Giovanca

, door nicoline baartman • foto’s merlijn doomernik

Giovanca

door nicoline baartman • foto’s merlijn doomernik ,

Nieuwe presentator Vrije Geluiden: Giovanca!

Boegbeeld van een andere koers

Giovanca Ostiana volgt Melchior Huurdeman op als presentatrice van VPRO Vrije geluiden. Met een verhuizing naar Utrecht en een inhoudelijke accentverschuiving is de verjongingskuur van het muziekprogramma een feit.

Ze zou liegen als ze zei dat ze het ambieerde. Absoluut niet, geen seconde aan gedacht. Het was een complete verrassing toen Peter Blom, de nieuwe regisseur van VPRO Vrije geluiden, haar polste voor een screentest. ‘Ik dacht – ja, wat dacht ik eigenlijk… Leuk, grappig, gaan we doen. Zo komen dingen vaker op mijn pad.’

Natuurlijk kende ze VPRO Vrije geluiden. Collega-artiesten die ze interessant vindt, traden er op. Ze ontdekte prachtige nieuwe muziek dankzij het programma en dacht vanzelfsprekend: daar wil ik ook staan.

Maar presenteren? Nee. En nog steeds lijkt het een beetje onwerkelijk, terwijl ze ‘een heel traject’ heeft afgelegd voordat het officieel was en de eerste opnames al over tien dagen staan gepland. ‘It grows on me,’ zegt ze voorzichtig.

Zangeres Giovanca Ostiana, die zich kortweg Giovanca laat noemen, was een van de negen kandidaten die waren uitgenodigd voor de screentest. Van tevoren had ze geen idee. Met de aanwezigheid van Melchior Huurdeman – de vertrekkende presentator, die aanblijft als eindredacteur – had ze al helemaal geen rekening gehouden. Laat staan dat hij zich pal in haar blikveld achter een tafeltje halverwege de camera zou posteren. ‘Ik vond die screentest verschrikkelijk. Na afloop dacht ik: dit doe ik nooit meer. Die zenuwen, dat pakket zenuwen, dat was helemaal nieuw voor me. Je ding doen in zo’n situatie is me helemaal vreemd. Ik ben iemand die optreedt voor een livepubliek, in het echie.’

Ze ging naar huis en dacht er nauwelijks meer aan. Ze heeft een drukke agenda en een baby, die intussen negen maanden is. Ja, dan gaat het leven rapidly door.

Anoniem lensje

Maar Melchior Huurdeman was, in zijn rol van aanblijvende eindredacteur, meteen onder de indruk. En met hem zijn collega’s, de regisseur en producent van VPRO Vrije geluiden. Om te beginnen van die ‘enorme verschijning’ die binnenstapte in de voormalige radiostudio in de kelder van het vpro-gebouw. Haar natuurlijke uitstraling viel meteen op, zegt hij. Ondanks de onwennigheid, die zich vooral bij het openingspraatje manifesteerde.

Huurdeman – onderuitgezakt – tegen zijn opvolgster, die naast hem zit op een krap bankje in een Amstelveens café: ‘Je moest eerst goeiemorgen en welkom zeggen. Dat was, denk ik, de moeilijkste drempel die je moest nemen. Het praten tegen zo’n anoniem lensje.’

Giovanca: ‘Dat is waar ook. Ja, op commando iets zeggen, dat was wel apart.’

Huurdeman: ‘Ik weet nog dat je zei: “Welkom bij VPRO Vrije geluiden, het is zondagmorgen en dat is voor veel mensen een perfect moment om naar muziek te luisteren.” Het gesprek met contrabassist James Oesi ging daarna heel erg goed.’

Giovanca: ‘Dat is een natuurlijke situatie voor mij, een gesprek met een andere muzikant. Al zou ik zijn muziek niet begrijpen, dan nog is er common ground, omdat je allebei gepassioneerd bent over muziek. Toen vergat ik ook dat er een camera meekeek.’

Zes jaar lang was Huurdeman presentator, zelf spreekt hij liever van gastheer. Sinds 1993 is hij al betrokken bij het vpro-programma, toen nog Reiziger in muziek – Han Reiziger was presentator en Cherry Duyns eindredacteur. Dat hij een dubbelrol op zich nam was ‘een soort noodgreep’, toen Hans Flupsen in 2009 vertrok. ‘Het podium is nooit zo mijn ding geweest.’ Hij heeft het met veel liefde gedaan, daar niet van, maar het is mooi geweest. ‘Ik zag het animo bij mezelf afnemen, ik voelde een soort verzadiging. Ik heb het besproken met de hoofdredactie. Daar zeiden ze: je kunt ook overwegen om te stoppen. Toen viel er iets van me af.’

Laboratorium

Huurdeman zit hier nu in de rol van de eindredacteur die de nieuwkomer onder zijn hoede neemt en met haar – en de rest van het team – de vernieuwing van het programma gestalte gaat geven. ‘Effe een andere koers.’ Ook daarom is met overtuiging gekozen voor Giovanca en niet voor een van de andere kandidaten, hoe gepokt en gemazeld ook. Het aantreden van een nieuwe presentator is immers maar één aspect van de verjongingsoperatie.

VPRO Vrije geluiden nieuwe stijl wordt om te beginnen opgenomen in TivoliVredenburg – in café Club Nine en in zaal Cloud Nine – waar net wat meer armslag en ruimte is. Het programma verhuist daarmee niet alleen van het Amsterdamse Bimhuis naar Utrecht, het breidt uit met Vrije Geluiden Live, avondconcerten in samenwerking met TivoliVredenburg. Huurdeman: ‘Van de musici die we overdag voor het tv-programma opnemen, blijven een aantal over die ’s avonds in Cloud Nine spelen.’

Ook inhoudelijk verandert het programma, op de weg die al was ingeslagen. Waar klassieke muziek en jazz vroeger de kern uitmaakten, met gaandeweg een beetje wereldmuziek erbij, ligt nu het zwaartepunt op cross-over, wereldmuziek, jazz en pop. De twee specials over Kytopia, broedplaats in Utrecht, waarmee VPRO Vrije geluiden het jaar begon, zijn in dat opzicht maatgevend. ‘Jonge mensen die daar als in een laboratorium aan het werk zijn. Die richting is wat we willen. Oude rotten en klassieke muziek zijn nog steeds welkom, maar we zoeken vooral mensen die bezig zijn met muziek van nu.’

Wilde feesten

Giovanca is, kortom, het ideale boegbeeld, met haar ervaring in jazz, soul, hiphop en wereldmuziek en haar Curaçaose roots. ‘Ik val op dat brede van VPRO Vrije geluiden,’ zegt ze. ‘Met jazz en wereldmuziek heb ik van huis uit de meeste affiniteit. Maar vervolgens is er een Russische pianist, je luistert naar de muziek, er komt een gesprek en je denkt: wat een verrijking. Dat vind ik heel mooi en leerzaam. Er zit voor iedereen wat bij.’

Bij Giovanca thuis in Amstelveen was er de seventiessoul van haar ouders. Maar er was ook Caribische muziek en er was jazz, veel jazz. ‘Mijn moeder werkte in de verpleging en is nu, op haar zeventigste, nog steeds overblijfmoeder. Mijn vader was werkzaam in allerhande technische beroepen en speelde in zijn vrije tijd trompet in latinbandjes. Hij was echt een Curaçaoënaar, hij is een paar jaar geleden overleden. Je kon hem uittekenen in een guyabera – je weet wel, zo’n overhemd dat ze ook op Cuba dragen. Als wij in het weekend ’s ochtends wakker werden, stond de hele gang vol met instrumenten. Dan was mijn vader die nacht teruggekomen van een optreden. Ik stelde me daar wilde feesten bij voor, met allemaal flamboyante Celia Cruz-achtige figuren.

Hij heeft ook lang jazztrompetles gehad. Een beeld dat ik nooit vergeet: dat hij voor het raam in de muziekkamer trompetoefeningen deed. Hij zat dan in een walm van zijn eigen sigarettenrook trompet te spelen. Dat klonk natuurlijk nergens naar, al die loopjes, zeker in de oren van een kind. Mijn zusje en ik dachten vaak: iemand moet hem vertellen dat hij er niets van kan.’

Disciplinair middel

Toch was een muziekopleiding, zoals Giovanca graag wilde na haar gymnasium, geen optie in de ogen van haar ouders. ‘Een degelijke opleiding stond op nummer één. Dat was bij ons thuis verplicht. Mijn vader zag muziek vooral als een disciplinair middel, het was geen doel op zichzelf.’ Lachend: ‘En misschien dat hij met die bandjes ook dingen meemaakte waarvan hij dacht: daar moet mijn dochter uit de buurt blijven.’

Ze studeerde keurig netjes af in de orthopedagogiek – de zorg voor (andermans) kinderen was in huize Ostiana altijd een uitgemaakte zaak – en koos daarna alsnog voor de muziek, wat haar vader ‘best lastig’ vond. Totdat ze in 2009 de Laren Jazz Award won en die uitgereikt kreeg uit handen van niemand minder dan jazzcoryfee Cees Schrama. ‘Hij was ook lange tijd betrokken bij North Sea Jazz en mijn vader was een echte North Sea Jazz-man. Schrama las het juryrapport voor en ik zag mijn vader helemaal transformeren. Ineens begreep hij het. Bovendien trad die avond ook nog Dionne Warwick op, toen kon het helemaal niet meer stuk. Vanaf die dag ging hij artikelen verzamelen en meedenken met mijn muziek, het was echt een ommezwaai van jewelste.’

Bij de screentest nam ze een plaat van Minnie Riperton mee. Huurdeman had erom gevraagd: of iedere kandidaat iets wilde meenemen wat in muzikaal opzicht van levensbelang was geweest.

Huurdeman, die op het conservatorium piano studeerde: ‘Voor mij waren het de Chopin-etudes van Pollini. Die liet mijn vader me horen toen ik zeven was. Ik wist meteen: dit wil ik ook.’

Doos

Giovanca: ‘Minnie Riperton hoort bij de muziek uit mijn jeugd. Iedereen kent haar van ‘Loving You’, maar voor mij is zij niet minder dan een rolmodel. Toen ik op mijn zeventiende nog eens goed naar haar ging luisteren, realiseerde ik me: wacht even, je hoeft niet per se te zingen zoals de Aretha’s en de Chaka Khans, bang in your face. Er zijn ook genoeg soulzangeressen met een lichter, strelender geluid. Er is een plekje voor ons allemaal.’

Ze voelt zich vereerd dat ze VPRO Vrije geluiden mag gaan presenteren, maar haar zangcarrière blijft het allerbelangrijkst. ‘De uitdaging is hoe ik het allemaal met elkaar in balans breng. Misschien moet ik wat vaker nee zeggen tegen anderen, want ik ben ook bezig met mijn vierde album en ik heb een kindje.’

Voorlopig is haar prioriteit het zich eigen maken van het programma. ‘Ik ben heel benieuwd. VPRO Vrije geluiden heeft erg veel vaste kijkers, dat realiseerde ik me pas toen Melchior bekendmaakte dat hij stopte en het op Twitter helemaal losging. Ik zat dat thuis te volgen en dacht: wow, ze gaan hem missen. Er zullen dus ook mensen zijn die zich doodschrikken dat ik het ga doen.’

Huurdeman: ‘Dat hou je toch. Dat heb ik ook meegemaakt. Eén reactie herinner ik me nog heel goed: “In welke doos achter het Centraal Station hebben ze die gevonden?” Dat zijn de eerste weken en dan houdt het op. Zo gaat dat bij de wisseling van de wacht.’