottomaanse Rijk leefden veel verschillende etniciteiten betrekkelijk tolerant naast elkaar. Later, toen Atatürk het moderne Turkije vormde, is er nog een grootschalige uitruil tussen Griekse Turken en Turkse Grieken geweest. De nieuwe natiestaten moesten volgens de nationalistische tijdsgeest huizen worden voor het volk. Griekenland voor de Grieken en Turkije voor de Turken. 

Het dorpje waar Emilia Kamvisi woont is ooit gebouwd door de Griekse vluchtelingen uit Turkije. Er staat nog een museumpje ter nagedachtenis aan die moeilijke tijd. 

kijk: De trek

Niet over maar met vluchtelingen praten: dat is het doel van De trek. Afrika-correspondent Bram Vermeulen reist door Afrika en spreekt met smokkelaars, xenofoben, nabestaanden van drenkelingen en gedeporteerden. 

extra kijk- en leestips

In Europa - De wetten van de zee

De afgelopen twee decennia verdronken tienduizenden mensen die probeerden de Middellandse Zee over te steken in overvolle bootjes. Een kapitein die zulke opvarenden in hopeloze situaties niet redt, is strafbaar. En één die ze wel redt?

Home for all

De website over het hulpproject van Nikos en Katarina Katsouris.  

Museum voor de vluchtelingen uit Asia Minor

In het dorpje Skala op Lesbos staat een klein museum. Het museum is al in de jaren 30 ingericht door een groep vluchtelingen. De foto's en rekwisieten zijn een nagedachtenis aan de Grieken die zijn gevlucht.