Zoekresultaten

In een afgewogen mix van rap, dans en muziek gooit Abd Al Malik, zelf opgegroeid als kansloze jongere in de banlieue, zijn gedachten de wereld in. Over zwart zijn in het Frankrijk van nu.

Gerapt, gezongen en het soms uitschreeuwend, geeft de Franse rapper Abd Al Malik (44) in zijn meeslepende voorstelling Le Jeune Noir à l’épée (Jonge zwarte met zwaard) commentaar op het gelijknamige, beroemde schilderij van Pierre Puvis de Chavannes uit 1849 – een jaar na de afschaffing van de Franse slavernij.

De choreografie van Salia Sanou mengt geschoolde dans met streetdance – capoeira, breakdance, battles, freezes.

Voor het eerst staan in een Frans museum de anonieme zwarte knecht, de dienstmeid en andere door kunsthistorici genegeerde zwarte bijfiguren centraal. Daarvoor moest het wel 2019 worden.

De directe aanleiding was een reeks moorden op jonge vrouwen. In Paisajes para no colorear laat regisseur Marco Layera pubermeisjes hun eigen verhaal vertellen. Een onomwonden schreeuw om vrouwenbevrijding.

Paisajes para no colorear. Een voorstelling die afgelopen augustus in Santiago in Chili in première ging en verder alleen in Brazilië te zien was.

Letterlijk vertaald betekent de titel ‘niet in te kleuren landschappen’; bedoeld wordt iets als onbeschreven bladen. Layera belicht de noodzaak van de vrijheid voor ieder individu om het bestaan zelf te mogen inkleuren.

Chili mag dan relatief welvarend en stabiel zijn, op het gebied van vrouwenrechten is er nog een hoop te winnen. De vorige president – een vrouwelijke, de eerste, Michelle Bachelet – kreeg er met veel moeite een aangepaste abortuswet door. Het absolute verbod op abortus, dat gold tijdens het regime van Augusto Pinochet, veranderde in toestemming onder een paar bijzondere omstandigheden. Verder kreeg zij het voor elkaar dat meisjes vanaf veertien aan anticonceptie kunnen komen; ook revolutionair, gezien de dominantie positie van de katholieke kerk in Zuid-Amerika.

Vier dansers en vijf acteurs delen de vloer in Roughhouse, een crossover-voorstelling van de in Duitsland werkzame Amerikaanse choreograaf Richard Siegal. Eenduidigheid is ver te zoeken in Roughhouse (letterlijk: ravotten), een voorstelling waarin veel tegelijkertijd gebeurt. Slapstick én een flard Oresteia plus een foto van een werk van Gordon Matta-Clark aan de wand. Richard Siegal beaamt het onmiddellijk: ‘There’s so much information.’ De huidige mediamaatschappij – gebrekkige informatieoverdracht – is het onderwerp. Daaronder borrelen ras- en genderissues, thema’s als Me Too, nepnieuws, politieke correctheid en de fascinatie voor geweld.

Een potje rouwdouwen dus. ‘Een stoeipartij is in feite een speelse manier om kennis te maken met agressie, macht en onderdanigheid,’ zegt hij. ‘Ik zie het als een socialisatieproces: je leert je eigen grenzen kennen en die van een ander. '

Roughhouse is Siegals eerste theatertekst. Hoe kwam hij op het idee? ‘Ik las Leaving the Atocha Station van Ben Lerner. De leukste passages vond ik die waarin het over taalmisverstanden gaat. Hij is voortdurend bezig te doorgronden wat anderen bedoelen en wat er van hem wordt verwacht. Dat was zeer herkenbaar voor mij. Ik heb ook in Spanje en in Frankrijk gewoond. De taal blijft een barrière.

De kersentuin, Tsjechovs laatste en misschien wel meest geliefde toneelstuk. ‘Ik houd zeer van de tragikomische sensibiliteit in dit stuk,’ vertelt McBurney. ‘Die is niet alleen Tsjechoviaans, je vindt het over de hele linie terug in de Russische literatuur. De kersentuin ken ik als tekst, maar in het theater heb ik nog nooit een overtuigende productie gezien.

De kersentuin gaat over verarmde grondgrootbezitters die wegens geldgebrek gedwongen zijn hun landgoed en hun zo geliefde kersentuin te verkopen aan uitgerekend een voormalige lijfeigene, nu een man in bonis – de tijden zijn veranderd.

De kersentuin toont de pijnlijke ondergang van mensen die leven in de illusie van het verleden. Die het gevaar wel zien aankomen, maar niet bij machte zijn er iets tegen te doen.

Onder invloed van associate artist Faustin Linyekula kent de dansprogrammering dit jaar opmerkelijk weinig usual suspects. Het zijn doorgaans witte en westerse dansers en choreografen die de dienst uitmaken – de laatste tien jaar bijvoorbeeld William Forsythe, Anne Teresa De Keersmaeker (ook dit jaar present), Pina Bausch, Alain Platel, Boris Charmatz en, vaste gast, Het Nationale Ballet.

Deze editie is dat anders. De bewogen geschiedenis van het Afrikaanse continent en hoe die doordreunt in de hedendaagse sociale en politieke problemen komt in bijna alle voorstellingen terug. Afrikaanse choreografen hebben vrijwel zonder uitzondering urgente verhalen te vertellen over hun leven, hun maatschappij, hun land.
Toch zijn de specifiek Afrikaanse geschiedenissen vaak in een deels Europese stijl gegoten: associatief, niet lineair verhalend. Veel vooraanstaande Afrikaanse choreografen hebben dan ook in Europa gewerkt of gestudeerd. Vaak liggen voormalige koloniale relaties ten grondslag aan dergelijke interculturele banden.

De invloedrijke Senegalese Germaine Acogny werkte bijvoorbeeld in Frankrijk, dat al jaren op Afrika gerichte culturele programma’s en uitwisselingen heeft. Gregory Maqoma, een van de topchoreografen van Zuid-Afrika, studeerde aan P.A.R.T.S., de door de Belgische Anne Teresa De Keersmaeker opgerichte dansacademie, en heeft ook een sterke relatie met het Londense Sadler’s Wells Theatre.

De artistieke beïnvloeding is wederzijds; in Afrikaanse handen krijgen Europese praktijken vaak een verrassende twist. Omgekeerd zoeken Europese choreografen, onder wie Platel, de culturele wisselwerking doelbewust op. Het Holland Festival toont hoe uiteenlopend de resultaten van die kruisbestuiving kunnen zijn.

Een couveuse voor onvoldragen ideeën is The Centre for the Less Good Idea in Johannesburg. William Kentridge gedijt er als nergens anders. ‘Deze disfunctionele stad weerspiegelt de wereld zoals hij werkelijk is.’

Het Holland Festival 2018 is ook te volgen via radio, televisie en online. Hier vind je het complete programmaoverzicht.

VPRO is op Holland Festival 2018: Marie Vinck van FC Bergman las Gaddis’ meesterwerk JR en was verkocht. Met veertig acteurs en figuranten brengt het Vlaamse gezelschap de roman op het toneel. ‘We moesten we opeens heel erg concreet worden met taal, heel veel taal.’

VPRO is op Holland Festival 2018: In de nieuwe voorstelling van choreograaf Gisèle Vienne voeren de dansers een groepsritueel uit op het grensvlak tussen puberteit en volwassenheid. Crowd is niet minder dan een Sacre du Printemps voor het housetijdperk.

VPRO is op Holland Festival 2018: was hij echt? Voor Mollena Williams-Haas wel. De demon die haar tergde toen ze afkickte van de alcohol, deed zich voor als een hyena. Haar ervaringen beschreef ze in hyena: ‘Not fun.’ Echtgenoot Georg Friedrich Haas maakte er mooie muziek van.

VPRO is op Holland Festival 2018: in de historische figuur van Gesualdo, de renaissancecomponist, is de tegenstelling tussen weerzinwekkend en onweerstaanbaar volop aanwezig. Theatergezelschap De Warme Winkel en het Nederlands Kamerkoor pakken uit.

VPRO is op Holland Festival 2018: zich vastleggen op een stijl of genre wil klarinettist Kinan Azmeh niet. Daags na een concert in Hamburg met zijn groep Hewar en het Gurdjieff Ensemble kaatst hij de vragen van de verslaggever vriendelijk terug.

VPRO is op Holland Festival 2018: in Frankrijk kent het hiphoptheater een rijke traditie. Choreografe Anne Nguyen is een van de interessantste 'onderzoekers' van het genre. In Kata combineert ze breakdance met Braziliaanse capoeira en Chinese Wing Chun.

VPRO is op Holland Festival 2018: politiek theater is terug van weggeweest, laat de Franse theatermaker Mohamed El Khatib zien. In Stadium weeft hij het sociale patroon van een Noord-Frans mijnwerkersstadje met sensibele hand door de getuigenissen van 53 voetbalsupporters.

VPRO is op Holland Festival 2018: de openingsvoorstelling van het Holland Festival is een samensmelting van muziek, film en schilderkunst. In Richters Patterns richt het oor zich naar het beeld en stuurt de muziek de blik. Filmmaker Corinna Belz licht toe.

VPRO is op Holland Festival 2018: regisseur Caroline Nguyen is half Frans half Vietnamees. In Saigon diept ze met haar gezelschap Les Hommes Approximatifs de geschiedenis van een vergeten Franse kolonisatie op.

VPRO is op Holland Festival 2018: In Tiefer Schweb van Christoph Marthaler probeert een groepje ambtenaren diep in het Bodenmeer kwesties op te lossen.

VPRO is op Holland Festival 2018: André de Ridder, Jherek Bischoof en Stargaze wagen zich met de herinterpretatie van Bowies Blackstar op ‘een glibberige helling’. Aan de andere kant: ze doen wat David Bowie zelf ook deed, zijn eigen werk opnieuw belichten.