Zoekresultaten

Praat mee over 'Geld verdienen' tijdens de online meet-up op 11 februari.

Wat hebben Tiktokkers, dictators, gokkers en demonstranten met elkaar gemeen? Ze worden allemaal gestuurd door dopamine: het stofje dat bepaalt wat we willen, hoe we handelen, en zelfs waar we politiek staan. Maar wat gebeurt er als bedrijven massaal inspelen op dit krachtige biologische mechanisme?

Hoe Frans de Waal ons een spiegel voorhield



De wereldberoemde gedragsbioloog, primatoloog en hoogleraar psychologie Frans de Waal (1948-2024) heeft met zijn onderzoek veel betekend voor zowel de biologie als ons mensbeeld. Door het gedrag van dieren te onderzoeken gaf de Waal een biologische kijk op sociale fenomenen.



Het werk van de Waal heeft de wereld keer op keer doen heroverwegen of onze aannames over mens en dier wel juist waren. Door de verbanden te zien tussen gedragingen van mensen en onze familieleden legde zijn onderzoek bloot wat mensen niet lijken te willen horen: mensen en dieren verschillen niet fundamenteel. Hierdoor worden ook de aannames waarop onze maatschappij gestoeld is moeilijk vol te houden. Frans de Waal houdt ons een spiegel voor: laten we daar maar eens in kijken.

Hoe wordt er geschreven over verlangen, intimiteit en het lichaam? Wat zeggen de boeken die we lezen, en de teksten die we zelf schrijven, over hoe we naar liefde en lust kijken? Met Hanna Bervoets, Lila Maria De Coninck en VPRO Club Lees-leden Mahat Arab, Hanneke van der Paardt en Noah de Campos Neto. Muziek: plonki. Nederlands gesproken.

Over de afleveringen



Waarom de energietransitie een vorm van klimaatontkenning is



De energietransitie? Complete onzin, aldus de Franse historicus Jean-Baptiste Fressoz. Het idee dat we van hout zijn overgestapt op kolen, van kolen op olie, en nu olie gedagzwaaien om in plaats daarvan het pad te effenen voor groene, hernieuwbare energie blijkt helaas vooral een misleidende mythe.



Dat de vork nogal anders in de steel zit, lees je Fressoz’ boek More and More and More: An All-Consuming History waarin hij het verontrustende beeld schetst dat nieuwe energiebronnen de oude nooit hebben vervangen. Integendeel: ze hebben zich juist op elkaar gestapeld en zijn hevig verweven met elkaar, waardoor het totale energieverbruik alleen maar blijft toenemen. Vandaag verbranden we meer hout, kolen, olie en gas dan ooit, alle zonne- en windenergie ten spijt.



Fressoz laat zien hoe de term energietransitie door politici en oliebedrijven werd – en wordt – gebruikt om de schijn van verandering te wekken, terwijl de politiek en fossiele industrie in werkelijkheid nooit van zins waren iets te doen aan het veranderende klimaat, omdat dat zou betekenen dat de economie zou worden afgeremd.



Daarmee ondermijnt Fressoz het geloof in technologische vooruitgang en kapitalistische innovatie als oplossing voor de klimaatcrisis. Historisch gezien heeft elke zogenoemde energietransitie juist geleid tot uitbreiding van productie en verbruik. Ook moderne technologieën zoals koolstofopslag noemt hij schijnoplossingen: ze houden het idee in stand dat we kunnen doorgaan zoals altijd, zolang we maar iets efficiënter produceren.



Volgens Fressoz moeten we ons niet blindstaren op nieuwe technologie, maar nadenken over wat we doen met de CO2 die we blijven uitstoten. Ook in 2050 of 2070 zal CO2 een rol spelen in onze economie. De vraag is alleen: in dienst van wie? Wordt energie ingezet om menselijk welzijn te bevorderen, of om de rijkdom van de rijken der aarde te vergroten?



De kern van de klimaatkwestie is volgens Fressoz dan ook sociaal: het gaat om de herverdeling van macht en kapitaal.



De strijd om planet aqua



‘Klimaatverandering trekt zich niets aan van politieke grenzen,’ vertelt Jeremy Rifkin. En daarom zullen we volgens de econoom en politiek adviseur niet alleen onze grenzen moeten herzien, we zullen ander buitenlandbeleid moeten voeren.



In Rifkins toekomst laten we ons niet langer begrenzen door nationalistische of geopolitieke belangen, maar zal de wereld bestuurd worden vanuit bioregio’s. Niet zozeer omdat het een schitterend idee is of we het gewoon heel erg graag willen, maar omdat we geen andere keuze hebben.



Maar met bioregio’s alleen zijn we er nog niet. Willen we het hoofd boven water houden, dan hebben we ook een nieuwe economie nodig. Een economie die vooruitgang en groei anders benadert dan nu. Een economie waarin het klimaat, en met name water, leidend is.



We zijn afhankelijk van water, en toch nemen we het voor lief; slaan we nauwelijks acht op hoe we door klimaatverandering steeds vaker te maken hebben met recordhoge temperaturen, korte regenseizoenen en extreme droogte.



Dat kan zo niet langer, stelt Rifkin.

De Amerikaanse denker Donna Haraway nodigt ons in deze Tegenlicht uit om, zoals ze het zelf formuleert, ‘bij de problemen te blijven’: een alternatief voor zowel het blinde vertrouwen in technologische redding als voor het verlammende cynisme dat de wereld al verloren verklaart. Samen met de 81-jarige Haraway kijken we naar de wereld van vandaag en morgen, aan de hand van enkele van de ideeën waar ze bekend om werd. Dit jaar won Haraway de prestigieuze Erasmusprijs voor haar oeuvre en de buitengewone bijdrage die zij daarmee leverde aan de wetenschap. Tijdens deze Meet Up gaat de documentaire van Tegenlicht in première. Daarna gaan we in gesprek met kenners van het uitgebreide werk van Donna Haraway over de invloed en bijdrage die zij deed aan verschillende disciplines.

De wereld is volgens kwantummechanica relationeel, met andere woorden: de wereld wordt bepaald door wat wij doen en hoe wij ernaar kijken. De werkelijkheid die wij ervaren vooral ontstaat uit de interactie die we ermee hebben, betoogt theoretisch natuurkundige Carlo Rovelli.

@Dennis Kersten

Waarom worden huizen zo duur? En waarom voelt het leven voor veel mensen steeds krapper, terwijl sommige mensen alleen maar rijker lijken te worden? Voelen we misschien wél een economische crisis, zonder dat we het zo noemen? De Londense ex-bankier Gary Stevenson denkt van wel. Hij ziet hoe de ongelijkheid groeit en waarschuwt voor de gevolgen voor de volgende generaties. Tijdens Tegenlicht Meet Up 033 praten we hierover verder met sprekers en het publiek. Praat ook mee!