Wat is dit?

We bieden een veelheid aan makers een podium, ieder met een video van max 2 minuten. Deze video’s zijn deels, op uitnodiging, speciaal voor deze uitzending gemaakt, deels zijn ze gecureerd uit bestaand werk van makers die passen bij de VPRO-spirit en deels zijn ze afkomstig uit recent materiaal van VPRO dat nog nooit op tv vertoond is. Denk aan pilots van programma’s die nooit zijn toegekend door de NPO of de veelheid aan video-series en programma’s die VPRO produceert voor online platforms als YouTube, TikTok en Instagram. De VPRO-gekte die op tv bijna niet meer kan, tiert online nog altijd welig. Horizontaal en verticaal, van videoclip tot animatie, van reportage tot kunstwerk – VPRO viert 100 jaar voelt bijna als een TikTok-feed op televisie.

De uitzending is opgedeeld in vijf themablokken rondom vijf kernwaarden van de VPRO: 100 jaar nieuwsgierig, 100 jaar klieren/ontregelen, 100 jaar twijfel, 100 jaar grenze(n)loos en 100 jaar vrij. De themablokken worden met elkaar verbonden door een raamwerk. We keren steeds terug in een huiskamer waar een vervreemdend familiefeestje gaande is. Hier gebeurt telkens iets onverwachts, dat een opmaat vormt naar het volgend themablok.

Onmiskenbaar VPRO dus, deze jubileum-uitzending - zó vrijzinnig en absurdistisch dat je je afvraagt: is dit nog wel tv? Maar als iets een constante is in het honderdjarig bestaan van de VPRO, dan is het vernieuwing. Daarom hacken wij deze primetime zendtijd voor een statement dat de VPRO-waarden reflecteert, van toen én nu en hopelijk nog lang in de toekomst.

Raamwerk

De huiskamer

Makers: Rauwkost

Rotterdams filmcollectief Rauwkost creëerde speciaal voor VPRO viert 100 jaar een raamwerk om de vijf themablokken aan elkaar te verbinden. In een huiskamer is een gezapig en enigzins vervreemdend familiefeestje gaande. De familie heeft zich geschaard rondom een televisie waarop een belegen quiz over 100 jaar VPRO is te horen; deze zien we echter nooit. In de huiskamer-tableaus gebeurt telkens iets onverwachts, dat een opmaat vormt naar het volgend themablok.  Regie: Guido Jeurissen. 

100 jaar nieuwsgierig

Objectwinkel – fragment korte film

Maker: Floor Wandel

Grafisch ontwerper en filmmaker Floor Wandel maakte de Objectwinkel als een Bettieakkumreply - talentvolle makers werden uitgenodigd een reactievideo te maken op een aflevering van VPRO Dorst YouTube-serie Bettieakkumaai. In Objectwinkel geeft Floor Wandel haar eigen creatieve invulling van het thema uit aflevering 4 van Bettieakkumaai: Feminist in see-through?. Een groep mensen staart en wijst naar de etalage van de ‘objectwinkel’. Maar wat of wie is daar eigenlijk te zien?  

Henk Leegte – fragment interview

Maker: Geert Rozinga

Henk Leegte (1967) is sinds 2000 predikant in de Singelkerk van de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam. Regisseur Geert Rozinga interviewt hem op deze plek over de vrijzinnige oorsprong van de VPRO. In de Singelkerk werd namelijk precies 100 jaar geleden de V.P.R.O opgericht. bron

Bubbling Baby - fragment documentaire

Maker: Sharine Rijsenburg

Bubbling is een bezielde uiting van het Caribisch-Nederlandse cultureel erfgoed. De opzwepende en uiterst dansbare muziek symboliseert vrijheid, kracht en eigenaarschap van de diaspora. Documentairemaker (en VPRO Tegenlicht-regisseur) Sharine Rijsenburg maakte een documentaire van 20 minuten die de legendarische geschiedenis van bubbling viert, door terug te gaan naar de historische en culturele roots van de clubmuziek, en tegelijkertijd de hedendaagse scene te verkennen. Door vooral vrouwen aan het woord te laten, brengt filmmaker Sharine Rijsenburg een vrolijke en feministische ode aan de bubblingscene. 

Lekker Fred in het land - pilot tv-programma, fragment

Makers: Kevin Boitelle, Freddy Trathlener

Fragment uit de pilot van deze kookshow waarin Freddy Trathlener (Vjeze Fur van De Jeugd van Tegenwoordig én kok) op onnavolgbare wijze laat zien dat eten voor het oprapen ligt als je een beetje je best doet.  Gebaseerd op het gelijknamige kookboek van Freddy dat vol staat met opzienbarende onthullingen, die ideeën en aannames over ons culinair erfgoed voorgoed in een ander perspectief plaatsen. Regie was in handen van Kevin Boitelle (bekend van o.a. de YouTube-serie Lit & Woke). De pilot kreeg van NPO geen vervolg toegekend.  

Planeet VPRO - korte animatie

Makers: Jikke de Gruijter, Charlotte Brand

Wat blijft er over van een beschaving? Een nieuwsgierige alien stuit op een mysterieuze koffer op een verlaten planeet. Maar wat die dáár in ziet?! Makers Charlotte Brand en Jikke de Gruijter - groot geworden met de makersmentaliteit en grenzeloosheid van Villa Achterwerk - vatten honderd jaar jeugdige VPRO-gekte met veel liefde en papier maché samen in één experimentele, overweldigende minuut. 

Terecht deprimerend - sketch

Makers: Merijn Scholten, Mattias Schut

In de satirische reeks 'De week van Merijn' nemen comedian/acteur Merijn Scholten -in vele diverse gedaanten en karakters- en zijn regisseur Mattias Schut de kijker mee op een licht absurdistische trip door de verwarrende tijdgeest. Soms hard, soms zacht, maar altijd met veel liefde voor de diersoort waartoe wij nou eenmaal behoren. In deze nieuwe sketch is Merijn als opstandige filosoof Norbert Konijn te gast aan de talkshowtafel van Jolanda van der Zee (Nadia Moussaid).  In 2027 zendt VPRO het tweede seizoen van De week van Merijn uit. Kijk hier het eerste seizoen.

100 jaar klieren

Punkprinsesjes - aflevering TikTok-serie

Maker: Jochem Smaal 

Jochem Smaal is een creatieve duizendpoot. Afgestudeerd muzikant (bekend van de Gijsjaradijsja band) en multidisciplinair maker uit Dordrecht. Eerder nam hij deel aan het makerstraject van VPRO Dorst, waaruit 'De punkprinsesjes' zijn ontstaan. Deze tegendraadse animatie-reeks over drie headbangende prinsessen Van Oranje werd gepubliceerd op TikTok van NPO Zapp.

HAHA - fragment performance Vrije Geluiden

Makers: Charlotte Adigért, Bolis Pupul

Zangeres Charlotte Adigéry en muzikant/producer Bolis Pupul (zoon van Kamagurka) staan als electropop-duo uit Gent bekend om hun eigenzinnige, dansbare elektronische muziek met maatschappijkritische teksten. Het motto van hun track ‘HAHA’: ‘one haha a day keeps the doctor away’ . Een clip van dit optreden op LeGuessWho 2022 (gefilmd door VPRO’s Vrije Geluiden) werd afgelopen 1 april een hit  op de VPRO socials.  

Internet – compilatie instagram-video's

Maker: anoniem

We vroegen een ex-vpro-tvmaker die bekend staat als ontregelaar pur sang om een bijdrage te leveren aan dit programma en dan specifiek aan het blok ‘100 jaar klieren’. Volgens deze maker heeft het echter geen zin meer om iets nieuws te maken, want is alles er al op het internet. Hij leverde een selectie van zijn favoriete instagram-video's aan om dit punt te illustreren, maar wil verder niet bij naam genoemd worden. 

Geef om de blonden (Niet openen voor 2045) - fragment uit mockumentary

Maker: Rob Janssen

In 2015 nodigde talentplek VPRO Dorst jonge makers uit om hun visie op 2045 te verfilmen in het project Niet openen voor 2045. Oeps, hebben we toch gedaan… Regisseur Rob Janssen (aka ‘Rob van de radio’) verfilmde toen een fictief, satirisch toekomstscenario waarin de blonde mens een zeldzaamheid is geworden.

Poppencast - fragment moodtape

Maker: Willem Revis

Regisseur Willem Revis (o.a. Pieter in de Prehistorie, De proefkeuken en Wetenschap havermoutpap) bedacht en maakte een moodtape van Poppencast voor NPO Zapp. Poetin en Trump zijn in ‘Poppencast’ 50 cm hoge handgemaakte marionetten in allerhande situaties. Ze bewegen expres een beetje slecht en juist dat maakt het mooi: grote mannen als kleine poppetjes.  VPRO Jeugd en NPO Zapp zijn nog in overleg over dit programma-voorstel.  

Enforcements - performance

Makers: Relnacht

Het Rotterdamse performance-kartel Relnacht koppelt rebellie aan het speels-transformatieve van de nacht. In ‘flamboyante queer-stijl’ creëerde Relnacht voor VPRO viert 100 jaar een nieuwe variant van de verkeers(ont-)regelaar – die de publieke ruimte disrupt en speelt met percepties. Naar een concept van Didi Kreik. bron

Fruit Loves VPRO – AI video

Maker: Sander Veenhof

AI brainrot op z’n VPRO’s. Kunstenaar Sander Veenhof is gefascineerd door AR en AI technologie. De laatste jaren werkt hij als AI-programmamaker bij VPRO Medialab, waar hij experimenteert met toepassingen van kunstmatige intelligentie in media. Voor VPRO viert 100 jaar liet hij AI-slop de wereld van VPRO Zomergasten en Buitenhof infiltreren.  

Toekomstman – fragment korte video

Maker: Levi Verspeek

Wat vinden mensen eigenlijk van de toekomst? Toekomstman (Roman Strijbos) zoekt het uit. Regisseur Levi Verspeek creëerde deze korte video bij VPRO Dorst in het kader van het project ‘Niet openen voor 2045’. Later maakte Verspeek voor VPRO ook de korte film Alex (over een smart speaker in de jaren ‘70) en de Zoom-film Je sessie is verlopen, beide in samenwerking met VPRO Medialab.  

100 jaar twijfel

Hokjesdenker – online video

Makers: Leon Wohlrabe, Tim Kanon

De jonge Drentse kunstenaar en theatermaker Leon Wohlrabe en zijn Groningse evenknie Tim Kanon presenteren online al een aantal jaar snelle, actuele en absurde sketches onder de noemer Hokjesdenker. Comedy en sociaal commentaar in de hoogste versnelling. Inmiddels is er ook een theatervoorstelling, die een vier-sterren-recensie kreeg de Volkskrant: “Wie wil er nou drie uur naar Zomergasten kijken? Een half uur Hokjesdenker verzadigt meer.” Wohlrabe en Kanon maken samen ook de online serie Generatie Kut en Wohlrabe regisseerde Om te janken, een sketch-serie voor VPRO Jeugd op NPO Zapp Tiktok.  

Ik ben misschien te... - fragment mockumentary

Maker: Yara Baas

Als Gen Z’er Yara Baas van een vriendin te horen krijgt dat haar Instagram feed te millennial is, vraagt Yara zich af of ze überhaupt wel edgy genoeg is. In de VPRO Dorst YouTube-mockumentary Ik ben misschien te... ging Yara Baas op zoek naar haar nieuwe identiteit binnen de strenge kaders van de Gen Z-cultuur. Yara Baas is filmmaker, regisseur, audiomaker, performer en acteur.

Kontent - fragment uit Instagram-reeks

Makers: Damaris de Jong, Marlijn Aarts

Kont is eigenlijk gewoon een pratende kont én influencer. In de zesdelige serie Kontent neemt Kont beauty-influencers onder de loep. ‘Kont’ is een creatie van actrice en scenarist Damaris de Jong. In haar vlogs bespreekt influencer Kont lastige onderwerpen zoals onzekerheid en pesten. Kont werd gemaakt voor de online kanalen van NPO Zapp maar te controversieel bevonden.

Schroom: Begroeting – fragment YouTube-vide

Maker: Aisha Madu

Een aflevering uit Schroom, een animatieserie over schaamte; een productie van VPRO Dorst over gênante momenten en pijnlijke ogenblikken waarbij het schaamrood op onze kaken komt te staan. Maar ook: een podium voor de emotie die ons allemaal niet vreemd is. Maker/animator Aisha Madu deed een oproep voor gênante verhalen en animeerde voor elke aflevering een ontvangen voicemail-bericht.   

Geen Beest – fragment videoclip en interview

Makers: Elmer, Melle de Groot

Met humor, zelfspot en scherpe lyrics speelt artiest Elmer (Merel Pauw) bewust met verwachtingen rondom gender, geluid en uiterlijk en stelt zo de norm op scherp. In een wereld waarin het veel gaat over toxic masculinity maakt Elmer met haar nieuwe single Geen Beest het statement om de menselijkheid niet uit het oog te verliezen.  ‘Ik ben geen beest, ik ben een mens, ik ben een man’.  Voor VPRO presenteerde Merel Pauw het tegendraadse jeugdprogramma Bollox, waarin kinderen hun emoties omzetten in een punk-nummer.  

Dit gedicht begint – poëzie-video

Maker: Sophia Blyden

“Twijfel is waar het misgaat en dus waar het interessant wordt”. Aldus dichter/ schrijver/programmamaker/host Sophia Blyden. Sophia maakte voor VPRO viert 100 jaar een poëzievideo (regie: Reijnier Bruijne) die twijfel niet alleen beschrijft, maar vooral ook zichtbaar en voelbaar maakt. Een ode aan twijfel als motor van creativiteit — en tegelijkertijd een reflectie op de afnemende ruimte voor diezelfde twijfel binnen het huidige medialandschap.  

100 jaar grenze(n)loos

Grenze(n)loos - mash-up

Maker: Menno Kooistra

VPRO’s eigen online content producer Menno Kooistra is een meester van de mash-up. ‘VPRO viert 100 jaar’ vroeg Menno of hij iconische momenten uit bijna 75 jaar VPRO tv-geschiedenis wilde mashen op basis van het thema ‘Grenze(n)loos’: hoe de VPRO de grenzen opzoekt, aan de ene kant geografisch en letterlijk, aan de andere kant moreel en figuurlijk. Een wervelend beeldfeest van herkenning. 

De Saman Amini Show – fragment uit pilot

Makers: Saman Amini, Colin Huijser 

Acteur/cabaretier Saman Amini (Saman Amini’s Integratieplan #1 en #2) maakte met VPRO een pilot voor De Saman Amini Show. Zijn ambitie: “om met de scherpte van Dave Chappelle, de lef van Sacha Baron Cohen en de energie van Saman Amini een comedyprogramma te maken waarin mijn generatie zich herkent en waarin we met humor de maatschappij waarin we leven een spiegel voorhouden.” De NPO kende geen budget voor het programma toe.

Someday – fragment videoclip

Makers: Páraic Mc Gloughlin, Weval

De Weval track Someday (afkomstig van hun tweede album The Weight, 2019) kwam vergezeld van een zeer fraaie videoclip. De Ierse videokunstenaar en filmregisseur Páraic Mc Gloughlin koppelde de muziek aan ultrasnelle sequenties van beelden uit de stad, vanuit de lucht en uit de natuur. Weval is een internationaal gerenommeerd dj- en muziekproductieduo uit Amsterdam, bestaande uit Harm Coolen en Merijn Scholte-Albers. 

Largo - fragment performance

Maker: Karel van Laere

In Largo (2017) toont kunstenaar/filmmaker Karel van Laere (Den Haag, 1988) hoe hij performance en videokunst met elkaar combineert. Centraal thema in zijn werk staat de spanning tussen het menselijk lichaam en de mechanische en technologische systemen waarbinnen onze lichamen functioneren. We zien hoe weerloos en kwetsbaar het menselijk lichaam is in de hectische, onverschillige wereld van vandaag de dag.  

Heartbeat – reportage

Maker: Doke Romeijn

Terwijl het Internationaal Gerechtshof in Den Haag bewijzen voor genocide verzamelt, blijft Nederland zich achter Israël scharen. Tegengeluiden worden niet gehoord, duidelijke voorstadia van volkerenmoord niet herkend. VPRO-regisseur Doke Romeijn (o.a. Tegenlicht) vangt de indrukwekkend vasthoudende hartslag van het protest tegen het Nederlandse Israël-Palestina beleid. Al meer dan twee jaar lang vindt wekelijks een protest sit-in plaats op het binnenplein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, waarbij via een speaker het geluid van een hartslag wordt afgespeeld.  

100 jaar vrij

Pedal bikelife –  reportage

Maker: Piet van de Reek  

Wheelies, swerves en boze blikken. In de subcultuur van pedal bikelife bewegen jongeren als in een choreografie op één wiel door de stad. Jonge maker Piet van den Reek (1998) verdiepte zich in ‘pedal bikelife’ voor SUB, een maak-/leertraject over subculturen dat in 2025 werd georganiseerd door VPRO Dorst. Hij legde vast dat bikelife voor de jongens niet alleen draait om spectaculaire capriolen en risico’s; ze vinden bij elkaar een familie. Van den Reek brengt het (soms van gevaarlijk dichtbij) in beeld.  

Toys are Us, Heroes & Villains - ‘commercials’ (1)

Makers: LFMC (Macarena Loma Yévenes, Edmée Loupatty)

Kunstenaarsproductiehuis LFMC (vernoemd naar iconen ‘Lowrey, Foley en McClane’) werd opgericht in 2011 door Brian Elstak. Voor hun interdisciplinaire project ‘Toys Are Us, Heroes & Villains’ herscheppen ze historische figuren uit onze koloniale geschiedenis als action figures.  Zowel de helden (zoals Tula, leider van de slavenopstand op plantage Knip op Curacao, 1795) als de schurken (bijv. VOC gouverneur-generaal Jan Pieterszoon Coen, aka ‘the butcher of Banda’).  Want soms heb je fantastische verhalen nodig om de ingewikkelde wereld om je heen beter te kunnen begrijpen.

Fabienk – fragment live-optreden

Makers: Angine de Poitrine

Angine de Poitrine (‘hartzeer’) is de naam van een vooralsnog anoniem multi-ritmisch ‘math rock’ duo uit Canada, dat de laatste maanden viraal gaat op internet. Laat je verbazen door een duizelingwekkende live-sessie voor radiozender KEXP uit Seattle: zoals altijd gehuld in hun polka-dot kostuums tonen drummer Klek en gitarist Khn hun virtuoze gekte. ‘Eat this, AI!’ 

(on)zichtbaar – fragment korte docu

Maker: An Smid

Korte mozaïek vertelling (2025) van verschillende queer jongeren die ieder hun eigen perspectief hebben op queerness en zichtbaarheid. 5 queer jongeren maken zich klaar aan het begin van de dag om naar buiten te gaan in hun slaapkamer. Ieder op hun eigen manier. In voice-over horen we hun gedachtes over hoe het is om zichtbaar queer te zijn. An Smid (1996) is autodidact filmmaker en fotograaf.  (On)Zichtbaar werd gemaakt als een Bettieakkumreply op aflevering 2 van VPRO Dorst YouTube-serie Bettieakkumaai: ‘Pride, ja of nee?’  

Vrijheid - video-essay

Maker: Clarice Gargard

Clarice Gargard (Philadelphia, 1988) is journalist, columnist, documentairemaker, schrijver, organizer en Correspondent Verzet bij De Correspondent. Voor ‘VPRO viert 100 jaar’ schreef Clarice een mini-essay over het thema ‘Vrijheid’, en draagt dit voor in voice-over over sfeervol gedraaide beelden van een paaldans-performance. In 2022 maakte ze voor de VPRO de documentaire ‘Ga terug en haal het’. In 2025 schreef ze het boek ‘Na verzet komt (r)evolutie’, in dezelfde trant als de gloedvolle speeches die ze geeft bij tal van mensenrecht-manifestaties.

Tijdsgeest - live registratie

Makers: IJsland, Menno Kooistra

In februari 2026 verscheen het tweede album IJsland 2 van het punk-meets-hiphop project IJsland. Daarin werken Hang Youth-zanger Abel van Gijlswijk en rapper Sef (Yousef Gnaoui, ex-Flinke Namen, ook bekend van de VPRO tv-serie Yous & Yay met Faberyayo) samen met de Belgische dj producer Faisal Chatar. De track ‘Tijdsgeest’ is uitgegroeid tot een publieksfavoriet. Deze door 3voor12 gemaakte live-registratie van hun optreden in Paradiso werd door Menno Kooistra versneden met dansende mensen: VPRO’ers, bekende gezichten en ingezonden dansfilmpjes van VPRO-fans, in een knipoog naar Maxim Hartman’s jeugdprogramma Lekker Dansen (2005). Het gehele optreden van IJsland komt eind juni online bij 3voor12.    

Colofon

Research: William de Bruijn 
Beeldresearch: Paula Witkamp 
Montage: Jouke Dubel  
Productie: Liesje Boerema 
Marketing en communicatie: Maike Dubelaar 
Online redactie: Marlijn Aarts 
Samenstelling: Abel Enklaar 
Eindredactie: Annelies Termeer