nieuwe site?

Ethische dilemma's

Gebroeders Dardenne over Deux jours, une nuit

Gerhard Busch ,

In hun nieuwste film, Deux jours, une nuit, zetten de Waalse gebroeders Jean- Pierre en Luc Dardenne hun personages weer flink onder druk. ‘De film wil het hebben over de strijd tegen het individualisme, tegen het cynisme om ons heen.’

Een zoon moet kiezen tussen zijn geweten en zijn illegalen uitbuitende vader (La promesse). Een timmerman neemt de jongeman onder zijn hoede die verantwoordelijk is voor de dood van zijn zoon ( Le fils). En een jonge, onbezonnen vader verkoopt zijn kind en probeert dat vervolgens wanhopig ongedaan te maken ( L’enfant). De films van de Waalse gebroeders Jean-Pierre en Luc Dardenne zitten vol met ethische dilemma’s. En ook in hun nieuwste film, Deux jours, une nuit, zetten ze hun personages weer flink onder druk. In die film kan werkneemster Sandra haar baan alleen houden als haar collega’s afzien van hun bonus. Een eerste stemming leverde een verpletterende overwinning op voor de bonus (14-2). Maar de collega’s waren bij die stemming door de voorman nogal onder druk gezet, en Sandra krijgt een nieuwe, geheime stemming. Na het weekend. Zodat Sandra precies twee dagen en één nacht de tijd heeft haar collega ’s op andere gedachten te brengen. Vlak voor het festival van Cannes, waar Deux jours, une nuit in competitie draaide, zijn de broers in Brussel om over hun film te praten.

Waarom zadelt u uw personages toch altijd op met zulke enorme dilemma’s?
Luc: ‘Voor Sandra is het geen dilemma. Sandra ’s probleem is dat ze het liefst helemaal niets zou doen. Ze gelooft niet meer in zichzelf en snapt daarom heel goed dat de anderen voor hun bonus hebben gekozen. Het is dankzij haar echtgenoot en een vriendin dat ze überhaupt in actie komt.’

Het is toch wel een dilemma voor de collega’s…
Jean-Pierre: ‘De collega’s van Sandra hebben dat geld echt nodig. Want we wilden Sandra niet neerzetten als een arm meisje dat het moest opnemen tegen een stelletje smeerlappen. Veel mensen hebben nu te maken met grote economische onzekerheid. En sommige collega’s van Sandra weten niet hoe de volgende week eruit ziet. En dan hebben we het over werkende mensen, geen marginalen. Het feit dat je in zo’n situatie zit, maakt ons allemaal steeds individualistischer. De film wil het hebben over de strijd tegen het individualisme, tegen het cynisme om ons heen.’ Luc: ‘Door naar haar collega’s toe te gaan, verandert Sandra. Ze wordt sterker, dapperder. En tegelijkertijd maakt ze ook de collega’s sterker. Meer solidair.’

De collega’s van Sandra voelen meteen als echte mensen, heeft u voor elk personage een hele voorgeschiedenis gecreëerd?
Jean-Pierre: ‘Wij verzinnen voor geen enkele acteur een achtergrond. Dat is aan hen. De een doet het, de ander niet. Ik weet nog dat Fabrizio Rongione, die de man van Sandra speelt, in een andere film van ons – Rosetta – met zijn personage in de knoop zat. Hij vond dat hij te aardig was . Hij zei: ik ben een idioot, een zak. Nee, zei ik, je bent een engel. Dat begreep hij meteen. Oké, zei hij. En vervolgens was hij fantastisch. Meer uitleg had hij niet nodig. We hebben alle collega’s wel één ding op het hart gedrukt. We zeiden: als je aan Sandra uitlegt waarom je je premie niet wil opgeven, dan moet dat waar zijn. Als iemand zegt dat hij 500 euro nodig heeft voor de studie van zijn dochter, dan is dat geen leugen. Dan heeft ze echt 500 euro nodig. Maar dat is geen achtergrond. Dat was enkel zodat de personages geen onzin aan Sandra zouden verkopen.’

Sandra wordt gespeeld door filmster Marion Cotillard. U werkt meestal met niet-professionele acteurs. Voor uw vorige film werkte u al met filmster Cécile De France, nu Cotillard. Heeft u de professionele acteur ontdekt?
(lachend) Luc: ‘Marion is iets wat al een paar jaar teruggaat. We ontmoetten haar bij de opnames van de film De rouille et d’os van Jacques Audiard, die we mede hebben geproduceerd. Toen we haar zagen, gebeurde er iets tussen ons en haar. Het was een soort cinematografische liefde op het eerste gezicht. We dachten, die vrouw heeft iets wat ons interesseert. Iets in haar gezicht. In haar manier van lopen. We kenden haar daarvoor alleen van de rollen die ze gespeeld had. Maar daar is zij niet echt, daar is ze een personage. Wij wilden haar in het echt zien. En na dertig seconden wisten we al dat we met haar wilden werken. En zij gelukkig ook met ons .’

De camera zit dicht op de huid van Sandra, die ook nog eens veel verschillende emoties meemaakt. Was het personage misschien te complex voor een niet-professionele acteur?
Jean-Pierre: ‘Meestal, als je boven de dertig bent, wordt het moeilijk om voor een camera iemand anders te spelen. Heel moeilijk. En Sandra is inderdaad een heel complexe rol. Met veel tekst. Je moet met anderen spelen. Naar anderen luisteren. Ik denk dat iemand zonder acteerervaring dat niet zou kunnen.’

Veranderde het feit dat Cotillard Sandra zou gaan spelen het personage?
Jean-Pierre: ‘Voor de opnamen repeteren we altijd heel lang. Daar ontstaan de personages. Marion is iemand die heel veel wil uitproberen. Ze weet altijd wel een andere manier om een scène te spelen. Dat bleef zo op de set. Zelfs als wij tevreden waren over een take, wilde zij nog vaak iets anders proberen.’ Luc: ‘En zij kan iets wat maar weinig acteurs kunnen. We werken met erg lange takes, en het ritme van onze films wordt bepaald in die takes, niet in de montage. Tegen Marion kan je zeggen: we hebben nu een take van vierenhalve minuut, maar we willen er ook nog een Jean-Pierre Dardenne: ‘Bij Deux jours, une nuit hadden we een professional nodig. En dan kan je je geen betere wensen dan Marion. Werken met haar was echt een feest.’ van vier minuten. Dat zeg je ook tegen de andere acteurs, maar meestal was het toch Marion die het tempo aangaf. Dan maakt ze pauzes, verkleint ze stiltes, praat iets sneller of beweegt iets sneller. En dan krijgen we dezelfde scène in vier minuten, vier minuut dertig, vier minuut veertig. Wat ons achteraf enorm helpt bij de montage. Het is niet zo dat we nu alleen nog maar met professionele acteurs gaan werken. Het project waar we nu mee bezig zijn is iets voor twee jonge acteurs. Van vijftien, zestien jaar oud. Dat zullen dus zeer waarschijnlijk onbekende acteurs worden. Maar bij Deux jours, une nuit hadden we een professional nodig. En dan kan je je geen betere wensen dan Marion . Werken met haar was echt een feest.’