Overzicht

Deze week in OVT: De traditie van vervroegde verkiezingen, Govert Schilling over Voyager-1, het boek over Nachtlevenkoning Manfred Langer, de biografie over Frank Martinus Arion en meer.

Meer dan dertig jaar na het verdwijnen van de eerste grenscontroles voeren steeds meer Europese landen toch weer onderlinge controles in. Het argument: asielmigratie tegengaan. Maar werken ze wel en zijn ze juridisch toegestaan? En wat betekenen ze voor mensen die de grens oversteken? In de podcastserie Grensgeval van OVT / Bureau Buitenland bundelen juridisch dossiervreter Noortje Smeltink en humoristisch verhalenverteller Wisse Beets hun krachten. Samen reizen ze dwars door Europa, onderzoekend wat grenzen voor ons betekenen en op zoek naar een antwoord op de vraag ‘wat is er met onze grenzen aan de hand?’
In aflevering 1 reizen Wisse en Noortje naar Schengen, naar de boot waar het verdrag ooit is getekend en duiken ze in het ontstaan van de Europese trots van open grenzen. Ze bezoeken het Europees Parlement en spreken met onderzoekers, lokale bestuurders en inwoners van grensgebieden. Ook ontmoeten ze asielzoekers die via andere Europese landen in Nederland zijn aangekomen. Wat betekenen de grenscontroles voor hen?
Luister Grensgeval vanaf zondag 15 november in OVT, VPRO en vanaf vrijdag 13 november op NPO Luister en in andere podcastapps.

Toen in 1995 de uitvaart van horecakoning Manfred Langer door Amsterdam trok, ontspoorde de stad. Volgauto's, limousines, duizenden mensen op straat. Langer was een Weense jongen die in Amsterdam het nachtleven op zijn kop zette. Met club iT creëerde hij eind jaren tachtig Nederlands meest legendarische nachtclub. Met dragqueens in Amerikaanse cabrio's voor de deur en een dansvloer waar duizenden mensen voor het eerst zichzelf konden zijn.
Wat kunnen we leren van zijn nalatenschap? Nu is er voor het eerst een echte biografie, en daarover gaan we praten met Tim Treffers, schrijver van ‘Chez Manfred’.

De ruimtesonde Voyager 1 breekt aanstaande woensdag door een historische astronomische grens: één lichtdag. Het ruimtevoertuig dat al sinds 1977 in de ruimte zweeft heeft dan de afstand bereikt die licht in één dag afreist, bijna 26 miljard kilometer. En nog steeds communiceert het apparaat met de aarde en geeft ons inmiddels nieuwe informatie over het interstellaire, de ruimte tussen zonnestelsels. Een goed moment dus om in te checken bij onze verste ontdekkingsreiziger.
Daarover te gast is wetenschapsjournalist Govert Schilling.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Wim Berkelaar, Sanne Frequin, Bart Funnekotter, Fresco Sam-Sin, Nadia Bouras en Lotte Houwink ten Cate. Deze week is de beurt aan Lotte Houwink ten Cate. Zij bespreekt twee boeken een een tentoonstelling:

Reisdagboek Taiwan - Yáng Shuang-zi’ (vertaling door Silvia Marijnissen)

Oorlogsdagboek - Astrid Lindgren (vertaling door Janny Middelbeek-Oortgiesen)

Marisol - Boijmans Depot

Het rommelt in Den Haag. Afgelopen dinsdag werd in de Tweede Kamer een motie van Mirjam Bikker aangenomen, waarin gesteld wordt dat er niet direct verkiezingen uitgeroepen worden als het kabinet valt. Er moet eerst gedebatteerd worden door de Tweede Kamer voor het ontslag officieel ingediend wordt. De traditie van tussentijdse verkiezingen is relatief jong, pas vanaf de late jaren 1960 is dit de norm. De oorzaak daarvoor? De beruchte nacht van Schmelzer, waar het kabinet van Jo Cals door zijn partijgenoot ten val is gebracht.
Waarom is toen die switch gemaakt? Welke oorzaken liggen daarachter? Paul van der Steen, historicus, journalist, en biograaf van Jo Cals legt het uit in OVT.

De Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion begon als een arme jongen uit Curaçao, en groeide uit tot gevierd schrijver, die velen zullen kennen van zijn bestseller Dubbelspel uit 1973. Naast schrijver was hij nog veel meer. Een charmeur die vrouwen tot wanhoop dreef. Een activist die voelde dat hij werd uitgelachen om dingen waar we nu serieus over praten: excuses, herstelbetalingen, een slavernijmonument.
Neerlandicus Mineke de Vries kreeg uitgebreide toegang tot zijn uitgebreide persoonlijke archief. Het resultaat is de biografie ‘Uit baldadig hout ben ik gesneden. Het leven van Frank Martinus Arion’. Zij schuift aan bij OVT.

Deze week in OVT: de moderne geschiedenis van AI, prairiepopulisme in Kansas, Godzilla als atoomtraumaverwerking, Wim Voermans over Henri & Wij van de hei, de geschiedenis van Sinterklaas en meer.

Vierennegentig jaar. Zo lang geleden is het dat de Amerikaanse staat Kansas een Democraat naar de Senaat stuurde. Maar afgelopen dinsdagnacht was het zover: dominee Adam Hamilton, voorganger van de grootste Methodistenkerk van het land, versloeg senator Roger Marshall in een staat die te boek staat als diep Republikeins en die Trump twee jaar geleden met overmacht won.
Hoe kan dit? Wat is er aan de hand met Kansas, die relatief onbekende staat in het midden van het land? We bespreken het met journalist Casper Thomas.

Het leest een beetje als een klassiek kostuumdrama, maar dan in Brabant: boven de rijke landheer, beneden de knechten en keuterboeren. Maar eind negentiende eeuw vindt daar een stille revolutie plaats, die alles anders zou maken. In “Henri & Wij van de hei” volgen we de Leidse hoogleraar Henri van der Hoeven, bezitter van een groot landgoed in Zundert, en een aantal armoedzaaiers uit het dorp die in de schaduw van het landgoed een bestaan bij elkaar sprokkelden. Onder die mensen waren ook de voorouders van Wim Voermans, hoogleraar in Leiden en bekende rechtsgeleerde. Hij werkte zes jaar lang aan een boek dat hun verhaal recht doet.

Hij komt elk jaar met de boot uit Spanje, heeft een lange witte baard en was ooit bisschop van Myra. Dat denken we tenminste te weten. Maar wie was die heilige Nicolaas nou echt? Onder historici leefde lang het idee dat dat allang was uitgezocht. Niet dus. Rutger Kramer dook in middeleeuwse handschriften uit Constantinopel, Napels en Utrecht. Wat hij vond was niet één Sint-Nicolaas, maar een heilige die in elke eeuw en op elke plek weer een ander verhaal moest vertellen.
Vlak voor de Sint in Nederland aankomt gaan we in gesprek met Rutger Kramer, historicus van de middeleeuwen aan de Universiteit Utrecht. Zijn nieuwe boek heet Goed heilig man.

Informaticus Geoffrey Hinton, bekend als de ‘Godfather van AI’, slaat deze week alarm in een groot interview in de Britse krant The Guardian. Volgens hem ligt een AI-ramp op Tsjernobylschaal op de loer. En hij is niet de enige AI-grootheid die zich de afgelopen tijd uitsprak. In september waarschuwde Anthropic-CEO Dario Amodei nog dat er een rem gezet moest worden op de AI-ontwikkelingen.

Hoeveel zorgen moeten we ons maken over de voortgang van kunstmatige intelligentie? En hoe heeft AI dit punt bereikt? Dat vragen we aan Renske Bos, AI-onderzoeker.

Bijna iedereen heeft wel een beeld bij Godzilla: een groot dinosaurusachtig monster dat uit de zee komt en de stad verwoest, van hetzelfde kaliber als King Kong. Maar niet iedereen weet dat het verhaal van Godzilla gebaseerd is op het collectieve Japanse nucleaire trauma van kernbommen en atoomtesten.
Dit verhaal raakte in de decennia na de eerste film vergeten. Godzilla werd steeds meer een film-icoon en de boodschap verdween. De nieuwste Godzilla-film, Godzilla Minus Zero, grijpt juist weer terug naar het nucleaire trauma waar de eerste film uit voortkwam. Historicus Simon Derks is afgestudeerd op Godzilla en heeft de film gezien. Hij schuift aan bij OVT om het verhaal van en achter de reuzenhagedis te vertellen.

Fascisme. Het wordt de laatste tijd zo vaak gebruikt dat het bijna betekenisloos lijkt. Maar wanneer is het eigenlijk wel redelijk om te spreken van fascisme? Wat als er wel degelijk lijnen lopen van de nazi-ideoloog Rosenberg via de Franse denker De Benoist naar de denkbeelden van Forum voor Democratie? Historicus en NSB-kenner Robin te Slaa, schreef erover in zijn nieuwe boek Flirten met Fascisme: het gedachtegoed van Forum voor Democratie. Hij geeft een analyse van wat Forum wél en niet deelt met het fascisme van de vorige eeuw.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Wim Berkelaar, Sanne Frequin, Bart Funnekotter, Fresco Sam-Sin, Nadia Bouras en Lotte Houwink ten Cate. Deze week is de beurt aan Dore van Duivenbode. Zij bespreekt twee boeken een een tentoonstelling:
- Crime Passionnel - Masha Alexandra van der Heyde
- Fentanyl - Teun Voeten 
- Broodnodig - Stedelijk Museum Schiedam

Nooit meer Auschwitz. Decennialang was dat in Nederland de maatstaf voor goed en kwaad, maar volgens historicus David Wertheim heeft de Holocaust als moreel kompas afgedaan. Bij de opening van het Nationaal Holocaustmuseum werden overlevenden uitgejouwd, en sinds 7 oktober roepen beide kampen hetzelfde: ‘Never again is now’. Hoe kunnen we dat begrijpen, en wat komt er voor ‘Nooit meer Auschwitz’ in de plaats? Daarover gaan we in gesprek met Wertheim. Hij is naast historicus ook directeur van het Menasseh ben Israel Instituut voor Joodse Studies en auteur van het nieuwe boek Auschwitz is dood.

Krijgt Drenthe een eigen feestdag? Er gaan stemmen op voor 28 juli, de datum van de Slag bij Ane in 1227. Dat was een bloederige strijd om onafhankelijkheid tussen de Utrechtse bisschop en de afvallige Drent Rudolf van Coevorden in het huidige grensgebied van Overijssel en Drenthe. Volgend jaar is de 800-jarige herdenking en RTV Drenthe gooide een balletje op om de Slag jaarlijks te vieren. Daarmee zou Drenthe de eerste provincie zijn met een officiële eigen feestdag. Is Drenthe zijn beroemde bescheidenheid aan het afschudden? Marten Minkema zoekt het uit in deze audio-documentaire.

‘Probleemwolf’ Bram kwam vorig jaar veel in de media door zijn aanvallen op mensen in de bossen van de Utrechtse Heuvelrug. In december werd hij uiteindelijk doodgeschoten. Deze zondag wordt hij opgezet in Naturalis, en het plan is nu dat bezoekers kunnen meekijken. Waar komt onze fascinatie vandaan om dieren op te zetten? En hoe zijn de technieken veranderd door de tijd?  Sophie Kiela, meervoudig Nederlands kampioen taxidermie, schuift aan.